📑 Table of Contents
ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€
ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Republik Singapura
ะบะธั‚. ัƒะฟั€. ๆ–ฐๅŠ ๅกๅ…ฑๅ’Œๅ›ฝ
ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎ•เฏเฎŸเฎฟเฎฏเฎฐเฎšเฏ
ะฐะฝะณะป.ย Republic of Singapore
ะ”ะตะฒะธะท: ยซะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Majulah Singapuraยป
ยซะ’ะฟะตั€ั‘ะด, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ยป
ะ“ะธะผะฝ: ยซMajulah Singapuraยป
ยซะ’ะฟะตั€ั‘ะด, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ยป
ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฝะฐ ะบะฐั€ั‚ะต ะผะธั€ะฐ
ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฝะฐ ะบะฐั€ั‚ะต ะผะธั€ะฐ
ะ”ะฐั‚ะฐ ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ 9 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 1965 ะณะพะดะฐ (ะพั‚ย ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ)
ะžั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะต ัะทั‹ะบะธ ะผะฐะปะฐะนัะบะธะน (ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน), ัะตะฒะตั€ะฝะพะบะธั‚ะฐะนัะบะธะน (ั…ัƒะฐัŽะน), ั‚ะฐะผะธะปัŒัะบะธะน ะธ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน[1]
ะกั‚ะพะปะธั†ะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€
ะคะพั€ะผะฐ ะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธั ะฐะฒั‚ะพั€ะธั‚ะฐั€ะฝะฐั[2] ะฟะพะปัƒั‚ะพั€ะฐะฟะฐั€ั‚ะธะนะฝะฐั ะฟะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ัะบะฐั ั€ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะฐ[3]
ะ“ะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ัั‚ั€ะพะน ัƒะฝะธั‚ะฐั€ะฝะพะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ, ะณะพั€ะพะด-ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ
ะŸั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ ะขะฐั€ะผะฐะฝ ะจะฐะฝะผัƒะณะฐั€ะฐั‚ะฝะฐะผ
ะŸั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ ะ›ะพัƒั€ะตะฝั ะ’ะพะฝะณ
ะกะฟะธะบะตั€ ะŸะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ะฐ ะกะธ ะšะธะฐะฝ ะŸะตะฝะณ
ะ“ะพั. ั€ะตะปะธะณะธั ัะฒะตั‚ัะบะพะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ
ะขะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธั
ย โ€ขย ะ’ัะตะณะพ 736,3[ะบะพะผะผ 1][4]ย ะบะผยฒย (171-ัย ะฒย ะผะธั€ะต)
ะะฐัะตะปะตะฝะธะต
ย โ€ขย ะžั†ะตะฝะบะฐ โ†˜6 028 459 (2024 ะณะพะด)[5]ย ั‡ะตะป.ย (115-ะต)
ย โ€ขย ะŸะปะพั‚ะฝะพัั‚ัŒ 8188ย ั‡ะตะป./ะบะผยฒย (2-ั)
ะ’ะ’ะŸ (ะŸะŸะก)
ย โ€ขย ะ˜ั‚ะพะณะพ (2024) 879,9 ะผะปั€ะด[6]ย ะดะพะปะป.ย (35-ะน)
ย โ€ขย ะะฐ ะดัƒัˆัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั 148ย 186[6]ย ะดะพะปะป.ย (2-ะน)
ะ’ะ’ะŸ (ะฝะพะผะธะฝะฐะป)
ย โ€ขย ะ˜ั‚ะพะณะพ (2024) 530,7 ะผะปั€ะด[6]ย ะดะพะปะป.ย (28-ะน)
ย โ€ขย ะะฐ ะดัƒัˆัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั 89ย 370[6]ย ะดะพะปะป.ย (5-ะน)
ะ˜ะงะ  (2025) โ–ฒ 0,946[7]ย (ะพั‡ะตะฝัŒ ะฒั‹ัะพะบะธะน; 13-ะตย ะผะตัั‚ะพ)
ะะฐะทะฒะฐะฝะธั ะถะธั‚ะตะปะตะน ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะตั†, ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะบะฐ, ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ั†ั‹
ะ’ะฐะปัŽั‚ะฐ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะดะพะปะปะฐั€ (SGD, ะบะพะด 702)
ะ˜ะฝั‚ะตั€ะฝะตั‚-ะดะพะผะตะฝ .sg
ะšะพะด ISO SG
ะšะพะด ะœะžะš SGP
ะขะตะปะตั„ะพะฝะฝั‹ะน ะบะพะด +65
ะงะฐัะพะฒะพะน ะฟะพัั UTC+8
ะะฒั‚ะพะผะพะฑะธะปัŒะฝะพะต ะดะฒะธะถะตะฝะธะต ัะปะตะฒะฐ
ะ›ะพะณะพั‚ะธะฟ ะ’ะธะบะธัะบะปะฐะดะฐย ะœะตะดะธะฐั„ะฐะนะปั‹ ะฝะฐ ะ’ะธะบะธัะบะปะฐะดะต

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒฬั€[8] (ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Singapura, ะบะธั‚. ๆ–ฐๅŠ ๅก, ะฟะธะฝัŒะธะฝัŒ Xฤซnjiฤpล, ะฟะฐะปะป. ะกะธะฝัŒั†ะทัะฟะพ, ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ Ciล‹kappลซr, ะฐะฝะณะป.ย Singapore), ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝะพะต ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะตย โ€” ะ ะตัะฟัƒฬะฑะปะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒฬั€[a]ย โ€” ะณะพั€ะพะด-ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ, ั€ะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝะฝั‹ะน ะฝะฐ ะพัั‚ั€ะพะฒะฐั… ะฒ ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะน ะะทะธะธ, ะพั‚ะดะตะปั‘ะฝะฝั‹ั… ะพั‚ ัŽะถะฝะพะน ะพะบะพะฝะตั‡ะฝะพัั‚ะธ ะœะฐะปะฐะบะบัะบะพะณะพ ะฟะพะปัƒะพัั‚ั€ะพะฒะฐ ัƒะทะบะธะผ ะ”ะถะพั…ะพั€ัะบะธะผ ะฟั€ะพะปะธะฒะพะผ. ะ“ั€ะฐะฝะธั‡ะธั‚ ั ัˆั‚ะฐั‚ะพะผ ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ ะ”ะถะพั…ะพั€, ะธ ั ะฟั€ะพะฒะธะฝั†ะธะตะน ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะžัั‚ั€ะพะฒะฐ ะ ะธะฐัƒ. ะŸะปะพั‰ะฐะดัŒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ 736,3 ะบะผยฒ (ะฝะฐ ะธัŽะฝัŒ 2025ย ะณะพะดะฐ), ะธ ะพะฝะฐ ะฟะพัั‚ะตะฟะตะฝะฝะพ ัƒะฒะตะปะธั‡ะธะฒะฐะตั‚ัั ะฑะปะฐะณะพะดะฐั€ั ะฟั€ะพะณั€ะฐะผะผะต ะฝะฐะผั‹ะฒะฐ ั‚ะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธะธ, ะดะตะนัั‚ะฒัƒัŽั‰ะตะน ั 1960-ั… ะณะพะดะพะฒ. ะ’ ะฝะฐัั‚ะพัั‰ะตะต ะฒั€ะตะผั ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัะพัั‚ะพะธั‚ ะธะท 63 ะพัั‚ั€ะพะฒะพะฒ. ะกะฐะผั‹ะต ะบั€ัƒะฟะฝั‹ะต ะธะท ะฝะธั…ย โ€” ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ (ะณะปะฐะฒะฝั‹ะน ะพัั‚ั€ะพะฒ), ะฃะฑะธะฝ, ะกะตะฝั‚ะพัะฐ ะธ ะดั€ัƒะณะธะต. ะ’ั‹ััˆะฐั ั‚ะพั‡ะบะฐย โ€” ั…ะพะปะผ ะ‘ัƒะบะธั‚-ะขะธะผะฐั… (163,3 ะผ).

ะกะพะฒั€ะตะผะตะฝะฝะฐั ัะฟะพั…ะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฝะฐั‡ะฐะปะฐััŒ ะฒ 1819 ะณะพะดัƒ, ะบะพะณะดะฐ ะพะฝ ะฑั‹ะป ะพัะฝะพะฒะฐะฝ ะบะฐะบ ั‚ะพั€ะณะพะฒั‹ะน ั†ะตะฝั‚ั€ ะ‘ั€ะธั‚ะฐะฝัะบะพะน ะธะผะฟะตั€ะธะธ, ั‡ั‚ะพ ะธ ะฟั€ะธะฒะตะปะพ ะบ ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธัŽ ะกั‚ั€ะตะนั‚ั-ะกะตั‚ะปะผะตะฝั‚ั. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟะพะปัƒั‡ะธะป ัะฐะผะพัƒะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธะต ะฒ 1959 ะณะพะดัƒ, ะฐ ะฒ 1963 ะณะพะดัƒ ัั‚ะฐะป ั‡ะฐัั‚ัŒัŽ ะฝะพะฒะพะน ะœะฐะปะฐะนัะบะพะน ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธะธ. ะ˜ะดะตะพะปะพะณะธั‡ะตัะบะธะต ั€ะฐะทะฝะพะณะปะฐัะธั ะธ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ั‹ ะฒัะตะพะฑั‰ะธั… ะฒั‹ะฑะพั€ะพะฒ 1964 ะณะพะดะฐ ะฟั€ะธะฒะตะปะธ ะบ ะธัะบะปัŽั‡ะตะฝะธัŽ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะธะท ั„ะตะดะตั€ะฐั†ะธะธ; ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัั‚ะฐะป ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผั‹ะผ ััƒะฒะตั€ะตะฝะฝั‹ะผ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพะผ ะฒ 1965 ะณะพะดัƒ, ะธ ะฝะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ะฝะตั…ะฒะฐั‚ะบัƒ ะฟั€ะธั€ะพะดะฝั‹ั… ั€ะตััƒั€ัะพะฒ, ัั‚ั€ะฐะฝะฐ ะฑั‹ัั‚ั€ะพ ั€ะฐะทะฒะธะฒะฐะปะฐััŒ ะธ ัั‚ะฐะปะฐ ะพะดะฝะธะผ ะธะท ั‡ะตั‚ั‹ั€ะตั… ะฐะทะธะฐั‚ัะบะธั… ั‚ะธะณั€ะพะฒ. ะ‘ัƒะดัƒั‡ะธ ะฒั‹ัะพะบะพั€ะฐะทะฒะธั‚ะพะน ัั‚ั€ะฐะฝะพะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะฒั‹ัะพะบะธั… ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปะตะน ะ’ะ’ะŸ (ะŸะŸะก) ะฝะฐ ะดัƒัˆัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะธ ัะฒะปัะตั‚ัั ะตะดะธะฝัั‚ะฒะตะฝะฝะพะน ัั‚ั€ะฐะฝะพะน ะฒ ะะทะธะธ, ะธะผะตัŽั‰ะตะน ะบั€ะตะดะธั‚ะฝั‹ะน ั€ะตะนั‚ะธะฝะณ ะะะ ะพั‚ ะฒัะตั… ะพัะฝะพะฒะฝั‹ั… ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะพะฒั‹ั… ะฐะณะตะฝั‚ัั‚ะฒ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั‚ะฐะบะถะต ะบั€ัƒะฟะฝั‹ะน ัƒะทะตะป ะฐะฒะธะฐั†ะธะพะฝะฝั‹ะน ะธ ะผะพั€ัะบะพะน, ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒั‹ะน ั†ะตะฝั‚ั€, ะพั„ัˆะพั€ะฝะฐั ะทะพะฝะฐ, ะธ ะพะฝ ะฝะตะธะทะผะตะฝะฝะพ ัั‡ะธั‚ะฐะตั‚ัั ะพะดะฝะธะผ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะดะพั€ะพะณะธั… ะณะพั€ะพะดะพะฒ[9].

ะ“ะพั€ะพะด-ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั‚ ะฒั‹ัะพะบะธะต ะฟะพะทะธั†ะธะธ ะฟะพ ะบะปัŽั‡ะตะฒั‹ะผ ัะพั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะผ ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัะผ: ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธัŽ, ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธัŽ, ะบะฐั‡ะตัั‚ะฒัƒ ะถะธะทะฝะธ, ะปะธั‡ะฝะพะน ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพัั‚ะธ, ะธะฝั„ั€ะฐัั‚ั€ัƒะบั‚ัƒั€ะต ะธ ะถะธะปัŒัŽ, ะณะดะต ะดะพะปั ะดะพะผะพะฒะปะฐะดะตะปัŒั†ะตะฒ ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ 88%. ะฃ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ั†ะตะฒ ะพะดะฝะฐ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะฒั‹ัะพะบะธั… ะฒ ะผะธั€ะต ะฟั€ะพะดะพะปะถะธั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ะธ ะถะธะทะฝะธ, ะฒั‹ัะพะบะฐั ัะบะพั€ะพัั‚ัŒ ะ˜ะฝั‚ะตั€ะฝะตั‚ะฐ, ะฝะธะทะบะธะน ัƒั€ะพะฒะตะฝัŒ ะผะปะฐะดะตะฝั‡ะตัะบะพะน ัะผะตั€ั‚ะฝะพัั‚ะธ ะธ ะฝะธะทะบะธะน ัƒั€ะพะฒะตะฝัŒ ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะธ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั‚ะฐะบะถะต ะทะฐะฝะธะผะฐะตั‚ ั‚ั€ะตั‚ัŒะต ะผะตัั‚ะพ ะฟะพ ะฟะปะพั‚ะฝะพัั‚ะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัั€ะตะดะธ ะฒัะตั… ัั‚ั€ะฐะฝ ะธ ัั‡ะธั‚ะฐะตั‚ัั ะฒั‚ะพั€ั‹ะผ ะฟะพ ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพัั‚ะธ ะณะพั€ะพะดะพะผ ะฝะฐ ะ—ะตะผะปะต ะฟะพัะปะต ะขะพะบะธะพ[10][11]. ะฃั‡ะธั‚ั‹ะฒะฐั ะผะฝะพะณะพะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฝะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะธ ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฝัƒัŽ ัะฐะผะพะฑั‹ั‚ะฝะพัั‚ัŒ ะพัะฝะพะฒะฝั‹ั… ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธั… ะณั€ัƒะฟะฟ ะฒ ัั‚ั€ะฐะฝะต, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ั‡ะตั‚ั‹ั€ะต ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ั… ัะทั‹ะบะฐ: ะผะฐะปะฐะนัะบะธะน, ัะตะฒะตั€ะฝะพะบะธั‚ะฐะนัะบะธะน, ั‚ะฐะผะธะปัŒัะบะธะน ะธ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน[1]. ะะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะฒะปัะตั‚ัั ะพะฑั‰ะตะฟั€ะธะฝัั‚ั‹ะผ ัะทั‹ะบะพะผ, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะน ะธัะฟะพะปัŒะทัƒะตั‚ัั ะธัะบะปัŽั‡ะธั‚ะตะปัŒะฝะพ ะฒะพ ะผะฝะพะณะธั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ั… ัƒัะปัƒะณะฐั…. ะœัƒะปัŒั‚ะธะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฐะปะธะทะผ ะทะฐะบั€ะตะฟะปะตะฝ ะฒ ะบะพะฝัั‚ะธั‚ัƒั†ะธะธ ะธ ะฟั€ะพะดะพะปะถะฐะตั‚ ะพะฟั€ะตะดะตะปัั‚ัŒ ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝัƒัŽ ะฟะพะปะธั‚ะธะบัƒโžค.

