Eter dietylowy (pot. eter etylowy[a], eter[13]) โ organiczny zwiฤ zek chemiczny z grupy eterรณw, zbudowany z dwรณch grup etylowych przyลฤ czonych do atomu tlenu. Ma wลaลciwoลci narkotyczne, nasenne i znieczulajฤ ce. Naลogowe wฤ chanie lub spoลผywanie eteru nosi nazwฤ eteromanii.
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ogรณlne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wzรณr sumaryczny |
C4H10O | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Inne wzory |
C | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa molowa |
74,12 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wyglฤ d |
bezbarwna, palna, lotna ciecz[2] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numerย CAS | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne zwiฤ zki | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne zwiฤ zki | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Jeลผeli nie podano inaczej, dane dotyczฤ
stanu standardowego (25ย ยฐC, 1000ย hPa) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Legalnoลฤ w Polsce | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Otrzymywanie
edytujEter dietylowy otrzymuje siฤ w wyniku dehydratacji alkoholu etylowego (dziaลajฤ
c na niego stฤลผonym kwasem siarkowym w temperaturze 140ย ยฐC). W przemyลle otrzymywany jest w wyniku dehydratacji par alkoholu etylowego przepuszczanych nad Al
2O
3 lub zeolitami.
Wลaลciwoลci fizykochemiczne
edytujEter dietylowy jest bezbarwnฤ , lotnฤ , skrajnie ลatwopalnฤ cieczฤ [14]. Z powietrzem (i tlenem) tworzy mieszaninฤ wybuchowฤ . Jego pary sฤ ciฤลผsze od powietrza (gฤstoลฤ par eteru jest 2,56 raza wiฤksza od gฤstoลci powietrza[4]), co powoduje, ลผe โpeลzajฤ โ po stole laboratoryjnym, unoszฤ c siฤ z otwartej butelki.
Zastosowanie
edytuj- rozpuszczalnik โ w ekstrakcji oraz w wielu syntezach organicznych (szczegรณlnie w reakcji Grignarda)
- w preparatyce farmaceutycznej โ do sporzฤ dzania lekรณw galenowych, m.in. kolodium[15]
- moลผe byฤ stosowany do znieczulenia ogรณlnego (narkozy)[16], choฤ w praktyce jest wypierany przez inne leki; blokuje kanaลy potasowe[17]
Zagroลผenia
edytujEter dietylowy jest substancjฤ bardzo lotnฤ i niezwykle ลatwopalnฤ (temperatura zapลonu โ45ย ยฐC[12]). Z powietrzem atmosferycznym tworzy mieszaninฤ wybuchowฤ juลผ w niskich temperaturach. Pary eteru jako ciฤลผsze od powietrza majฤ tendencjฤ do gromadzenia siฤ przy ziemi i mogฤ przesuwaฤ siฤ po niej na doลฤ znaczne odlegลoลci. Zapลon mieszaniny powietrzno-eterowej moลผe nastฤ piฤ nie tylko od iskry czy pลomienia, lecz nawet w wyniku kontaktu z gorฤ cฤ powierzchniฤ , np. pลytฤ grzejnฤ lub gorฤ cym trรณjnogiem[13].
Eter dietylowy (podobnie jak inne etery) ma skลonnoลฤ do tworzenia wybuchowych, wysokowrzฤ cych nadtlenkรณw w wyniku dziaลania ลwiatลa i kontaktu z powietrzem. Oddestylowanie eteru zawierajฤ cego nadtlenki prowadzi do ich zatฤลผenia i moลผe spowodowaฤ eksplozjฤ. Dlatego przed przystฤ pieniem do destylacji eteru naleลผy wykonaฤ test na obecnoลฤ nadtlenkรณw, a w razie stwierdzenia ich obecnoลci naleลผy rozลoลผyฤ je za pomocฤ ลrodka redukujฤ cego[13].