ะคะพั€ะผะฐ ะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธั ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฟะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ัะบะฐั ั€ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะฐ, ะธ ะตะณะพ ะฟั€ะฐะฒะพะฒะฐั ัะธัั‚ะตะผะฐ ะพัะฝะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ ะพะฑั‰ะตะผ ะฟั€ะฐะฒะต. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะพะดะธะฝ ะธะท ะฟัั‚ะธ ั‡ะปะตะฝะพะฒ-ะพัะฝะพะฒะฐั‚ะตะปะตะน ะะกะ•ะะ, ั‚ะฐะบะถะต ัะฒะปัะตั‚ัั ัˆั‚ะฐะฑ-ะบะฒะฐั€ั‚ะธั€ะพะน ะกะตะบั€ะตั‚ะฐั€ะธะฐั‚ะฐ ะะขะญะก. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั‚ะฐะบะถะต ัะฒะปัะตั‚ัั ั‡ะปะตะฝะพะผ ะžะžะ, ะ’ะขะž, ะ’ะะก, ะ”ะฒะธะถะตะฝะธั ะฝะตะฟั€ะธัะพะตะดะธะฝะตะฝะธั ะธ ะกะพะดั€ัƒะถะตัั‚ะฒะฐ ะะฐั†ะธะน.

ะญั‚ะธะผะพะปะพะณะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะะฐะทะฒะฐะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟั€ะพะธะทะพัˆะปะพ ะพั‚ ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย singa ัะธะฝะณะฐ (ยซะปะตะฒยป), ะทะฐะธะผัั‚ะฒะพะฒะฐะฝะฝะพะณะพ ะพั‚ ัะฐะฝัะบั€. เคธเคฟเค‚เคน (siแนƒhรก [sin.ษฆษฬ] ยซะปะตะฒยป), ะธ ัะฐะฝัะบั€ะธั‚ัะบะพะณะพ เคชเฅเคฐ (pura ยซะณะพั€ะพะดยป), ั‚ะพ ะตัั‚ัŒ ยซะณะพั€ะพะด ะปัŒะฒะฐยป, ะธะปะธ ยซะปัŒะฒะธะฝั‹ะน ะณะพั€ะพะดยป. ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะน ะปะตะณะตะฝะดะต, ะฒ ัั‚ะพะผ ะผะตัั‚ะต ะตั‘ ะณะตั€ะพะธ ะฒัั‚ั€ะตั‚ะธะปะธ ะปัŒะฒะฐ[12].

ะ˜ัั‚ะพั€ะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะŸะตั€ะฒั‹ะต ัƒะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธั ะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธะผะตัŽั‚ัั ะฒ ะบะธั‚ะฐะนัะบะธั… ั…ั€ะพะฝะธะบะฐั… IIIย ะฒะตะบะฐ. ะžัั‚ั€ะพะฒ ะฑั‹ะป ะพะฟะปะพั‚ะพะผ ะธะผะฟะตั€ะธะธ ะจั€ะธะฒะธะดะถะฐั, ั ั†ะตะฝั‚ั€ะพะผ ะฝะฐ ะกัƒะผะฐั‚ั€ะต, ะธ ะฝะพัะธะป ัะฒะฐะฝัะบะพะต ะธะผั ะขัƒะผะฐัะธะบ. ะขัƒะผะฐัะธะบ ะบะฐะบะพะต-ั‚ะพ ะฒั€ะตะผั ะฑั‹ะป ะฒะฐะถะฝั‹ะผ ั‚ะพั€ะณะพะฒั‹ะผ ั†ะตะฝั‚ั€ะพะผ, ะฝะพ ะฟะพั‚ะพะผ ะฟั€ะธัˆั‘ะป ะฒ ัƒะฟะฐะดะพะบ. ะž ะฝั‘ะผ ัะพั…ั€ะฐะฝะธะปะพััŒ ะพั‡ะตะฝัŒ ะผะฐะปะพ ัะฒะธะดะตั‚ะตะปัŒัั‚ะฒ, ะบั€ะพะผะต ะพั‚ะดะตะปัŒะฝั‹ั… ะฐั€ั…ะตะพะปะพะณะธั‡ะตัะบะธั… ะฝะฐั…ะพะดะพะบ.

ะ’ XVโ€”XVIย ะฒะฒ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒั…ะพะดะธะป ะฒ ัะพัั‚ะฐะฒ ััƒะปั‚ะฐะฝะฐั‚ะฐ ะ”ะถะพั…ะพั€. ะ’ะพ ะฒั€ะตะผั ะ“ะพะปะปะฐะฝะดัะบะพ-ะฟะพั€ั‚ัƒะณะฐะปัŒัะบะพะน ะฒะพะนะฝั‹ 1617ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฑั‹ะป ะฐั‚ะฐะบะพะฒะฐะฝ ะฟะพั€ั‚ัƒะณะฐะปัŒัะบะธะผะธ ะฒะพะนัะบะฐะผะธ.

ะ‘ั€ะธั‚ะฐะฝัะบะฐั ะบะพะปะพะฝะธะทะฐั†ะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ‘ั€ะธั‚ะฐะฝัะบะธะน ะณะตะฝะตั€ะฐะป-ะณัƒะฑะตั€ะฝะฐั‚ะพั€ ะ‘ะตะฝะบัƒะปะตะฝะฐ ะกั‚ัะผั„ะพั€ะด ะ ะฐั„ั„ะปะท ะฟั€ะธะตั…ะฐะป ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ 28 ัะฝะฒะฐั€ั 1819ย ะณะพะดะฐ ะธ ะฒัะบะพั€ะต ัƒะฒะธะดะตะป ะฒ ะพัั‚ั€ะพะฒะต ะฟะพั‚ะตะฝั†ะธะฐะป ะดะปั ะฒะพะทะฒะตะดะตะฝะธั ะฝะพะฒะพะณะพ ะฟะพั€ั‚ะฐ. ะคะพั€ะผะฐะปัŒะฝะพ, ะฒ ั‚ะพ ะฒั€ะตะผั ะพัั‚ั€ะพะฒะพะผ ะฒะปะฐะดะตะป ััƒะปั‚ะฐะฝะฐั‚ ะ”ะถะพั…ะพั€, ะบะพะฝั‚ั€ะพะปะธั€ะพะฒะฐะฒัˆะธะนัั ะณะพะปะปะฐะฝะดั†ะฐะผะธ ะธ ะฑัƒะณะธะนั†ะฐะผะธ ะธ ะฝะต ั…ะพั‚ะตะฒัˆะธะน ะธะผะตั‚ัŒ ัะฒัะทะตะน ั ะฐะฝะณะปะธั‡ะฐะฝะฐะผะธ. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ะตะณะพ ั‡ะธะฝะพะฒะฝะธะบะธ ะฑั‹ะปะธ ะฑะพะปัŒัˆะต ะปะพัะปัŒะฝั‹ ะบ ัั‚ะฐั€ัˆะตะผัƒ ะฑั€ะฐั‚ัƒ ััƒะปั‚ะฐะฝะฐ, ะฟั€ะตั‚ะตะฝะดะพะฒะฐะฒัˆะตะผัƒ ะฝะฐ ะตะณะพ ั‚ั€ะพะฝ. ะ ะฐั„ั„ะปะท ะทะฝะฐะป ัั‚ะพ ะธ, ะฝะต ะธะผะตั ะฝะฐ ั‚ะพ ะฝะธะบะฐะบะธั… ะฟะพะปะฝะพะผะพั‡ะธะน, ะพะฑัŠัะฒะธะป ะตะณะพ ะทะฐะบะพะฝะฝั‹ะผ ััƒะปั‚ะฐะฝะพะผ ะธ ะฟั€ะตะดะปะพะถะธะป ะพะบะปะฐะด ะฒ ั€ะฐะทะผะตั€ะต 3000โ€”5000 ั„ัƒะฝั‚ะพะฒ ัั‚ะตั€ะปะธะฝะณะพะฒ. ะ’ะทะฐะผะตะฝ ะฝะพะฒั‹ะน ััƒะปั‚ะฐะฝ ะฟั€ะตะดะพัั‚ะฐะฒะธะป ะฑั€ะธั‚ะฐะฝั†ะฐะผ ั‚ะพั€ะณะพะฒัƒัŽ ะฟะปะพั‰ะฐะดะบัƒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธ ะฟั€ะฐะฒะพ ัƒะฟั€ะฐะฒะปัั‚ัŒ ะพัั‚ั€ะพะฒะพะผ. ะคะพั€ะผะฐะปัŒะฝั‹ะน ะดะพะณะพะฒะพั€ ะฑั‹ะป ะฟะพะดะฟะธัะฐะฝ 6 ั„ะตะฒั€ะฐะปั 1819[13]. ะขะฐะบ ะทะฐั€ะพะดะธะปัั ัะพะฒั€ะตะผะตะฝะฝั‹ะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€.

ะŸะตั€ะตะด ะฟั€ะธะตะทะดะพะผ ะ ะฐั„ั„ะปะทะฐ ะพัั‚ั€ะพะฒ ะฝะฐัะตะปัะปะพ ะฒัะตะณะพ ะปะธัˆัŒ ะพะบะพะปะพ 1000 ะผะตัั‚ะฝั‹ั… ะผะฐะปะฐะนั†ะตะฒ ะธ ะฝะตะฑะพะปัŒัˆะฐั ะพะฑั‰ะธะฝะฐ ะบะธั‚ะฐะนั†ะตะฒ. ะš 1860ย ะณะพะดัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฑั‹ัั‚ั€ะพ ั€ะฐะทั€ะพัะปะพััŒ ะดะพ 80ย 000 ะฟั€ะธ ะดะพะผะธะฝะธั€ะพะฒะฐะฝะธะธ ะบะธั‚ะฐะนัะบะพะน ะพะฑั‰ะธะฝั‹. ะœะฝะพะณะธะต ะธะท ั€ะฐะฝะฝะธั… ะฟะตั€ะตัะตะปะตะฝั†ะตะฒ ะฟั€ะธะตะทะถะฐะปะธ ั€ะฐะฑะพั‚ะฐั‚ัŒ ะฝะฐ ะฟะปะฐะฝั‚ะฐั†ะธะธ ะฟะตั€ั†ะฐ ะธ ะณะฐะผะฑะธั€ะฐ. ะŸะพะทะถะต, ะฒ 1890ย ะณะพะดะฐั…, ะบะพะณะดะฐ ะฑั‹ะปะฐ ัะพะทะดะฐะฝะฐ ะบะฐัƒั‡ัƒะบะพะฒะฐั ะฟั€ะพะผั‹ัˆะปะตะฝะฝะพัั‚ัŒ[14], ะพัั‚ั€ะพะฒ ัั‚ะฐะป ั†ะตะฝั‚ั€ะพะผ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดัั‚ะฒะฐ ะธ ัะบัะฟะพั€ั‚ะฐ ะบะฐัƒั‡ัƒะบะฐ ะธ ะพะปะพะฒะฐ.

ะ’ 1867ย ะณะพะดัƒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัั‚ะฐะป ะบะพะปะพะฝะธะตะน ะ’ะตะปะธะบะพะฑั€ะธั‚ะฐะฝะธะธ, ะฐะฝะณะปะธั‡ะฐะฝะต ะฟั€ะธะดะฐะฒะฐะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัƒ ะฑะพะปัŒัˆะพะต ะทะฝะฐั‡ะตะฝะธะต ะบะฐะบ ะฒะฐะถะฝะพะผัƒ ะพะฟะพั€ะฝะพะผัƒ ะฟัƒะฝะบั‚ัƒ ะฝะฐ ะฟัƒั‚ะธ ะฒ ะšะธั‚ะฐะน.

ะ’ะพ ะฒั€ะตะผั ะ’ั‚ะพั€ะพะน ะผะธั€ะพะฒะพะน ะฒะพะนะฝั‹ ะฏะฟะพะฝัะบะฐั ะธะผะฟะตั€ะธั ะทะฐะฝัะปะฐ ะœะฐะปะฐะนัŽ ะธ ะฒั‹ะธะณั€ะฐะปะฐ ะฑะธั‚ะฒัƒ ะทะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะฝะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ะทะฝะฐั‡ะธั‚ะตะปัŒะฝะพะต ะฟั€ะตะฒะพัั…ะพะดัั‚ะฒะพ ะฑั€ะธั‚ะฐะฝั†ะตะฒ ะฒ ะถะธะฒะพะน ัะธะปะต (ัั‚ะพ ะฑั‹ะปะพ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะพะผ ัั‚ั€ะฐั‚ะตะณะธั‡ะตัะบะพะณะพ ะฟั€ะพัั‡ั‘ั‚ะฐย โ€” ะฑั€ะธั‚ะฐะฝั†ั‹ ะพะถะธะดะฐะปะธ ะฝะฐะฟะฐะดะตะฝะธั ัะฟะพะฝั†ะตะฒ ั ะผะพั€ั, ะฐ ั‚ะต ะฟั€ะพัˆะปะธ ั‡ะตั€ะตะท ะฒััŽ ะœะฐะปะฐะนัŽ ะฟะพ ััƒัˆะต ะธ ะฐั‚ะฐะบะพะฒะฐะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั ะผะตะฝะตะต ัƒะบั€ะตะฟะปั‘ะฝะฝะพะน ัั‚ะพั€ะพะฝั‹). 15 ั„ะตะฒั€ะฐะปั 1942 ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฑั‹ะป ะพะบะบัƒะฟะธั€ะพะฒะฐะฝ ะฏะฟะพะฝะธะตะน ะฒะฟะปะพั‚ัŒ ะดะพ ะตั‘ ะฟะพั€ะฐะถะตะฝะธั ะฒ ัะตะฝั‚ัะฑั€ะต 1945ย ะณะพะดะฐ.

ะก 1951ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัั‚ะฐะป ัะฐะผะพัƒะฟั€ะฐะฒะปัะตะผั‹ะผ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพะผ ะฒ ัะพัั‚ะฐะฒะต ะ‘ั€ะธั‚ะฐะฝัะบะพะน ะธะผะฟะตั€ะธะธ, ะฐ ะฟะพัะปะต ะฒั‹ะฑะพั€ะพะฒ 1959ย ะณะพะดะฐ ะดะพะปะถะฝะพัั‚ัŒ ะฟั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐ ะทะฐะฝัะป ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ.

ะžะฑั€ะตั‚ะตะฝะธะต ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ’ 1963ย ะณะพะดัƒ ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ั€ะตั„ะตั€ะตะฝะดัƒะผะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒะพัˆั‘ะป ะฒ ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธัŽ ะœะฐะปะฐะนะทะธั ะฒะผะตัั‚ะต ั ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพะผ ะœะฐะปะฐะนัะบะฐั ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธั ะธ ะฑั‹ะฒัˆะธะผะธ ะฑั€ะธั‚ะฐะฝัะบะธะผะธ ะบะพะปะพะฝะธัะผะธ ะกะตะฒะตั€ะฝะพะต ะ‘ะพั€ะฝะตะพ ะธ ะกะฐั€ะฐะฒะฐะบ.

7 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 1965ย ะณะพะดะฐ ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ะบะพะฝั„ะปะธะบั‚ะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒั‹ัˆะตะป ะธะท ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธะธ ะœะฐะปะฐะนะทะธั ะธ 9 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 1965ย ะณะพะดะฐ ะฟั€ะพะฒะพะทะณะปะฐัะธะป ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ัŒ. ะ’ั‹ั…ะพะด ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะพะบะฐะทะฐะปัั ะพั‚ะฝะพัะธั‚ะตะปัŒะฝะพ ะฑะตะทะฑะพะปะตะทะฝะตะฝะฝั‹ะผ, ะฟะพัะบะพะปัŒะบัƒ ั€ัƒะบะพะฒะพะดัั‚ะฒะพ ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธะธ ัั‡ะธั‚ะฐะปะพ, ั‡ั‚ะพ ะตะณะพ ะฟั€ะตะฑั‹ะฒะฐะฝะธะต ะฒ ัะพัั‚ะฐะฒะต ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ ัะธะปัŒะฝะพ ะฝะฐั€ัƒัˆะฐะตั‚ ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธะน ะฑะฐะปะฐะฝั ะฒ ะฟะพะปัŒะทัƒ ะบะธั‚ะฐะนัะบะพะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั.

ะœะพะดะตั€ะฝะธะทะฐั†ะธั 1965โ€”1990

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ’ ะผะพะผะตะฝั‚ ะพะฑั€ะตั‚ะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะปัะป ัะพะฑะพะน ะผะฐะปะตะฝัŒะบัƒัŽ ะฑะตะดะฝัƒัŽ ัั‚ั€ะฐะฝัƒ, ะบะพั‚ะพั€ะพะน ะฟั€ะธั…ะพะดะธะปะพััŒ ะธะผะฟะพั€ั‚ะธั€ะพะฒะฐั‚ัŒ ะดะฐะถะต ะฟั€ะตัะฝัƒัŽ ะฒะพะดัƒ ะธ ัั‚ั€ะพะธั‚ะตะปัŒะฝั‹ะน ะฟะตัะพะบ. ะกะพัะตะดะฝะธะต ัั‚ั€ะฐะฝั‹ ะฑั‹ะปะธ ะฝะฐัั‚ั€ะพะตะฝั‹ ะฝะตะดั€ัƒะถะตะปัŽะฑะฝะพ, ะฐ ั‚ั€ะตั‚ัŒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะธะผะฟะฐั‚ะธะทะธั€ะพะฒะฐะปะฐ ะบะพะผะผัƒะฝะธัั‚ะฐะผ. ะกะตะฑั ะธ ัะฒะพะธั… ัะพั€ะฐั‚ะฝะธะบะพะฒ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ั…ะฐั€ะฐะบั‚ะตั€ะธะทะพะฒะฐะป ะบะฐะบ ยซะณั€ัƒะฟะฟัƒ ะฑัƒั€ะถัƒะฐะทะฝั‹ั…, ะฟะพะปัƒั‡ะธะฒัˆะธั… ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะต ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธะต ะปะธะดะตั€ะพะฒยป[15].

ะกั‚ั€ะฐั‚ะตะณะธั ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะพะณะพ ั€ะฐะทะฒะธั‚ะธั ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพะผ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ัั‚ั€ะพะธะปะฐััŒ ะฝะฐ ะฟั€ะตะฒั€ะฐั‰ะตะฝะธะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฒ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒั‹ะน ะธ ั‚ะพั€ะณะพะฒั‹ะน ั†ะตะฝั‚ั€ ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะน ะะทะธะธ, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะฝะฐ ะฟั€ะธะฒะปะตั‡ะตะฝะธะธ ะธะฝะพัั‚ั€ะฐะฝะฝั‹ั… ะธะฝะฒะตัั‚ะพั€ะพะฒ. ยซะœั‹ ะฟั€ะธะฒะตั‚ัั‚ะฒะพะฒะฐะปะธ ะบะฐะถะดะพะณะพ ะธะฝะฒะตัั‚ะพั€ะฐโ€ฆ ะœั‹ ะฟั€ะพัั‚ะพ ะธะท ัˆะบัƒั€ั‹ ะฒะพะฝ ะปะตะทะปะธ, ั‡ั‚ะพะฑั‹ ะฟะพะผะพั‡ัŒ ะตะผัƒ ะฝะฐั‡ะฐั‚ัŒ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดัั‚ะฒะพยป,ย โ€” ะฟะธัะฐะป ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะ ัƒะบะพะฒะพะดัั‚ะฒะพ ัั‚ั€ะฐะฝั‹ ะฟั€ะธะดะฐะฒะฐะปะพ ะฑะพะปัŒัˆะพะต ะทะฝะฐั‡ะตะฝะธะต ะทะฐะฒะพะตะฒะฐะฝะธัŽ ะดะพะฒะตั€ะธั ะธะฝะฒะตัั‚ะพั€ะพะฒ. ะะฐะฟั€ะธะผะตั€, ะฒะพ ะฒั€ะตะผั ะฝะตั„ั‚ัะฝะพะณะพ ะบั€ะธะทะธัะฐ 1973ย ะณะพะดะฐ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะปะธั‡ะฝะพ ัƒะฒะตะดะพะผะธะป ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปะตะน ะฝะตั„ั‚ัะฝั‹ั… ะบะพั€ะฟะพั€ะฐั†ะธะน, ั‡ั‚ะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ (ะฒ ะพั‚ะปะธั‡ะธะต ะพั‚ ะผะฝะพะณะธั… ะดั€ัƒะณะธั… ัั‚ั€ะฐะฝ) ะฝะธะบะฐะบ ะฝะต ะฑัƒะดะตั‚ ะพะณั€ะฐะฝะธั‡ะธะฒะฐั‚ัŒ ะพะฑะพั€ะพั‚ ะฝะตั„ั‚ะธ ะธ ั‚ะพะฟะปะธะฒะฐ ะฝะฐ ัะบะปะฐะดะฐั… ะธ ั‚ะตะผ ะฑะพะปะตะต ะธั… ัะบัะฟั€ะพะฟั€ะธะธั€ะพะฒะฐั‚ัŒ. ะ—ะฐ ะบะฐะถะดะพะน ะบั€ัƒะฟะฝะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะตะน, ะฟั€ะพัะฒะปัะฒัˆะตะน ะธะฝั‚ะตั€ะตั ะบ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัƒ, ะทะฐะบั€ะตะฟะปัะปัั ัะฟะตั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะน ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ั‡ะธะฝะพะฒะฝะธะบ, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะน ยซั€ะฐะฑะพั‚ะฐะป ั ะฝะตะน ะดะตะฝัŒ ะธ ะฝะพั‡ัŒ, ะฝะตะผะตะดะปะตะฝะฝะพ ะฟั€ะตะดะพัั‚ะฐะฒะปัั ะปัŽะฑัƒัŽ ะธะฝั„ะพั€ะผะฐั†ะธัŽ, ะฒ ะบะพั‚ะพั€ะพะน ั‚ะต ะฝัƒะถะดะฐะปะธััŒ, ะธ ะฝะต ะพั‚ัั‚ะฐะฒะฐะป ะพั‚ ะฝะธั… ะดะพ ั‚ะตั… ะฟะพั€, ะฟะพะบะฐ ะพะฝะธ ะฒัั‘-ั‚ะฐะบะธ ะฝะต ัะพะณะปะฐัˆะฐะปะธััŒ ะฟะพัะตั‚ะธั‚ัŒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ยป. ะ’ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ั†ะตะปะตะฝะฐะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะฝะพะน ะฟะพะปะธั‚ะธะบะธ ยซะฐะผะตั€ะธะบะฐะฝัะบะธะต ั‚ั€ะฐะฝัะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ะบะพั€ะฟะพั€ะฐั†ะธะธ ะทะฐะปะพะถะธะปะธ ั„ัƒะฝะดะฐะผะตะฝั‚ ะผะฐััˆั‚ะฐะฑะฝะพะน ะฒั‹ัะพะบะพั‚ะตั…ะฝะพะปะพะณะธั‡ะฝะพะน ะฟั€ะพะผั‹ัˆะปะตะฝะฝะพัั‚ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐยป, ะธ ัั‚ะพ ะฝะตะฑะพะปัŒัˆะพะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ ัั‚ะฐะปะพ, ะฒ ั‡ะฐัั‚ะฝะพัั‚ะธ, ะบั€ัƒะฟะฝั‹ะผ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดะธั‚ะตะปะตะผ ัะปะตะบั‚ั€ะพะฝะธะบะธ. ะŸั€ะธ ัั‚ะพะผ ยซะฐะผะตั€ะธะบะฐะฝัะบะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฟะพ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดัั‚ะฒัƒ ัะปะตะบั‚ั€ะพะฝะธะบะธ ัะพะทะดะฐะปะธ ั‚ะฐะบ ะผะฝะพะณะพ ั€ะฐะฑะพั‡ะธั… ะผะตัั‚, ั‡ั‚ะพ ะฑะตะทั€ะฐะฑะพั‚ะธั†ะฐ ะฑะพะปัŒัˆะต ะฝะต ัะฒะปัะปะฐััŒ ะฟั€ะพะฑะปะตะผะพะนยป[16].

ะกะธะผะฒะพะป ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐย โ€” ะผะธั„ะธั‡ะตัะบะธะน ะฟะตั€ัะพะฝะฐะถ ะœะตั€ะปะฐะนะพะฝ (ยซะฟะพะปัƒั€ั‹ะฑะฐ-ะฟะพะปัƒะปะตะฒยป)

ะžะดะฝะพะฒั€ะตะผะตะฝะฝะพ ะฑั‹ะปะธ ะพั‚ะผะตะฝะตะฝั‹ ั‚ะฐะผะพะถะตะฝะฝั‹ะต ะฟะพัˆะปะธะฝั‹, ั‡ั‚ะพ ะฟั€ะธะฒะตะปะพ ะบ ะฑะฐะฝะบั€ะพั‚ัั‚ะฒัƒ ะฝะตัั„ั„ะตะบั‚ะธะฒะฝั‹ั… ะฟั€ะตะดะฟั€ะธัั‚ะธะน ะฟะพ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดัั‚ะฒัƒ ะฐะฒั‚ะพะผะพะฑะธะปะตะน, ั…ะพะปะพะดะธะปัŒะฝะธะบะพะฒ ะธ ั‚ะตะปะตะฒะธะทะพั€ะพะฒ. ะšะพะณะดะฐ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ัะฟั€ะพัะธะป ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒะพะณะพ ะดะธั€ะตะบั‚ะพั€ะฐ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ยซะœะตั€ัะตะดะตัยป, ะบะฐะบ ะดะพะปะณะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัƒ ะฟั€ะธะดั‘ั‚ัั ัะพั…ั€ะฐะฝัั‚ัŒ ะฟั€ะพั‚ะตะบั†ะธะพะฝะธัั‚ัะบัƒัŽ ะฟะพัˆะปะธะฝัƒ ะดะปั ะฟะพะดะดะตั€ะถะบะธ ะผะตัั‚ะฝะพะณะพ ะฐะฒั‚ะพัะฑะพั€ะพั‡ะฝะพะณะพ ะทะฐะฒะพะดะฐ, ั‚ะพ ะฟะพะปัƒั‡ะธะป ะพั‚ะฒะตั‚ ยซะฒัะตะณะดะฐยป. ยซะœั‹ ะฑะตะท ะบะพะปะตะฑะฐะฝะธะน ะพั‚ะผะตะฝะธะปะธ ะฟะพัˆะปะธะฝั‹ ะธ ะฟะพะทะฒะพะปะธะปะธ ะทะฐะฒะพะดัƒ ะพะฑะฐะฝะบั€ะพั‚ะธั‚ัŒััยป,ย โ€” ะฝะฐะฟะธัะฐะป ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะฒ ัะฒะพะธั… ะฒะพัะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธัั…[16].

ะŸั€ะธ ะพะฑั€ะตั‚ะตะฝะธะธ ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัั‚ั€ะฐะดะฐะป ะพั‚ ะฒั‹ัะพะบะพะน ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะธ. ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ั‚ะฐะบ ั…ะฐั€ะฐะบั‚ะตั€ะธะทะพะฒะฐะป ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต: ยซะšะพั€ั€ัƒะฟั†ะธั ัะฒะปัะตั‚ัั ะพะดะฝะพะน ะธะท ั‡ะตั€ั‚ ะฐะทะธะฐั‚ัะบะพะณะพ ะพะฑั€ะฐะทะฐ ะถะธะทะฝะธ. ะ›ัŽะดะธ ะพั‚ะบั€ั‹ั‚ะพ ะฟั€ะธะฝะธะผะฐะปะธ ะฒะพะทะฝะฐะณั€ะฐะถะดะตะฝะธะต, ัั‚ะพ ัะฒะปัะปะพััŒ ั‡ะฐัั‚ัŒัŽ ะธั… ะถะธะทะฝะธยป. ะ‘ะพั€ัŒะฑะฐ ั ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะตะน ะฝะฐั‡ะฐะปะฐััŒ ยซะฟัƒั‚ั‘ะผ ัƒะฟั€ะพั‰ะตะฝะธั ะฟั€ะพั†ะตะดัƒั€ ะฟั€ะธะฝัั‚ะธั ั€ะตัˆะตะฝะธะน ะธ ัƒะดะฐะปะตะฝะธั ะฒััะบะพะน ะดะฒัƒัะผั‹ัะปะตะฝะฝะพัั‚ะธ ะฒ ะทะฐะบะพะฝะฐั… ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ะธะทะดะฐะฝะธั ััะฝั‹ั… ะธ ะฟั€ะพัั‚ั‹ั… ะฟั€ะฐะฒะธะป, ะฒะฟะปะพั‚ัŒ ะดะพ ะพั‚ะผะตะฝั‹ ั€ะฐะทั€ะตัˆะตะฝะธะน ะธ ะปะธั†ะตะฝะทะธั€ะพะฒะฐะฝะธัยป. ะ‘ั‹ะปะธ ั€ะตะทะบะพ ะฟะพะดะฝัั‚ั‹ ะทะฐั€ะฟะปะฐั‚ั‹ ััƒะดะตะน, ะฝะฐ ััƒะดะตะนัะบะธะต ะดะพะปะถะฝะพัั‚ะธ ะฑั‹ะปะธ ะฟั€ะธะฒะปะตั‡ะตะฝั‹ ยซะปัƒั‡ัˆะธะต ั‡ะฐัั‚ะฝั‹ะต ะฐะดะฒะพะบะฐั‚ั‹ยป. ะ—ะฐั€ะฟะปะฐั‚ะฐ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะณะพ ััƒะดัŒะธ ะดะพัั‚ะธะณะปะฐ ะฝะตัะบะพะปัŒะบะธั… ัะพั‚ ั‚ั‹ััั‡ ะดะพะปะปะฐั€ะพะฒ ะฒ ะณะพะด (ะฒ 1990-ะต ะณะพะดั‹ย โ€” ัะฒั‹ัˆะต 1ย ะผะปะฝ ะดะพะปะป.). ะ‘ั‹ะปะธ ะถั‘ัั‚ะบะพ ะฟะพะดะฐะฒะปะตะฝั‹ ั‚ั€ะธะฐะดั‹ (ะพั€ะณะฐะฝะธะทะพะฒะฐะฝะฝั‹ะต ะฟั€ะตัั‚ัƒะฟะฝั‹ะต ะณั€ัƒะฟะฟะธั€ะพะฒะบะธ). ะ›ะธั‡ะฝั‹ะน ัะพัั‚ะฐะฒ ะฟะพะปะธั†ะธะธ ะฑั‹ะป ะทะฐะผะตะฝั‘ะฝ ั ะฟั€ะตะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะตะฝะฝะพ ะผะฐะปะฐะนั†ะตะฒ ะฝะฐ ะฟั€ะตะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะตะฝะฝะพ ะบะธั‚ะฐะนั†ะตะฒ (ัั‚ะพั‚ ะฟั€ะพั†ะตัั ัะพะฟั€ะพะฒะพะถะดะฐะปัั ัะบัั†ะตััะฐะผะธ, ะธ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะปะธั‡ะฝะพ ะฟั€ะธะตะทะถะฐะป ะฒ ั€ะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต ะฒะทะฑัƒะฝั‚ะพะฒะฐะฒัˆะธั…ัั ะผะฐะปะฐะนัะบะธั… ะฟะพะปะธั†ะตะนัะบะธั… ะดะปั ะฒะตะดะตะฝะธั ะฟะตั€ะตะณะพะฒะพั€ะพะฒ). ะ“ะพััะปัƒะถะฐั‰ะธะผ, ะทะฐะฝะธะผะฐัŽั‰ะธะผ ะพั‚ะฒะตั‚ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะต ะฟะพัั‚ั‹, ะฑั‹ะปะธ ะฟะพะดะฝัั‚ั‹ ะทะฐั€ะฟะปะฐั‚ั‹ ะดะพ ัƒั€ะพะฒะฝั, ั…ะฐั€ะฐะบั‚ะตั€ะฝะพะณะพ ะดะปั ั‚ะพะฟ-ะผะตะฝะตะดะถะตั€ะพะฒ ั‡ะฐัั‚ะฝั‹ั… ะบะพั€ะฟะพั€ะฐั†ะธะน. ะ‘ั‹ะป ัะพะทะดะฐะฝ ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผั‹ะน ะพั€ะณะฐะฝ ั ั†ะตะปัŒัŽ ะฑะพั€ัŒะฑั‹ ั ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะตะน ะฒ ะฒั‹ััˆะธั… ััˆะตะปะพะฝะฐั… ะฒะปะฐัั‚ะธ (ั€ะฐััะปะตะดะพะฒะฐะฝะธั ะฑั‹ะปะธ ะธะฝะธั†ะธะธั€ะพะฒะฐะฝั‹ ะดะฐะถะต ะฟั€ะพั‚ะธะฒ ะฑะปะธะทะบะธั… ั€ะพะดัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ). ะ ัะด ะผะธะฝะธัั‚ั€ะพะฒ ะธ ะฒั‹ััˆะธั… ั‡ะธะฝะพะฒะฝะธะบะพะฒ, ัƒะปะธั‡ั‘ะฝะฝั‹ั… ะฒ ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะธ, ะปะธะฑะพ ะฑั‹ะปะธ ะฟั€ะธะณะพะฒะพั€ะตะฝั‹ ะบ ั€ะฐะทะปะธั‡ะฝั‹ะผ ัั€ะพะบะฐะผ ะทะฐะบะปัŽั‡ะตะฝะธั, ะปะธะฑะพ ะฟะพะบะพะฝั‡ะธะปะธ ะถะธะทะฝัŒ ัะฐะผะพัƒะฑะธะนัั‚ะฒะพะผ, ะปะธะฑะพ ะฑะตะถะฐะปะธ ะธะท ัั‚ั€ะฐะฝั‹. ะกั€ะตะดะธ ะฝะธั… ะฑั‹ะปะธ ะธ ะดะฐะฒะฝะธะต ัะพั€ะฐั‚ะฝะธะบะธ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะฝะฐะฟั€ะธะผะตั€, ะผะธะฝะธัั‚ั€ ะพั…ั€ะฐะฝั‹ ะพะบั€ัƒะถะฐัŽั‰ะตะน ัั€ะตะดั‹ ะ’ะธ ะขัƒะฝ ะ‘ัƒะฝ[17]. ะ’ ะธั‚ะพะณะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ (ะฒ ัะพะพั‚ะฒะตั‚ัั‚ะฒะธะธ ั ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ะผะธ ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะฐะผะธ) ัั‚ะฐะป ะพะดะฝะธะผ ะธะท ะฝะฐะธะผะตะฝะตะต ะบะพั€ั€ัƒะผะฟะธั€ะพะฒะฐะฝะฝั‹ั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒ ะผะธั€ะฐ.