W celu zmniejszenia ryzyka wytworzenia nadtlenkรณw do eteru wystฤpujฤ cego w handlu bywajฤ dodawane stabilizatory, np. butylowany hydroksytoluen jako przeciwutleniacz. Wodฤ i nadtlenki usuwa siฤ z eteru poprzez destylacjฤ znad sodu i benzofenonu albo przepuszczajฤ c eter przez kolumnฤ wypeลnionฤ aktywowanym glinem[18].
Zobacz teลผ
edytujUwagi
edytuj- โ Z formalnego punktu widzenia eter etylowy to ogรณlna nazwa kaลผdego eteru, w ktรณrym wystฤpuje jedna grupa etylowa (C
2H
5โ). W praktyce laboratoryjnej i przemysลowej nazwa ta odnosi siฤ do eteru dietylowego.
Przypisy
edytuj- โ a b Henri A.ย Favre, Warren H.ย Powell, Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013, wyd. 1, Royal Society of Chemistry, International Union of Pure and Applied Chemistry, 2014, s.ย 703, DOI:ย 10.1039/9781849733069, ISBNย 978-0-85404-182-4 (ang.).
- โ Podrฤczny sลownik chemiczny, Romualdย Hassa (red.), Januszย Mrzigod (red.), Januszย Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s.ย 124, ISBNย 83-7183-240-0.
- โ a b c d Lide 2009 โ, s.ย 3-168.
- โ a b c d Eter Dietylowy (nr 309966) โ karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostฤp 2020-06-23]. (przeczytaj, jeลli nie wyลwietla siฤ prawidลowa wersja karty charakterystyki)
- โ Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urzฤ d Rejestracji Produktรณw Leczniczych, Wyrobรณw Medycznych i Produktรณw Biobรณjczych, 2014, s.ย 4276, ISBNย 978-83-63724-47-4.
- โ a b Lide 2009 โ, s.ย 6-58.
- โ a b Lide 2009 โ, s.ย 6-177.
- โ Lide 2009 โ, s.ย 6-128.
- โ Lide 2009 โ, s.ย 9-54.
- โ a b Eter dietylowy, [w:] Classification and Labelling Inventory, Europejska Agencja Chemikaliรณw [dostฤp 2015-04-10] (ang.).
- โ Eter dietylowy (nr 309966) (ang.) โ karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanรณw Zjednoczonych. [dostฤp 2012-07-12]. (przeczytaj, jeลli nie wyลwietla siฤ prawidลowa wersja karty charakterystyki)
- โ a b c Lide 2009 โ, s.ย 15-16.
- โ a b c Arthur I.ย Vogel, Preparatyka organiczna, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1984, s.ย 223.
- โ etylowy eter, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, Wลadysลawย Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s.ย 203, OCLCย 33835352.
- โ Farmakopea Polska XII 2020 โ monografia szczegรณลowa t.1 > Aether โ Eter dietylowy.
- โ Farmakopea Polska XII 2020 โ monografia szczegรณลowa > Aether anaestheticus โ Eter dietylowy do narkozy. [Obecnie obowiฤ zujฤ ce XII wydanie FP wymienia nadal tฤ monografiฤ (s. 2113), wiฤc oficjalnie lek istnie nadal.]
- โ Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przaลa: Fizjologia zwierzฤ t. Podrฤcznik dla studentรณw wydziaลรณw medycyny weterynaryjnej, wydziaลรณw biologii i hodowli zwierzฤ t akademii rolniczych i uniwersytetรณw. Warszawa: Paลstwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leลne, 2005, s. 27. ISBNย 83-09-01792-8.
- โ W.L.F.ย Armarego, C.L.L.ย Chai, Purification of laboratory chemicals, 2003, ISBNย 978-0-7506-7571-0.
Bibliografia
edytuj- David R.ย Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, ISBNย 978-1-4200-9084-0 (ang.).
- Sลownik chemiczny. Wyd. VII. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995.
- LCCN:โsh85045081
- GND:โ4263315-1
- NKC:โph128235
- J9U:โ987007555682305171