ะ ะฐะนะพะฝ ะ‘ัƒะบะธั‚-ะ‘ะฐั‚ะพะบ

ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะฒ ัะฒะพะธั… ะฒะพัะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธัั… ะฟะพะดั‡ั‘ั€ะบะธะฒะฐะป, ั‡ั‚ะพ ะพะฝ ะฟะพัั‚ะพัะฝะฝะพ ะฝะฐัะฐะถะดะฐะป ะฟั€ะธะฝั†ะธะฟ ะฒะตั€ั…ะพะฒะตะฝัั‚ะฒะฐ ะทะฐะบะพะฝะฐ ะธ ั€ะฐะฒะตะฝัั‚ะฒะพ ะฒัะตั… ะฟะตั€ะตะด ะทะฐะบะพะฝะพะผ, ะฒะบะปัŽั‡ะฐั ะฒั‹ััˆะธั… ั‡ะธะฝะพะฒะฝะธะบะพะฒ ะธ ัะฒะพะธั… ั€ะพะดัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ. ะ—ะฐะบะพะฝะพะดะฐั‚ะตะปัŒะฝะฐั ัะธัั‚ะตะผะฐ ัั‚ั€ะฐะฝั‹ ะฑั‹ะปะฐ ัƒะฝะฐัะปะตะดะพะฒะฐะฝะฐ ะพั‚ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะณะพ ะบะพะปะพะฝะธะฐะปัŒะฝะพะณะพ ะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธั[18].

ะ˜ัั‚ะพั€ะธั‡ะตัะบะธ ัะปะพะถะธะฒัˆะตะตัั ะดะตะปะตะฝะธะต ะคะตะดะตั€ะฐั†ะธะธ ะœะฐะปะฐะนะทะธั, ะฒ ะบะพั‚ะพั€ัƒัŽ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒั…ะพะดะธะป ะฒ 1963โ€”1965ย ะณะพะดะฐั…

ะ’ 1960โ€”1970-ะต ะณะพะดั‹ ะฑั‹ะปะฐ ั€ะตั„ะพั€ะผะธั€ะพะฒะฐะฝะฐ ัะธัั‚ะตะผะฐ ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธั. ะ’ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธะผะตะปะพััŒ ะผะฝะพะถะตัั‚ะฒะพ ั€ะฐะทะปะธั‡ะฝั‹ั… ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ั… ัˆะบะพะป, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฟะพะปัƒั‡ะธะปะธ ะตะดะธะฝั‹ะต ะผะธะฝะธะผะฐะปัŒะฝั‹ะต ัั‚ะฐะฝะดะฐั€ั‚ั‹. ะะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ัั‚ะฐะป ะพะฑัะทะฐั‚ะตะปัŒะฝั‹ะผ ะดะปั ะธะทัƒั‡ะตะฝะธั ะฒะพ ะฒัะตั… ัˆะบะพะปะฐั…, ะฒัƒะทั‹ ะฑั‹ะปะธ ะฟะตั€ะตะฒะตะดะตะฝั‹ ะฝะฐ ะฟั€ะตะฟะพะดะฐะฒะฐะฝะธะต ะฝะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะผ ัะทั‹ะบะต. ะŸั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ั‚ั€ะฐั‚ะธะปะพ ะบั€ัƒะฟะฝั‹ะต ััƒะผะผั‹ ะฝะฐ ะพะฑัƒั‡ะตะฝะธะต ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธั… ัั‚ัƒะดะตะฝั‚ะพะฒ ะฒ ะปัƒั‡ัˆะธั… ัƒะฝะธะฒะตั€ัะธั‚ะตั‚ะฐั… ะผะธั€ะฐ[19].

ะŸั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะฟั€ะธะดะฐะฒะฐะปะพ ะฑะพะปัŒัˆะพะต ะทะฝะฐั‡ะตะฝะธะต ั‚ะพะผัƒ, ั‡ั‚ะพะฑั‹ ัะดะตะปะฐั‚ัŒ ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะพะฑัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะฐะผะธ ะถะธะปัŒั. ะ’ 1960-ะต ะณะพะดั‹ ะฑั‹ะปะฐ ัะพะทะดะฐะฝะฐ ัะธัั‚ะตะผะฐ ะธะฟะพั‚ะตั‡ะฝะพะณะพ ะบั€ะตะดะธั‚ะพะฒะฐะฝะธั, ั€ะตะทะบะพ ะฒั‹ั€ะพัะปะพ ะถะธะปะธั‰ะฝะพะต ัั‚ั€ะพะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ, ะธ ะบ 1996ย ะณะพะดัƒ ะปะธัˆัŒ 9ย % ะบะฒะฐั€ั‚ะธั€ ัะดะฐะฒะฐะปะธััŒ ะฒะฝะฐั‘ะผ, ะฐ ะพัั‚ะฐะปัŒะฝั‹ะต ะฑั‹ะปะธ ะทะฐะฝัั‚ั‹ ัะพะฑัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะฐะผะธ[20]. ะญั‚ะพะผัƒ ะฟะพะผะพะณะฐะตั‚ ั‚ะฐะบะถะต ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพัั‚ัŒ, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะน ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ 3,7ย % ะพั‚ ะฟะพั‚ะตะฝั†ะธะฐะปัŒะฝะพะน ั†ะตะฝั‹ ะฐั€ะตะฝะดั‹ ะดะปั ะฟั€ะพะถะธะฒะฐัŽั‰ะตะณะพ ัะพะฑัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะฐ ะธ 10ย %ย โ€” ะดะปั ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพัั‚ะธ, ัะดะฐัŽั‰ะตะนัั ะฒ ะฐั€ะตะฝะดัƒ.

ะก 1965 ะฟะพ 1990ย ะณะพะดั‹ ะฟะพะดัƒัˆะตะฒะพะน ัƒั€ะพะฒะตะฝัŒ ะ’ะ’ะŸ ะฒ ัั‚ั€ะฐะฝะต ะฒั‹ั€ะพั ั 400 ะดะพ 12,2ย ั‚ั‹ั. $, ะฐ ะฒ ัะปะตะดัƒัŽั‰ะตะต ะดะตััั‚ะธะปะตั‚ะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒะพัˆั‘ะป ะฒ ะดะตััั‚ะบัƒ ัะฐะผั‹ั… ะฑะพะณะฐั‚ั‹ั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒ ะผะธั€ะฐ. ะŸั€ะพะธะทะพัˆะตะดัˆะธะต ะฟะตั€ะตะผะตะฝั‹ ะฒะพัˆะปะธ ะฒ ะธัั‚ะพั€ะธัŽ ะบะฐะบ ยซัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะพะต ั‡ัƒะดะพยป[21].

ะŸะพัะปะต 1990ย ะณะพะดะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ’ 1990ย ะณะพะดัƒ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะฟะพะบะธะฝัƒะป ะฟะพัั‚ ะฟั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐ. ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ัั‚ั€ะฐะฝั‹ ะฟั€ะพะดะพะปะถะฐะปะฐ ั€ะฐะทะฒะธะฒะฐั‚ัŒัั ัƒัะบะพั€ะตะฝะฝั‹ะผะธ ั‚ะตะผะฟะฐะผะธ, ะฐ ะฒะตะปะธั‡ะธะฝะฐ ะ’ะ’ะŸ ะฝะฐ ะดัƒัˆัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะฒ ะฝะฐั‡ะฐะปะต 2000-ั… ะณะพะดะพะฒ ะฟั€ะตะฒั‹ัะธะปะฐ ัะพะพั‚ะฒะตั‚ัั‚ะฒัƒัŽั‰ะธะน ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัŒ ะกะจะ.

10 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2004ย ะณะพะดะฐ 63-ะปะตั‚ะฝะธะน ะฟั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะ“ะพ ะงะพะบ ะขะพะฝะณ, ะทะฐะฝะธะผะฐะฒัˆะธะน ัั‚ะพั‚ ะฟะพัั‚ 14 ะปะตั‚, ะฟะพะดะฐะป ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝะพะต ะฟั€ะพัˆะตะฝะธะต ะพะฑ ะพั‚ัั‚ะฐะฒะบะต ะฟั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ัƒ ั€ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะธ ะก.ย ะ .ย ะะฐั‚ะฐะฝัƒ. ะŸั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะฒะพะทะณะปะฐะฒะธะป 52-ะปะตั‚ะฝะธะน ะ›ะธ ะกัะฝัŒะปัƒะฝย โ€” ัั‚ะฐั€ัˆะธะน ัั‹ะฝ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะทะฐะฝัะฒัˆะธะน ั‚ะฐะบะถะต ะธ ะฟะพัั‚ ะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒ. ะกะฐะผ 80-ะปะตั‚ะฝะธะน ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะทะฐะฝะธะผะฐะฒัˆะธะน ะดะพะปะถะฝะพัั‚ัŒ ัั‚ะฐั€ัˆะตะณะพ ะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐ ะฟะพัะปะต ัะฒะพะตะณะพ ัƒั…ะพะดะฐ ะธะท ะฒะปะฐัั‚ะธ, ะฟะพะปัƒั‡ะธะป ัั‚ะฐั‚ัƒั ัะพะฒะตั‚ะฝะธะบะฐ ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐ (ะทะฐะฝะธะผะฐะป ะดะพ 2011ย ะณะพะดะฐ).

ะ’ 2004ย ะณะพะดัƒ ััƒะฟั€ัƒะณะฐ ะ›ะธ ะกัะฝัŒะปัƒะฝะฐ ะฅะพ ะงะธะฝ ะทะฐะฝัะปะฐ ะดะพะปะถะฝะพัั‚ัŒ ะธัะฟะพะปะฝะธั‚ะตะปัŒะฝะพะณะพ ะดะธั€ะตะบั‚ะพั€ะฐ ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะตะณะพ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝะพะณะพ ั…ะพะปะดะธะฝะณะฐ Temasek, ั‡ั‚ะพ ะฝะตะพะดะฝะพะบั€ะฐั‚ะฝะพ ะฟะพะดะฒะตั€ะณะฐะปะพััŒ ะบั€ะธั‚ะธะบะต. ะ’ 2021ย ะณะพะดัƒ ะพะฝะฐ ัƒัˆะปะฐ ะฒ ะพั‚ัั‚ะฐะฒะบัƒ.

ะŸั€ะฐะฒัั‰ะฐั ะฟะฐั€ั‚ะธั ยซะะฐั€ะพะดะฝะพะต ะดะตะนัั‚ะฒะธะตยป (ะŸะะ”) ะฝะฐ ะฒั‹ะฑะพั€ะฐั… 1991ย ะณะพะดะฐ ะฟะพะปัƒั‡ะธะปะฐ 61ย % ะณะพะปะพัะพะฒ, ั‡ั‚ะพ ัั‚ะฐะปะพ ะฝะฐะธั…ัƒะดัˆะธะผ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะพะผ ะทะฐ ะตั‘ ะธัั‚ะพั€ะธัŽ. ะะพ ะฒ 2006ย ะณะพะดัƒ ะทะฐ ะฝะตั‘ ะฟั€ะพะณะพะปะพัะพะฒะฐะปะธ 67ย % ะธะทะฑะธั€ะฐั‚ะตะปะตะน, ะฒ 2015ย ะณะพะดัƒย โ€” 70ย %. ะ’ 2020ย ะณะพะดัƒย ะฟะฐั€ั‚ะธั ะฝะฐะฑั€ะฐะปะฐ 61ย % ะฟะพัะปะต ั‚ะพะณะพ, ะบะฐะบ ะฝะตัะบะพะปัŒะบะพ ะฒั‹ัะพะบะพะฟะพัั‚ะฐะฒะปะตะฝะฝั‹ั… ั‡ะปะตะฝะพะฒ ะฟะพะบะธะฝัƒะปะธ ะตั‘, ะทะฐัะฒะธะฒ, ั‡ั‚ะพ ะŸะะ” ยซัะฑะธะปะฐััŒ ั ะฟัƒั‚ะธยป ั ั‚ะพั‡ะบะธ ะทั€ะตะฝะธั ะฟั€ะพะทั€ะฐั‡ะฝะพัั‚ะธ, ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะธ ะฟะพะดะพั‚ั‡ั‘ั‚ะฝะพัั‚ะธ, ะพั‚ะบะปะพะฝะธะฒัˆะธััŒ ะพั‚ ะพัะฝะพะฒะพะฟะพะปะฐะณะฐัŽั‰ะธั… ะฟั€ะธะฝั†ะธะฟะพะฒ ัะฒะพะธั… ะพั‚ั†ะพะฒ-ะพัะฝะพะฒะฐั‚ะตะปะตะน[22][23].

ะ’ ะฐะฟั€ะตะปะต 2022ย ะณะพะดะฐ ะ›ะธ ะกัะฝัŒะปัƒะฝ ะพะฑัŠัะฒะธะป, ั‡ั‚ะพ ะผะธะฝะธัั‚ั€ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒ ะ›ะพัƒั€ะตะฝั ะ’ะพะฝะณ ะฑัƒะดะตั‚ ัะปะตะดัƒัŽั‰ะธะผ ะฟั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ, ะฟะพัะบะพะปัŒะบัƒ ะพะฝ ะฑั‹ะป ะฒั‹ะฑั€ะฐะฝ ะฟั€ะตะตะผะฝะธะบะพะผ ะดั€ัƒะณะธะผะธ ั‡ะปะตะฝะฐะผะธ ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐ[24][25].

ะ’ะฝะตัˆะฝัั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟะพะดะดะตั€ะถะธะฒะฐะตั‚ ะดะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั 186 ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ ะผะธั€ะฐ[26], ั…ะพั‚ั ะฒะพ ะผะฝะพะณะธั… ะธะท ะฝะธั… ะฝะตั‚ ะตะณะพ ะฟะพัะพะปัŒัั‚ะฒ. ะฏะฒะปัะตั‚ัั ั‡ะปะตะฝะพะผ ะžะžะ, ะ‘ั€ะธั‚ะฐะฝัะบะพะณะพ ะกะพะดั€ัƒะถะตัั‚ะฒะฐ, ะะกะ•ะะ ะธ ะ”ะฒะธะถะตะฝะธั ะฝะตะฟั€ะธัะพะตะดะธะฝะตะฝะธั.

ะะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒะฐะถะฝั‹ะผะธ ัะฒะปััŽั‚ัั ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะตะน ะธ ะœะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะฝะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ั‚ั€ัƒะดะฝะพะต ะพั‚ะดะตะปะตะฝะธะต ะพั‚ ะฒั‚ะพั€ะพะน ะธ ะธะฝะดะพะฝะตะทะธะนัะบะพ-ะผะฐะปะฐะนะทะธะนัะบัƒัŽ ะบะพะฝั„ั€ะพะฝั‚ะฐั†ะธัŽ 1963โ€”1966ย ะณะพะดะพะฒ, ะณะดะต ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธั ะฒั‹ัั‚ัƒะฟะฐะปะฐ ะฟั€ะพั‚ะธะฒ ัะพะทะดะฐะฝะธั ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ.

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ั…ะพั€ะพัˆะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะ’ะตะปะธะบะพะฑั€ะธั‚ะฐะฝะธะตะน, ั ะบะพั‚ะพั€ะพะน ะทะฐะบะปัŽั‡ะธะป ะŸัั‚ัŒ ะพะฑะพั€ะพะฝะธั‚ะตะปัŒะฝั‹ั… ะดะพะณะพะฒะพั€ะพะฒ[ะฐะฝะณะป.] (ั‚ะฐะบะถะต ั ะœะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะะฒัั‚ั€ะฐะปะธะตะน ะธ ะะพะฒะพะน ะ—ะตะปะฐะฝะดะธะตะน). ะฅะพั€ะพัˆะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ะฟะพะดะดะตั€ะถะธะฒะฐัŽั‚ัั ะธ ั ะกะพะตะดะธะฝั‘ะฝะฝั‹ะผะธ ะจั‚ะฐั‚ะฐะผะธ ะะผะตั€ะธะบะธ: ะกะจะ ั€ะฐััะผะฐั‚ั€ะธะฒะฐัŽั‚ัั ะบะฐะบ ัั‚ะฐะฑะธะปะธะทะธั€ัƒัŽั‰ะฐั ัะธะปะฐ ะฒ ะฟั€ะพั‚ะธะฒะพะฒะตั ั€ะตะณะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะผ ะดะตั€ะถะฐะฒะฐะผ.

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัะฒะปัะตั‚ัั ัั‚ะพั€ะพะฝะฝะธะบะพะผ ะบะพะฝั†ะตะฟั†ะธะธ ัŽะณะพ-ะฒะพัั‚ะพั‡ะฝะพะฐะทะธะฐั‚ัะบะพะณะพ ั€ะตะณะธะพะฝะฐะปะธะทะผะฐ ะธ ะธะณั€ะฐะตั‚ ะฐะบั‚ะธะฒะฝัƒัŽ ั€ะพะปัŒ ะฒ ะะกะ•ะะ ะบะฐะบ ะพัะฝะพะฒะฐั‚ะตะปัŒ ัั‚ะพะน ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธะธ. ะฏะฒะปัะตั‚ัั ั‡ะปะตะฝะพะผ ั„ะพั€ัƒะผะฐ ะะทะธะฐั‚ัะบะพ-ะขะธั…ะพะพะบะตะฐะฝัะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะพะต ัะพั‚ั€ัƒะดะฝะธั‡ะตัั‚ะฒะพ (ะะขะญะก), ะกะตะบั€ะตั‚ะฐั€ะธะฐั‚ ะบะพั‚ะพั€ะพะณะพ ะฝะฐั…ะพะดะธั‚ัั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต.

ะšะฐะบ ะฟะพะปะฝะพะฟั€ะฐะฒะฝั‹ะน ัƒั‡ะฐัั‚ะฝะธะบ ะžั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธะธ ะžะฑัŠะตะดะธะฝั‘ะฝะฝั‹ั… ะะฐั†ะธะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฑั‹ะป ะฒั€ะตะผะตะฝะฝั‹ะผ ั‡ะปะตะฝะพะผ ะฒ ะกะพะฒะตั‚ะต ะ‘ะตะทะพะฟะฐัะฝะพัั‚ะธ ะฒ 2001โ€”2002ย ะณะพะดะฐั…. ะฃั‡ะฐัั‚ะฒะพะฒะฐะป ะฒ ะผะธั€ะพั‚ะฒะพั€ั‡ะตัะบะธั… ะพะฟะตั€ะฐั†ะธัั… ะžะžะ ะธ ะฑั‹ะป ะฝะฐะฑะปัŽะดะฐั‚ะตะปะตะผ ะฒ ะšัƒะฒะตะนั‚ะต, ะะฝะณะพะปะต, ะะฐะผะธะฑะธะธ, ะšะฐะผะฑะพะดะถะต ะธ ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะผ ะขะธะผะพั€ะต.

ะ›ะธะดะตั€ั‹ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฟั€ะธะดะตั€ะถะธะฒะฐัŽั‚ัั ั€ะตะฐะปะธัั‚ะธั‡ะตัะบะธั… ะฒะทะณะปัะดะพะฒ ะฝะฐ ะฒะฝะตัˆะฝัŽัŽ ะฟะพะปะธั‚ะธะบัƒ[27], ะพะฝะธ ะฒะพัะฟั€ะธะฝะธะผะฐัŽั‚ ะผะธั€ ะฟะพ ะ“ะพะฑะฑััƒ, ะฟั€ะธะทะฝะฐะฒะฐั ะฟั€ะฐะฒะพ ัะธะปัŒะฝะพะณะพ. ะŸะพะปะธั‚ะธะบัƒ ะพั‚ะปะธั‡ะฐะตั‚ ะพะฑะพั€ะพะฝะธั‚ะตะปัŒะฝะพะต ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต (ะฒ ัะพะพั‚ะฒะตั‚ัั‚ะฒะธะธ ั ะณะตะพะณั€ะฐั„ะธั‡ะตัะบะธะผ ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะตะผ), ะฝะตะดะพะฒะตั€ะธะต ัะพ ัั‚ะพั€ะพะฝั‹ ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ ะธ ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะฟะพ ะธัั‚ะพั€ะธั‡ะตัะบะธะผ ะฟั€ะธั‡ะธะฝะฐะผ ะธ ะฒะพัะฟั€ะธัั‚ะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ยซะผะฐะปะตะฝัŒะบะธะผ ะบั€ะฐัะฝั‹ะผ ะฟัั‚ะฝะพะผ ะฒ ะผะพั€ะต ะทะตะปะตะฝะธยป, ะฟะพ ัะปะพะฒะฐะผ ะฟั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ะฐ ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะธ, ะ‘ัƒั…ะฐั€ัƒะดะดะธะฝะฐ ะฎััƒั„ะฐ ะฅะฐะฑะธะฑะธ[28].

ะŸะตั€ะฒั‹ะผ ะผะธะฝะธัั‚ั€ะพะผ ะธะฝะพัั‚ั€ะฐะฝะฝั‹ั… ะดะตะป ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฑั‹ะป ะกะธะฝะฝะฐั‚ะฐะผะฑะธ ะ ะฐะดะถะฐั€ะฐั‚ะฝะฐะผ, ะธ ะฒะฝะตัˆะฝัั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐ ะดะพ ัะธั… ะฟะพั€ ัะปะตะดัƒะตั‚ ะตะณะพ ะทะฐะฒะตั‚ะฐะผ. ะ ะฐะดะถะฐั€ะฐั‚ะฝะฐะผ ะธะทะฝะฐั‡ะฐะปัŒะฝะพ ั„ะพั€ะผะธั€ะพะฒะฐะป ะบัƒั€ั, ะฑะตั€ั ะฒ ั€ะฐัั‡ั‘ั‚ ยซะดะถัƒะฝะณะปะธ ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝะพะน ะฟะพะปะธั‚ะธะบะธยป ะธ ะฑั‹ะป ัั‚ะพั€ะพะฝะฝะธะบะพะผ ะพัั‚ะพั€ะพะถะฝะพัั‚ะธ ะธะท-ะทะฐ ะฝะฐะปะธั‡ะธั ะฟะพัั‚ะพัะฝะฝั‹ั… ะฒะฝะตัˆะฝะธั… ะฒั€ะฐะณะพะฒ[27]. ะ’ 1966ย ะณะพะดัƒ ะ ะฐะดะถะฐั€ะฐั‚ะฝะฐะผ ะฒะธะดะตะป ะทะฐะดะฐั‡ัƒ ะฒ ั‚ะพะผ, ั‡ั‚ะพะฑั‹ ะพะฑะตัะฟะตั‡ะธั‚ัŒ ัั‚ั€ะฐะฝะต ะฒั‹ะถะธะฒะฐะฝะธะต, ะผะธั€ ะธ ัั‚ะฐะฑะธะปัŒะฝะพะต ะฟั€ะพั†ะฒะตั‚ะฐะฝะธะต ะฒ ั€ะตะณะธะพะฝะต, ะฟะตั€ะตะถะธะฒะฐัŽั‰ะตะผ ะฒะทะฐะธะผะฝัƒัŽ ะฟะพะดะพะทั€ะธั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ัŒ ะผะตะถะดัƒ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐะผะธ, ะฒะฝัƒั‚ั€ะตะฝะฝัŽัŽ ะฝะตัั‚ะฐะฑะธะปัŒะฝะพัั‚ัŒ, ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบัƒัŽ ะดะตะทะธะฝั‚ะตะณั€ะฐั†ะธัŽ ะธ ะบะพะฝั„ะปะธะบั‚ั‹ ะผะตะถะดัƒ ะฑะพะปัŒัˆะธะผะธ ะดะตั€ะถะฐะฒะฐะผะธ[27].

ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ัั‚ะพะผัƒ ะผะธั€ะพะฒะพะทะทั€ะตะฝะธัŽ, ะฒะฝะตัˆะฝัั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฝะฐั†ะตะปะตะฝะฐ ะฝะฐ ะฟะพะดะดะตั€ะถะฐะฝะธะต ะดั€ัƒะถะตัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ั… ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธะน ัะพ ะฒัะตะผะธ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐะผะธ, ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ั ะœะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะตะน, ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ ะะกะ•ะะ, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะดะพะปะถะฝะฐ ะณะฐั€ะฐะฝั‚ะธั€ะพะฒะฐั‚ัŒ, ั‡ั‚ะพ ะฝะธะบะฐะบะธะต ะผะตั€ั‹ ะฝะต ะฑัƒะดัƒั‚ ะฝะฐะณะฝะตั‚ะฐั‚ัŒ ะฝะฐะฟั€ัะถั‘ะฝะฝะพัั‚ัŒ ัƒ ะฒะปะฐัั‚ะตะน ัะพัะตะดะฝะธั… ัั‚ั€ะฐะฝ[27]. ะ’ 1972ย ะณะพะดัƒ ะ ะฐะดะถะฐั€ะฐั‚ะฝะฐะผ ะฟั€ะตะดะฟะพะปะฐะณะฐะป, ั‡ั‚ะพ ะผะธั€ ัะฒะปัะตั‚ัั ั‚ั‹ะปะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐย โ€” ั‚ะพ ะตัั‚ัŒ ะธะฝั‚ะตะณั€ะฐั†ะธั ะฒ ะผะธั€ะพะฒัƒัŽ ัะบะพะฝะพะผะธะบัƒ ัƒะปัƒั‡ัˆะธั‚ ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะธ ัƒะฒะตะปะธั‡ะธั‚ ะตะณะพ ะทะฐะฟะฐัั‹ ะฟั€ะธั€ะพะดะฝั‹ั… ั€ะตััƒั€ัะพะฒ, ะบะพั‚ะพั€ั‹ั… ะบั€ะฐะนะฝะต ะผะฐะปะพ.

ะขะฐะบะธะผ ะพะฑั€ะฐะทะพะผ, ะ ะฐะดะถะฐั€ะฐะฝั‚ะฐะผ ะฒะตั€ะธะป, ั‡ั‚ะพ ะฟะพะดะดะตั€ะถะฐะฝะธะต ะฑะฐะปะฐะฝัะฐ ัะธะป ัะฒะปัะตั‚ัั ะฟั€ะธะพั€ะธั‚ะตั‚ะฝั‹ะผ, ะฒ ะฟั€ะพั‚ะธะฒะพะฒะตั ะฟั€ะตะฒั€ะฐั‰ะตะฝะธัŽ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฒ ั„ะฐะบั‚ะธั‡ะตัะบะพะณะพ ะฒะฐััะฐะปะฐ ะฑะพะปะตะต ะบั€ัƒะฟะฝั‹ั… ะดะตั€ะถะฐะฒ, ะธ ัั‚ะฐะฝะตั‚ ะพัะฝะพะฒะพะน ะดะปั ัั‚ะฐะฝะพะฒะปะตะฝะธั ัะฒะพะฑะพะดะฝะพะน ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพะน ะฒะฝะตัˆะฝะตะน ะฟะพะปะธั‚ะธะบะธ. ะ˜ะฝั‚ะตั€ะตัั‹ ะฒะตะปะธะบะธั… ะดะตั€ะถะฐะฒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ั‚ะฐะบะถะต ะฑัƒะดัƒั‚ ัƒะดะตั€ะถะธะฒะฐั‚ัŒ ั€ะตะณะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐ ะพั‚ ะฒะผะตัˆะฐั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐ ะฒ ัะฒะพะฑะพะดัƒ ะดะตะนัั‚ะฒะธะน ะฝะฐ ะผะธั€ะพะฒะพะน ะฐั€ะตะฝะต[27].

ะžั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ะผะธ ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธัะผะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะฏะฒะปัะตั‚ัั ะพะดะฝะธะผ ะธะท ะพัะฝะพะฒะฐั‚ะตะปะตะน ะะกะ•ะะ. ะกะตะบั€ะตั‚ะฐั€ะธะฐั‚ ะะขะญะก (ะณะปะฐะฒะฝั‹ะน ะพั€ะณะฐะฝ ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธะธ) ะฝะฐั…ะพะดะธั‚ัั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธ ัะฒะปัะปัั ะฟั€ะธะฝะธะผะฐัŽั‰ะตะน ัั‚ะพั€ะพะฝะพะน ัั‚ะพะณะพ ั„ะพั€ัƒะผะฐ ะฒ 2009ย ะณะพะดัƒ.

ะžั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ัะพ ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ ะะขะ 

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะŸั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฝะฐั…ะพะดัั‚ัั ะฒ ะ‘ั€ัƒะฝะตะต, ะšะฐะผะฑะพะดะถะต, ะšะะ , ะ˜ะฝะดะธะธ, ะ˜ะทั€ะฐะธะปะต, ะฏะฟะพะฝะธะธ, ะฎะถะฝะพะน ะšะพั€ะตะต, ะ›ะฐะพัะต, ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ, ะœัŒัะฝะผะต, ะคะธะปะธะฟะฟะธะฝะฐั…, ะกะฐัƒะดะพะฒัะบะพะน ะั€ะฐะฒะธะธ, ะขะฐะธะปะฐะฝะดะต ะธ ะ’ัŒะตั‚ะฝะฐะผะต. ะ’ ะฟะพัะพะปัŒัั‚ะฒะต ะกะตะฒะตั€ะฝะพะน ะšะพั€ะตะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ั€ะฐะฑะพั‚ะฐัŽั‚ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ั†ั‹[27].

ะžั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะšะะ 

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะžัะฝะพะฒะฝะฐั ัั‚ะฐั‚ัŒั: ะšะธั‚ะฐะนัะบะพ-ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั

ะกะฒัะทะธ ะผะตะถะดัƒ ะดะฒัƒะผั ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ ะฟะพัะฒะธะปะธััŒ ะทะฐะดะพะปะณะพ ะดะพ ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธั ะšะธั‚ะฐะนัะบะพะน ะะฐั€ะพะดะฝะพะน ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะธ ะฒ ะพะบั‚ัะฑั€ะต 1949ย ะณะพะดะฐ. ะšะธั‚ะฐะนัะบะธะต ะผะธะณั€ะฐะฝั‚ั‹, ัะฟะฐัะฐัััŒ ะพั‚ ะฑะตะดะฝะพัั‚ะธ ะธ ะฒะพะนะฝ, ั ะดะฐะฒะฝะธั… ะฟะพั€ ะฑะตะถะฐะปะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ (ะบะพั‚ะพั€ั‹ะน ั‚ะพะณะดะฐ ะฑั‹ะป ั‡ะฐัั‚ัŒัŽ ะœะฐะปะฐะนะธ). ะœะฝะพะณะธะต ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะต ะบะธั‚ะฐะนั†ั‹ ะธะผะตัŽั‚ ะบะพั€ะฝะธ ะฒ ะคัƒั†ะทัะฝะต, ะ“ัƒะฐะฝะดัƒะฝะต ะธ ะฅะฐะนะฝะฐะฝะต[29].

ะ”ะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ะผะตะถะดัƒ ะดะฒัƒะผั ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐะผะธ ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝะพ ะฝะฐั‡ะฐะปะธััŒ 3 ะพะบั‚ัะฑั€ั 1990ย ะณะพะดะฐ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฑั‹ะป ะฟะพัะปะตะดะฝะธะผ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพะผ ะฒ ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะน ะะทะธะธ, ะบะพั‚ะพั€ะพะต ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝะพ ะฟั€ะธะทะฝะฐะปะพ ะšะะ  ะธะท ัƒะฒะฐะถะตะฝะธั ะบ ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะธ ะฑะพัะทะฝะธ ะบะพะผะผัƒะฝะธัั‚ะธั‡ะตัะบะธั… ัั‚ั€ะฐะฝ ะฒ ั‚ะพ ะฒั€ะตะผั[30]. ะžะฝ ะดะพ ัะธั… ะฟะพั€ ะฟะพะดะดะตั€ะถะธะฒะฐะตั‚ ะฒะพะตะฝะฝะพะต ัะพั‚ั€ัƒะดะฝะธั‡ะตัั‚ะฒะพ ั ะšะธั‚ะฐะนัะบะพะน ั€ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะพะน (ะขะฐะนะฒะฐะฝัŒ) ะฟะพ ัะพะณะปะฐัˆะตะฝะธัŽ 1975ย ะณะพะดะฐ[31] ะฟะพ ะฟั€ะธั‡ะธะฝะต ะฝะตะดะพัั‚ะฐั‚ะบะฐ ะผะตัั‚ะฐ ะดะปั ัƒั‡ะตะฝะธะน ะฒ ัะฐะผะพะผ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะต[31]. ะ’ ะพั‚ะฒะตั‚ ะšะธั‚ะฐะน ะฟั€ะตะดะปะพะถะธะป ะฟะตั€ะตะผะตัั‚ะธั‚ัŒ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะต ั‚ั€ะตะฝะธั€ะพะฒะพั‡ะฝั‹ะต ะฟะพะปะธะณะพะฝั‹ ั ะขะฐะนะฒะฐะฝั ะฝะฐ ะฅะฐะนะฝะฐะฝัŒ[31][32].

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัะฒะปัะตั‚ัั ะดะตะฒัั‚ั‹ะผ ะฟะพ ะฒะตะปะธั‡ะธะฝะต ะฟะฐั€ั‚ะฝั‘ั€ะพะผ ะšะธั‚ะฐั[33], ะฐ ะšะะ ย โ€” ั‚ั€ะตั‚ัŒะธะผ ะดะปั ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ, 10ย % ะฒัะตะณะพ ั‚ะพั€ะณะพะฒะพะณะพ ะพะฑะพั€ะพั‚ะฐ ะฟะพัะปะตะดะฝะตะณะพ ะฟั€ะพะธัั…ะพะดะธั‚ ั ะšะธั‚ะฐะตะผ[34]. ะ•ั‰ั‘ ะพะดะฝะธะผ ะฟะพะดั‚ะฒะตั€ะถะดะตะฝะธะตะผ ะบั€ะตะฟะบะธั… ัะฒัะทะตะน ะดะฒัƒั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒ ัะฒะปััŽั‚ัั ะธะฝะฒะตัั‚ะธั†ะธะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฒ ะฟั€ะพะผั‹ัˆะปะตะฝะฝะพัั‚ัŒ ะšะธั‚ะฐั, ะฝะฐะฟั€ะธะผะตั€ ะฟั€ะพะผั‹ัˆะปะตะฝะฝั‹ะน ะฟะฐั€ะบ ะกัƒั‡ะถะพัƒ[ะฐะฝะณะป.] ะธ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒะฐั ะฟะพะผะพั‰ัŒ ะฒ 2008ย ะณะพะดัƒ ะดะปั ัƒัั‚ั€ะฐะฝะตะฝะธั ะฟะพัะปะตะดัั‚ะฒะธั ะธ ะฟะพะดะดะตั€ะถะบะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะšะธั‚ะฐั ะฟะพัะปะต ะกั‹ั‡ัƒะฐะฝัŒัะบะพะณะพ ะทะตะผะปะตั‚ั€ััะตะฝะธั.

ะžั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ’ ั‚ะตั‡ะตะฝะธะต ะฑั€ะธั‚ะฐะฝัะบะพะณะพ ะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธั, ะฒะฟะปะพั‚ัŒ ะดะพ ะฟะพะปัƒั‡ะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะพั‚ ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ ะฒ 1965ย ะณะพะดัƒ, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธ ะšะธั‚ะฐะนัะบะฐั ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะฐ (ะขะฐะนะฒะฐะฝัŒ) ะธะผะตะปะธ ะดะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฟั€ะพะดะพะปะถะธะปะธััŒ ะธ ะฟะพัะปะต ะฟั€ะพะฒะพะทะณะปะฐัˆะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ[30].

ะ’ 1990ย ะณะพะดัƒ, ะบะพะณะดะฐ ัƒัั‚ะฐะฝะพะฒะธะปะธััŒ ะดะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะšะะ , ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั…ะพั‚ะตะป ัะพั…ั€ะฐะฝะธั‚ัŒ ั…ะพั€ะพัˆะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ ะธ ะฒั‘ะป ัะตั€ัŒั‘ะทะฝั‹ะต ะฟะตั€ะตะณะพะฒะพั€ั‹ ะฟะพ ัั‚ะพะผัƒ ะฟะพะฒะพะดัƒ ั ะšะธั‚ะฐะตะผ. ะะฐ ะฟั€ะพั‚ัะถะตะฝะธะธ ะฝะตะบะพั‚ะพั€ะพะณะพ ะฒั€ะตะผะตะฝะธ ะฟะพัะปะต ะฟะพะปัƒั‡ะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะพะผ ะธ ะดะพ ัƒั‡ั€ะตะถะดะตะฝะธั ะšะธั‚ะฐะนัะบะพะน ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะธ ะฝะตั„ะพั€ะผะฐะปัŒะฝั‹ะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ะผะตะถะดัƒ ะดะฒัƒะผั ัั‚ะพั€ะพะฝะฐะผะธ ัะพั…ั€ะฐะฝัะปะธััŒ: ัƒ ะขะฐะนะฒะฐะฝั ะฑั‹ะปะพ ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต, ะบะพั‚ะพั€ั‹ะน, ะฒ ัะฒะพัŽ ะพั‡ะตั€ะตะดัŒ, ะธะผะตะป ั‚ะพั€ะณะพะฒะพะต ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต. ะžัะฝะพะฒะฝั‹ะต ะฝะฐะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะธั ัะพั‚ั€ัƒะดะฝะธั‡ะตัั‚ะฒะฐ: ะฒะพะตะฝะฝะฐั ะบะพะพะฟะตั€ะฐั†ะธั ะธ ะพะฑะพั€ะพะฝะฐ (ะฝะฐะฟั€ะธะผะตั€, ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะต ะฒะพะตะฝะฝั‹ะต ะฑะฐะทั‹ ั€ะฐัะฟะพะปะฐะณะฐะปะธััŒ ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต ะดะปั ะฟั€ะพะฒะตะดะตะฝะธั ัะพะฒะผะตัั‚ะฝั‹ั… ัƒั‡ะตะฝะธะน).

ะะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ะฒัะต ั€ะฐะทะฝะพะณะปะฐัะธั ะผะตะถะดัƒ ะšะะ  ะธ ะšะธั‚ะฐะนัะบะพะน ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะพะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒัะตะณะดะฐ ัั‚ั€ะตะผะธะปัั ัะพั…ั€ะฐะฝะธั‚ัŒ ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ, ั‡ั‚ะพะฑั‹ ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ัŒ ัะฒะพะน ะฝะตะนั‚ั€ะฐะปะธั‚ะตั‚ ะบ ั‚ะฐะบะพะณะพ ั€ะพะดะฐ ะฝะฐะฟั€ัะถั‘ะฝะฝะพัั‚ะธ. ะฅะพั‚ั ะพะฝ ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝะพ ะฟะพะดะดะตั€ะถะธะฒะฐะตั‚ ะฟะพะปะธั‚ะธะบัƒ ยซะตะดะธะฝะพะณะพ ะšะธั‚ะฐัยป, ั‚ะฐะบะถะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะตะดะธะฝัั‚ะฒะตะฝะฝะพะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ, ะดะพ ัะธั… ะฟะพั€ ะธะผะตัŽั‰ะตะต ัะฒะพะธ ะฒะพะตะฝะฝั‹ะต ะฑะฐะทั‹ ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต ะธ ะพั‚ะฟั€ะฐะฒะปััŽั‰ะตะต ัะฒะพะธ ะฒะพะนัะบะฐ ะฝะฐ ะพัั‚ั€ะพะฒ ะดะปั ะตะถะตะณะพะดะฝั‹ั… ัƒั‡ะตะฝะธะน.

ะžั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ัะพ ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ ะ•ะฒั€ะพะฟั‹

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ะดะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะ‘ะตะปัŒะณะธะตะน, ะ”ะฐะฝะธะตะน, ะคั€ะฐะฝั†ะธะตะน, ะ“ะตั€ะผะฐะฝะธะตะน, ะ“ั€ะตั†ะธะตะน, ะ˜ั‚ะฐะปะธะตะน, ะขัƒั€ั†ะธะตะน, ะะธะดะตั€ะปะฐะฝะดะฐะผะธ, ะ ัƒะผั‹ะฝะธะตะน, ะ ะพััะธะตะน, ะฃะบั€ะฐะธะฝะพะน, ะ’ะตะปะธะบะพะฑั€ะธั‚ะฐะฝะธะตะน ะธ ะดั€ัƒะณะธะผะธ.

ะ‘ะพั€ัŒะฑะฐ ะฟั€ะพั‚ะธะฒ ะฟะธั€ะฐั‚ัั‚ะฒะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ’ ะฐะฒะณัƒัั‚ะต 2005ย ะณะพะดะฐ ะœะฐะปะฐะนะทะธั, ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธั ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะดะพัั‚ะธะณะปะธ ัะพะณะปะฐัˆะตะฝะธั ะฟั€ะพะฒะพะดะธั‚ัŒ ัะพะฒะผะตัั‚ะฝั‹ะต ะฐะฝั‚ะธะฟะธั€ะฐั‚ัะบะธะต ะฟะฐั‚ั€ัƒะปะธ ะฒ ะฟั€ะพะปะธะฒะต ะœะฐะปะฐะบะบะฐ ะดะปั ะปัƒั‡ัˆะตะณะพ ะพะฑะตัะฟะตั‡ะตะฝะธั ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพัั‚ะธ ะฝะฐ ะพะดะฝะพะผ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะณะปะฐะฒะฝั‹ั… ะผะพั€ัะบะธั… ะฟัƒั‚ะตะน. ะŸะพะทะถะต ะบ ะฝะธะผ ะฟั€ะธัะพะตะดะธะฝะธะปัั ะขะฐะธะปะฐะฝะด[35][36][37].

ะ“ะตะพะณั€ะฐั„ะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ั€ะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝ ะฝะฐ 63 ะพัั‚ั€ะพะฒะฐั…, ะฒะบะปัŽั‡ะฐั ะพัั‚ั€ะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะธะปะธ ะŸัƒะปะฐัƒ-ะฃะดะถะพะฝะณ[38]. ะ’ ััƒะปั‚ะฐะฝะฐั‚ ะ”ะถะพั…ะพั€ ะฒ ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ ะฒะตะดัƒั‚ ะดะฒะฐ ะณะปะฐะฒะฝั‹ั… ะธัะบัƒััั‚ะฒะตะฝะฝั‹ั… ะฟัƒั‚ะธ ัะพะพะฑั‰ะตะฝะธั: ะดะฐะผะฑะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€-ะ”ะถะพั…ะพั€ ะฝะฐ ัะตะฒะตั€ะต ะธ ยซะ’ั‚ะพั€ะพะต ัะพะตะดะธะฝะตะฝะธะตยป ะฝะฐ ะทะฐะฟะฐะดะต (ะผะตะถะดัƒ ะขัƒะฐัะพะผ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธ ะขะฐะฝะดะถัƒะฝะณ ะšัƒะฟะฐะฝะณะพะผ ะฒ ะ”ะถะพั…ะพั€ะต). ะžัั‚ั€ะพะฒะฐ ะ”ะถัƒั€ะพะฝะณ, ะŸัƒะปะฐัƒ-ะขะตะบะพะฝะณ, ะŸัƒะปะฐัƒ-ะฃะฑะธะฝ ะธ ะกะตะฝั‚ะพะทะฐย โ€” ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธะต ะธะท ะฟั€ะพั‡ะธั… ะพัั‚ั€ะพะฒะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ. ะกะฐะผะฐั ะฒั‹ัะพะบะฐั ะตัั‚ะตัั‚ะฒะตะฝะฝะฐั ั‚ะพั‡ะบะฐย โ€” ั…ะพะปะผ ะ‘ัƒะบะธั‚-ะขะธะผะฐั… ะฒั‹ัะพั‚ะพะน 166 ะผะตั‚ั€ะพะฒ[39].

ะ’ ะฟั€ะพั†ะตััะต ั€ะตะฐะปะธะทะฐั†ะธะธ ะฟั€ะพะตะบั‚ะพะฒ ะฝะฐะผั‹ะฒะฐ ะทะตะผะปะธ ะฟะปะพั‰ะฐะดัŒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฑั‹ะปะฐ ัƒะฒะตะปะธั‡ะตะฝะฐ ั 581,5 ะบะผ2 ะฒ 1960-ั… ะดะพ 736,3 ะบะผยฒ ะฝะฐ ะธัŽะฝัŒ 2025ย ะณะพะดะฐ; ัั‚ะฐ ะฟะปะพั‰ะฐะดัŒ ะผะพะถะตั‚ ะฒั‹ั€ะฐัั‚ะธ ะตั‰ั‘ ะฝะฐ 100 ะบะผ2 ะดะพ 2030ย ะณะพะดะฐ[40]. ะะตะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฟั€ะพะตะบั‚ั‹ ะธัะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‚ ัะปะธัะฝะธะต ะผะตะฝัŒัˆะธั… ะพัั‚ั€ะพะฒะพะฒ ะฝะฐะผั‹ะฒะพะผ ะทะตะผะปะธ, ั‡ั‚ะพะฑั‹ ัะพะทะดะฐั‚ัŒ ะฑะพะปัŒัˆะธะน ะธ ะฑะพะปะตะต ั„ัƒะฝะบั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน ะพัั‚ั€ะพะฒ, ะบะฐะบ ะฑั‹ะปะพ ั ะพัั‚ั€ะพะฒะพะผ ะ”ะถัƒั€ะพะฝะณ[41]. 5ย % ะทะตะผะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัั‡ะธั‚ะฐัŽั‚ัั ะทะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะฐะผะธ[42]. ะ˜ะท-ะทะฐ ัƒั€ะฑะฐะฝะธะทะฐั†ะธะธ ะธัั‡ะตะทะปะธ ะณะปะฐะฒะฝั‹ะผ ะพะฑั€ะฐะทะพะผ ั‚ั€ะพะฟะธั‡ะตัะบะธะต ะปะตัะฐ. ะŸั€ะธั€ะพะดะฝั‹ะน ะทะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบ ะ‘ัƒะบะธั‚-ะขะธะผะฐั…ย โ€” ะตะดะธะฝัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ะทะฝะฐั‡ะธั‚ะตะปัŒะฝั‹ะน ะพัั‚ะฐะฒัˆะธะนัั ั‚ั€ะพะฟะธั‡ะตัะบะธะน ะปะตั[41].

ะšะปะธะผะฐั‚

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะ“ะพั€ะพะด ะฝะฐั…ะพะดะธั‚ัั ะฟะพั‡ั‚ะธ ะฝะฐ ัะบะฒะฐั‚ะพั€ะต, ะฟะพัั‚ะพะผัƒ ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฝั‹ะต ะบะพะปะตะฑะฐะฝะธั ะบะปะธะผะฐั‚ะฐ ะผะธะฝะธะผะฐะปัŒะฝั‹. ะกั€ะตะดะฝัั ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ ัะฝะฒะฐั€ั ะฝะฐ 2ย ยฐC ะฝะธะถะต ัั€ะตะดะฝะตะน ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ั‹ ะธัŽะฝั (ัะพะพั‚ะฒะตั‚ัั‚ะฒะตะฝะฝะพ ัะฐะผะพะณะพ ั…ะพะปะพะดะฝะพะณะพ ะธ ัะฐะผะพะณะพ ะถะฐั€ะบะพะณะพ ะผะตััั†ะตะฒ). ะšะปะธะผะฐั‚ ัะบะฒะฐั‚ะพั€ะธะฐะปัŒะฝั‹ะน. ะžัะฐะดะบะพะฒ ะฒั‹ะฟะฐะดะฐะตั‚ ะฒัะตะณะดะฐ ะผะฝะพะณะพ, ะพั‚ 170 ะดะพ 250ย ะผะผ ะฒ ะผะตััั†. ะกะฐะผะฐั ะฝะธะทะบะฐั ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ ะฒ ะณะพั€ะพะดะต ัะพัั‚ะฐะฒะปัะปะฐ +20ย ยฐC (ะฝะพัะฑั€ัŒ), ัะฐะผะฐั ะฒั‹ัะพะบะฐัย โ€” +36,1ย ยฐC (ะผะฐั€ั‚ ะธ ะผะฐะน). ะกั€ะตะดะฝะตะณะพะดะพะฒะพะน ะผะธะฝะธะผัƒะผ ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ +25ย ยฐC, ะฐ ัั€ะตะดะฝะตะณะพะดะพะฒะพะน ะผะฐะบัะธะผัƒะผ +31,1ย ยฐC. ะžั‚ะบะปะพะฝะตะฝะธั ะพั‚ ัƒะบะฐะทะฐะฝะฝั‹ั… ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ ะฒะพะทะผะพะถะฝั‹, ะพะดะฝะฐะบะพ ะฟะฐะปัั‰ะฐั ะถะฐั€ะฐ ะฑั‹ะฒะฐะตั‚ ะพั‚ะฝะพัะธั‚ะตะปัŒะฝะพ ั€ะตะดะบะพ; ะฟะพั…ะพะปะพะดะฐะฝะธะน ะฝะธะถะต +20ย ยฐC ะฝะต ะฑั‹ะฒะฐะตั‚.

ะšะปะธะผะฐั‚ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ
ะŸะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัŒ ะฏะฝะฒ. ะคะตะฒั€. ะœะฐั€ั‚ ะะฟั€. ะœะฐะน ะ˜ัŽะฝัŒ ะ˜ัŽะปัŒ ะะฒะณ. ะกะตะฝั‚. ะžะบั‚. ะะพัะฑ. ะ”ะตะบ. ะ“ะพะด
ะะฑัะพะปัŽั‚ะฝั‹ะน ะผะฐะบัะธะผัƒะผ,ย ยฐC 33,5 35,2 36,1 35,1 36,1 34,3 33,9 34 34,6 34,6 34,1 33,9 36,1
ะกั€ะตะดะฝะธะน ััƒั‚ะพั‡ะฝั‹ะน ะผะฐะบัะธะผัƒะผ, ยฐC 29,9 31 31,4 31,7 31,7 31,5 31 31,1 31,1 31,4 30,8 30 31,1
ะกั€ะตะดะฝัั ั‚ะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ, ยฐC 26,5 27,1 27,6 28 28,3 28,3 27,9 27,9 27,8 27,7 27 26,5 27,6
ะกั€ะตะดะฝะธะน ััƒั‚ะพั‡ะฝั‹ะน ะผะธะฝะธะผัƒะผ, ยฐC 24,3 24,7 25 25,4 25,8 25,7 25,2 25,2 24,9 24,8 24,4 24,1 25
ะะฑัะพะปัŽั‚ะฝั‹ะน ะผะธะฝะธะผัƒะผ, ยฐC 21,6 21 20,2 21,4 21,8 21,5 20,5 21,1 21,2 21 20 20,5 20
ะะพั€ะผะฐ ะพัะฐะดะบะพะฒ, ะผะผ 248 119 186 170 178 141 174 165 153 159 282 332 2307
ะขะตะผะฟะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ ะฒะพะดั‹, ยฐC 26 27 29 30 31 31 30 30 30 30 28 27 29

ะ“ะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ัั‚ั€ะพะน

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะฟะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ัะบะฐั ั€ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะฐ. ะ˜ัะฟะพะปะฝะธั‚ะตะปัŒะฝะฐั ะฒะปะฐัั‚ัŒ ะฟั€ะธะฝะฐะดะปะตะถะธั‚ ะบะฐะฑะธะฝะตั‚ัƒ ะผะธะฝะธัั‚ั€ะพะฒ ะฒะพ ะณะปะฐะฒะต ั ะฟั€ะตะผัŒะตั€-ะผะธะฝะธัั‚ั€ะพะผ, ะฟั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ ะฒั‹ะฟะพะปะฝัะตั‚ ะฑะพะปัŒัˆะต ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒะฝัƒัŽ ั€ะพะปัŒ, ะฝะพ ะฒ ะพั‚ะดะตะปัŒะฝั‹ั… ัะปัƒั‡ะฐัั… ะผะพะถะตั‚ ะฝะฐะปะพะถะธั‚ัŒ ะฒะตั‚ะพ ะฝะฐ ะบั€ะธั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ั€ะตัˆะตะฝะธั.

ะ’ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ั 1965ย ะณะพะดะฐ ะฟะพะปะธั‚ะธั‡ะตัะบะธ ะดะพะผะธะฝะธั€ัƒะตั‚ ะŸะฐั€ั‚ะธั ยซะะฐั€ะพะดะฝะพะต ะดะตะนัั‚ะฒะธะตยป (ะฐะฝะณะป.ย Peopleโ€™s Action Party, PAP). ะšั€ะธั‚ะธะบะธ ะฝะฐะทั‹ะฒะฐัŽั‚ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะดะต-ั„ะฐะบั‚ะพ ะพะดะฝะพะฟะฐั€ั‚ะธะนะฝะพะน ัั‚ั€ะฐะฝะพะน ะธ ะพะฑะฒะธะฝััŽั‚ ะะฐั€ะพะดะฝะพะต ะดะตะนัั‚ะฒะธะต ะฒ ะฟะพะดะฐะฒะปะตะฝะธะธ ะพะฟะฟะพะทะธั†ะธะธ. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ะฒ ะฟะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ะต ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะปะตะฝั‹ ั‡ะปะตะฝั‹ ะพะฟะฟะพะทะธั†ะธะพะฝะฝั‹ั… ะ ะฐะฑะพั‡ะตะน ะฟะฐั€ั‚ะธะธ ะธ ะฟะฐั€ั‚ะธะธ ยซะŸั€ะพะณั€ะตััะธะฒะฝั‹ะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ยป. ะ”ั€ัƒะณะธะต ะฟะฐั€ั‚ะธะธ ั‚ะฐะบะถะต ัƒั‡ะฐัั‚ะฒัƒัŽั‚ ะฒ ะฟะฐั€ะปะฐะผะตะฝั‚ัะบะธั… ะฒั‹ะฑะพั€ะฐั…. ะ ะตะฟะพั€ั‚ั‘ั€ั‹ ะฑะตะท ะณั€ะฐะฝะธั† ะฒ 2005ย ะณะพะดัƒ ัั‚ะฐะฒะธะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฝะฐ 140-ะต ะผะตัั‚ะพ ะฒ ะธะฝะดะตะบัะต ัะฒะพะฑะพะดั‹ ะฟั€ะตััั‹ ะธะท 167 ัั‚ั€ะฐะฝ[43].

ะะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ัั‚ะพ, ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัะพะทะดะฐะปะพ ะฒ ัั‚ั€ะฐะฝะต ะบั€ะฐะนะฝะต ัั„ั„ะตะบั‚ะธะฒะฝัƒัŽ ะธ ะฟั€ะพะทั€ะฐั‡ะฝัƒัŽ ั€ั‹ะฝะพั‡ะฝัƒัŽ ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบัƒัŽ ัะธัั‚ะตะผัƒ. ะšั€ะพะผะต ั‚ะพะณะพ, ะฟั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ะธะผะตะตั‚ ั€ะตะฟัƒั‚ะฐั†ะธัŽ ั‡ะตัั‚ะฝะพะณะพ ะธ ะฝะตะบะพั€ั€ัƒะผะฟะธั€ะพะฒะฐะฝะฝะพะณะพ, ั€ะฐะทะปะธั‡ะฝั‹ะต ะธััะปะตะดะพะฒะฐั‚ะตะปะธ ะฟะพัั‚ะพัะฝะฝะพ ัั‚ะฐะฒัั‚ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒ ะฟะตั€ะฒัƒัŽ ะดะตััั‚ะบัƒ ะฝะฐะธะผะตะฝะตะต ะบะพั€ั€ัƒะผะฟะธั€ะพะฒะฐะฝะฝั‹ั… ัั‚ั€ะฐะฝ ะฒ ะผะธั€ะต ะธ ะฝะฐ ะฟะตั€ะฒะพะต ะผะตัั‚ะพ ะฟะพ ะพั‚ััƒั‚ัั‚ะฒะธัŽ ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะธ ะฒ ะะทะธะธ (ัะผ. ะ˜ะฝะดะตะบั ะฒะพัะฟั€ะธัั‚ะธั ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะธ).

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฒั…ะพะดะธั‚ ะฒ ัะพัั‚ะฐะฒ ั‚ะฐะบะธั… ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ั… ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธะน, ะบะฐะบ ะกะพะดั€ัƒะถะตัั‚ะฒะพ ะฝะฐั†ะธะน, ะžะžะ, ะััะพั†ะธะฐั†ะธั ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒ ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะน ะะทะธะธ (ASEAN), ะะทะธะฐั‚ัะบะพ-ั‚ะธั…ะพะพะบะตะฐะฝัะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะพะต ัะพั‚ั€ัƒะดะฝะธั‡ะตัั‚ะฒะพ (ะะขะญะก). ะ”ะธะฟะปะพะผะฐั‚ะธั‡ะตัะบะธะต ะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธั ั ะกะกะกะ  (ะฟะพะทะถะต ะ ะพััะธะตะน) ัƒัั‚ะฐะฝะพะฒะปะตะฝั‹ ะฒ 1968ย ะณะพะดัƒ.

ะ—ะฐะบะพะฝะพะดะฐั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะฃั€ะพะฒะตะฝัŒ ะฟั€ะตัั‚ัƒะฟะฝะพัั‚ะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะตย โ€” ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะฝะธะทะบะธั… ะฒ ะผะธั€ะต, ะฟั€ะธ ัั‚ะพะผ ะทะฐะบะพะฝั‹ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะดะพัั‚ะฐั‚ะพั‡ะฝะพ ััƒั€ะพะฒั‹ะต (ะฒ ั‚ะพะผ ั‡ะธัะปะต ะฟั€ะตะดัƒัะผะพั‚ั€ะตะฝะฐ ะธ ะฟั€ะธะผะตะฝัะตั‚ัั ัะผะตั€ั‚ะฝะฐั ะบะฐะทะฝัŒ). ะœะตะถัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธะต ะบะพะฝั„ะปะธะบั‚ั‹ ะถั‘ัั‚ะบะพ ะบะฐั€ะฐัŽั‚ัั ะทะฐะบะพะฝะพะผ (ัƒั‡ะธั‚ั‹ะฒะฐัŽั‚ัั ะดะฐะถะต ะดะธัะบัƒััะธะธ ะฒ ะ˜ะฝั‚ะตั€ะฝะตั‚ะต).

ะะตะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฟั€ะตัั‚ัƒะฟะปะตะฝะธั ะบะฐั€ะฐัŽั‚ัั ะฑะธั‚ัŒั‘ะผ ะฟะฐะปะบะฐะผะธ. ะžัะพะฑะพ ะถะตัั‚ะพะบะธะต ัƒะฑะธะนัั‚ะฒะฐ ะธ ั‚ะพั€ะณะพะฒะปั ะฝะฐั€ะบะพั‚ะธะบะฐะผะธ ะบะฐั€ะฐัŽั‚ัั ัะผะตั€ั‚ะฝะพะน ะบะฐะทะฝัŒัŽ ั‡ะตั€ะตะท ะฟะพะฒะตัˆะตะฝะธะต. ะ’ ะฟะตั€ะธะพะด ั 1991 ะฟะพ 2004ย ะณะพะด ะฑั‹ะปะพ ะฟั€ะธะฒะตะดะตะฝะพ ะฒ ะธัะฟะพะปะฝะตะฝะธะต 420 ัะผะตั€ั‚ะฝั‹ั… ะฟั€ะธะณะพะฒะพั€ะพะฒ ะทะฐ ะฟั€ะตัั‚ัƒะฟะปะตะฝะธั, ัะฒัะทะฐะฝะฝั‹ะต ั ะฝะฐั€ะบะพั‚ะธะบะฐะผะธ[44]ย โ€” ัั‚ะพ ะพะดะธะฝ ะธะท ะฝะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒั‹ัะพะบะธั… ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปะตะน ะฒ ะผะธั€ะต.

ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะทะฐะบะพะฝัƒ Internal Security Act, ะดะปั ะฟั€ะธะณะพะฒะพั€ะฐ ั‡ะปะตะฝัƒ ั‚ั€ะธะฐะดั‹ (ะผะฐั„ะธะพะทะฝะพะน ะณั€ัƒะฟะฟะธั€ะพะฒะบะธ) ะดะพัั‚ะฐั‚ะพั‡ะฝะพ ะฑั‹ะปะพ ะฟะพะบะฐะทะฐะฝะธะน ั‚ั€ั‘ั… ัะฒะธะดะตั‚ะตะปะตะน ะพ ะฟั€ะธั‡ะฐัั‚ะฝะพัั‚ะธ ะบ ั‚ั€ะธะฐะดะต. ะŸั€ะธ ัั‚ะพะผ ัะฒะธะดะตั‚ะตะปะธ ะพัั‚ะฐะฒะฐะปะธััŒ ะฐะฝะพะฝะธะผะฝั‹ะผะธ (ะฝะพ ะฝะต ะดะปั ะฟั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะธั‚ะตะปัŒะฝั‹ั… ะพั€ะณะฐะฝะพะฒ), ั‚ะฐะบ ะบะฐะบ ะฒ ะธะฝะพะผ ัะปัƒั‡ะฐะต ะปัŽะดะธ ะพั‚ะบะฐะทะฐะปะธััŒ ะฑั‹ ะดะฐะฒะฐั‚ัŒ ะฟะพะบะฐะทะฐะฝะธั. ะ’ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ั‚ั€ะธะฐะดั‹ ะฑั‹ะปะธ ะปะธะบะฒะธะดะธั€ะพะฒะฐะฝั‹ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต[45].

ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะŸั€ะตะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะฐ: ะฑะปะฐะณะพะฟั€ะธัั‚ะฝั‹ะน ะธะฝะฒะตัั‚ะธั†ะธะพะฝะฝั‹ะน ะบะปะธะผะฐั‚, ัะธะปัŒะฝั‹ะต ะธะฝัั‚ะธั‚ัƒั‚ั‹, ะฒั‹ัะพะบะพะบะพะฝะบัƒั€ะตะฝั‚ะฝะฐั ัั€ะตะดะฐ, ะฒะตะดัƒั‰ะธะต ะผะตัั‚ะฐ ะฒ ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะฐั… ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะพะน ัะฒะพะฑะพะดั‹, ะฒั‹ัะพะบะพะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะฝะพะต ะธ ะดะธัั†ะธะฟะปะธะฝะธั€ะพะฒะฐะฝะฝะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต, ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะฒั‹ัะพะบะธั… ะฒ ะผะธั€ะต ัƒั€ะพะฒะฝะตะน ะถะธะทะฝะธ ะธ ะดะพั…ะพะดะพะฒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั.

ะกะปะฐะฑั‹ะต ัั‚ะพั€ะพะฝั‹: ะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ัŒ ะพั‚ ะธะผะฟะพั€ั‚ะฝั‹ั… ะฟะพัั‚ะฐะฒะพะบ ะฟะพั‡ั‚ะธ ะฒัะตะณะพ ะฟั€ะพะดะพะฒะพะปัŒัั‚ะฒะธั, ะฒะพะดั‹ ะธ ัะฝะตั€ะณะธะธ. ะ”ะตั„ะธั†ะธั‚ ั‚ะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธะธ.

ะŸะฐะฝะพั€ะฐะผะฐ ะณะพั€ะพะดะฐ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะฒั‹ัะพะบะพั€ะฐะทะฒะธั‚ะฐั ัั‚ั€ะฐะฝะฐ ั ั€ั‹ะฝะพั‡ะฝะพะน ัะบะพะฝะพะผะธะบะพะน ะธ ะฝะธะทะบะธะผ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธะตะผ, ะฒ ะบะพั‚ะพั€ะพะน ะฒะฐะถะฝัƒัŽ ั€ะพะปัŒ ะธะณั€ะฐัŽั‚ ั‚ั€ะฐะฝัะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ะบะพั€ะฟะพั€ะฐั†ะธะธ. ะ’ะฐะปะพะฒะพะน ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน ะฟั€ะพะดัƒะบั‚ ะฝะฐ ะดัƒัˆัƒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธัย โ€” ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผั‹ั… ะฒั‹ัะพะบะธั… ะฒ ะผะธั€ะต (ะฒ 2015ย ะณะพะดัƒย โ€” 85ย ั‚ั‹ั. ะดะพะปะป. ะกะจะ ะฟะพ ะฟะฐั€ะธั‚ะตั‚ัƒ ะฟะพะบัƒะฟะฐั‚ะตะปัŒะฝะพะน ัะฟะพัะพะฑะฝะพัั‚ะธ). ะ’ ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะต ะบะพะฝะบัƒั€ะตะฝั‚ะพัะฟะพัะพะฑะฝะพัั‚ะธ ะ’ะญะค ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะทะฐะฝัะปะฐ ะฒ 2018ย ะณะพะดัƒ 2-ะต ะผะตัั‚ะพ (ะดะปั ัั€ะฐะฒะฝะตะฝะธั: ะฒ 2008ย ะณะพะดัƒย โ€” 5-ะต ะผะตัั‚ะพ ะธะท 134 ัั‚ั€ะฐะฝ). ะŸะพ ะฒะตั€ัะธะธ ะฑะธะทะฝะตั-ัˆะบะพะปั‹ IMD, ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัะฒะปัะตั‚ัั ัะฐะผะพะน ะบะพะฝะบัƒั€ะตะฝั‚ะพัะฟะพัะพะฑะฝะพะน ะฒ ะผะธั€ะต[46].

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟั€ะธะฒะปะตะบะฐั‚ะตะปะตะฝ ะดะปั ะธะฝะฒะตัั‚ะพั€ะพะฒ ะธะท-ะทะฐ ะฝะธะทะบะธั… ะฝะฐะปะพะณะพะฒั‹ั… ัั‚ะฐะฒะพะบ. ะ’ัะตะณะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต 5 ะฝะฐะปะพะณะพะฒ, ะธะท ะบะพั‚ะพั€ั‹ั… ะพะดะธะฝ ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะฟั€ะธะฑั‹ะปัŒ, ะพะดะธะฝย โ€” ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะทะฐั€ะฐะฑะพั‚ะฝัƒัŽ ะฟะปะฐั‚ัƒ. ะกัƒะผะผะฐั€ะฝะฐั ัั‚ะฐะฒะบะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะฒ 27,1ย %. ะ—ะฐะฝะธะผะฐะตั‚ 5-ะต ะผะตัั‚ะพ ะฒ ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะต ะฝะฐะปะพะณะพะฒั‹ั… ัะธัั‚ะตะผ ะผะธั€ะฐ[47]. ะ’ัะตะณะพ 4 ะฒะธะดะฐ ะธะผะฟะพั€ั‚ะฝั‹ั… ั‚ะพะฒะฐั€ะพะฒ ะฟะพะดะปะตะถะฐั‚ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธัŽ ะฟั€ะธ ะฒะฒะพะทะต: ัะฟะธั€ั‚ะฝั‹ะต ะฝะฐะฟะธั‚ะบะธ, ั‚ะฐะฑะฐั‡ะฝั‹ะต ะธะทะดะตะปะธั, ะฝะตั„ั‚ะตะฟั€ะพะดัƒะบั‚ั‹ ะธ ะฐะฒั‚ะพะผะพะฑะธะปะธ[48].

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฟั€ะธั‡ะธัะปััŽั‚ ะบ ะฒะพัั‚ะพั‡ะฝะพะฐะทะธะฐั‚ัะบะธะผ ั‚ะธะณั€ะฐะผ ะทะฐ ะฑั‹ัั‚ั€ั‹ะน ัะบะฐั‡ะพะบ ัะบะพะฝะพะผะธะบะธ ะดะพ ัƒั€ะพะฒะฝั ั€ะฐะทะฒะธั‚ั‹ั… ัั‚ั€ะฐะฝ. ะ’ ัั‚ั€ะฐะฝะต ั€ะฐะทะฒะธั‚ั‹ ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดัั‚ะฒะฐ ัะปะตะบั‚ั€ะพะฝะธะบะธ, ััƒะดะพัั‚ั€ะพะตะฝะธะต, ัะตะบั‚ะพั€ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒั‹ั… ัƒัะปัƒะณ. ะžะดะธะฝ ะธะท ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธั… ะฟั€ะพะธะทะฒะพะดะธั‚ะตะปะตะน CD-ะฟั€ะธะฒะพะดะพะฒ. ะ’ะตะดัƒั‚ัั ะผะฐััˆั‚ะฐะฑะฝั‹ะต ะธััะปะตะดะพะฒะฐะฝะธั ะฒ ะพะฑะปะฐัั‚ะธ ะฑะธะพั‚ะตั…ะฝะพะปะพะณะธะน.

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ั…ะพะปะดะธะฝะณ Raffles ะฒะปะฐะดะตะตั‚ ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝะพะน ัะตั‚ัŒัŽ ะพั‚ะตะปะตะน Swissotel.

ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ัะธะปัŒะฝะพ ะทะฐะฒะธัะธั‚ ะพั‚ ัะบัะฟะพั€ั‚ะฐ, ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ะฒ ะพะฑะปะฐัั‚ะธ ะฑั‹ั‚ะพะฒะพะน ัะปะตะบั‚ั€ะพะฝะธะบะธ, ะธะฝั„ะพั€ะผะฐั†ะธะพะฝะฝั‹ั… ั‚ะตั…ะฝะพะปะพะณะธะน, ั„ะฐั€ะผะฐั†ะตะฒั‚ะธะบะธ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะฐั ั‚ะพั€ะณะพะฒะฐั ะดะตั€ะถะฐะฒะฐ ั€ะตะณะธะพะฝะฐ. ะžะฑัŠั‘ะผ ะฒะฝะตัˆะฝะตะน ั‚ะพั€ะณะพะฒะปะธ (2008)ย โ€” ะพะบะพะปะพ 455,3ย ะผะปั€ะด ะดะพะปะป. ะกะจะ.

ะญะบัะฟะพั€ั‚ย โ€” 235,8ย ะผะปั€ะด ะดะพะปะป., ะฒ ั‚ะพะผ ั‡ะธัะปะต ะฟั€ะพะดัƒะบั†ะธั ัะปะตะบั‚ั€ะพะฝะฝะพะน ะธ ัะปะตะบั‚ั€ะพั‚ะตั…ะฝะธั‡ะตัะบะพะน ะฟั€ะพะผั‹ัˆะปะตะฝะฝะพัั‚ะธ, ะฟะพั‚ั€ะตะฑะธั‚ะตะปัŒัะบะธะต ั‚ะพะฒะฐั€ั‹, ะฟั€ะพะดัƒะบั‚ั‹ ะฟะตั€ะตั€ะฐะฑะพั‚ะบะธ ะฝะฐั‚ัƒั€ะฐะปัŒะฝะพะณะพ ะบะฐัƒั‡ัƒะบะฐ, ะฝะตั„ั‚ะตะฟั€ะพะดัƒะบั‚ั‹. ะ’ ะพัะฝะพะฒะฝะพะผ ะฝะฐะฟั€ะฐะฒะปัะปัั ะฒ ะœะฐะปะฐะนะทะธัŽ (12,9ย %), ะ“ะพะฝะบะพะฝะณ (10,5ย %), ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธัŽ (9,8ย %), ะšะธั‚ะฐะน (9,7ย %), ะกะจะ (8,9ย %), ะฏะฟะพะฝะธัŽ (4,8ย %), ะขะฐะธะปะฐะฝะด (4,1ย %) (2007ย ะณ.).

ะ˜ะผะฟะพั€ั‚ย โ€” 219,5ย ะผะปั€ะด ะดะพะปะป.: ะผะฐัˆะธะฝั‹ ะธ ะพะฑะพั€ัƒะดะพะฒะฐะฝะธะต, ั‚ะพะฟะปะธะฒะพ, ั…ะธะผะธั‡ะตัะบะธะต ั‚ะพะฒะฐั€ั‹, ะฟั€ะพะดะพะฒะพะปัŒัั‚ะฒะธะต. ะ“ะปะฐะฒะฝั‹ะต ะฟะฐั€ั‚ะฝั‘ั€ั‹ ะฟะพ ะธะผะฟะพั€ั‚ัƒ: ะœะฐะปะฐะนะทะธั (13,1ย %), ะกะจะ (12,5ย %), ะšะธั‚ะฐะน (12,1ย %), ะฏะฟะพะฝะธั (8,2ย %), ะขะฐะนะฒะฐะฝัŒ (5,9ย %), ะ˜ะฝะดะพะฝะตะทะธั (5,6ย %), ะฎะถะฝะฐั ะšะพั€ะตั (4,9ย %) (2007).

ะ’ 2001 ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธัะฟั‹ั‚ั‹ะฒะฐะป ัะบะพะฝะพะผะธั‡ะตัะบะธะต ั‚ั€ัƒะดะฝะพัั‚ะธ ะฒ ัะฒัะทะธ ั ะผะธั€ะพะฒั‹ะผ ะบั€ะธะทะธัะพะผ ะฒ ะพะฑะปะฐัั‚ะธ ั‚ะตั…ะฝะพะปะพะณะธะน. ะ’ 2005 ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะฟะพะดะฝัะปะฐััŒ ัะฝะพะฒะฐ.

ะ ะตะฐะปัŒะฝั‹ะน ั€ะพัั‚ ะ’ะ’ะŸ ะทะฐ ะฟะตั€ะธะพะด ะผะตะถะดัƒ 2004 ะธ 2007ย ะณะพะดะฐั… ัะพัั‚ะฐะฒะปัะป ะฒ ัั€ะตะดะฝะตะผ 7ย %, ะฝะพ ัะฝะธะทะธะปัั ะดะพ 1,2ย % ะฒ 2008ย ะณะพะดัƒ ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ะณะปะพะฑะฐะปัŒะฝะพะณะพ ั„ะธะฝะฐะฝัะพะฒะพะณะพ ะบั€ะธะทะธัะฐ. ะ˜ะฝั„ะปัั†ะธัย โ€” 2,3ย % (2008ย ะณ.). ะ‘ะตะทั€ะฐะฑะพั‚ะธั†ะฐ ะฒ 2008ย ะณะพะดัƒ ัะพัั‚ะฐะฒะธะปะฐ 2,2ย % (ะฒ 2005ย โ€” 3,3ย %).

ะ’ 2010ย ะณะพะดัƒ ั€ะพัั‚ ะ’ะ’ะŸ ัะพัั‚ะฐะฒะธะป 15,2ย %, ะพะดะฝะฐะบะพ ะฒ ะฟะพัะปะตะดัƒัŽั‰ะธะต ะณะพะดั‹ ัะฝะธะทะธะปัั ะดะพ 2-5ย %.

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะพะดะธะฝ ะธะท ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธั… ะผะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ั… ั†ะตะฝั‚ั€ะพะฒ ั€ะฐะทะฒะตะดะตะฝะธั ะดะตะบะพั€ะฐั‚ะธะฒะฝั‹ั… ั€ั‹ะฑ ะฝะฐ ัะบัะฟะพั€ั‚. ะะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒะฐะถะฝั‹ะน, ะดะพะผะธะฝะธั€ัƒัŽั‰ะธะน ะฒะธะด ะฒ ัะบัะฟะพั€ั‚ะต ะดะตะบะพั€ะฐั‚ะธะฒะฝั‹ั… ั€ั‹ะฑ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐย โ€” Poecilia reticulata, ะดั€ัƒะณะธะผะธ ะฒะฐะถะฝั‹ะผะธ ะฒะธะดะฐะผะธ ัะฒะปััŽั‚ัั Pterophyllum scalare, Poecilia latipinna, Poecilia sphenops, Xiphophorus helleri, Xiphophorus maculatus, ะฑะฐั€ะฑัƒัั‹, ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปะธ ัะตะผะตะนัั‚ะฒะฐ ั…ะฐั€ะฐั†ะธะฝะพะฒั‹ั… ะธ ะณัƒั€ะฐะผะธ.

ะขั€ะฐะฝัะฟะพั€ั‚

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะฟะพั€ั‚ ะฟั€ะธะฝะฐะดะปะตะถะธั‚ ะบ ั‡ะธัะปัƒ ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธั… ะฟะพั€ั‚ะพะฒ ะผะธั€ะฐ, ะฐ ะฟะพ ะผะฝะพะณะธะผ ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัะผ ัƒะดะตั€ะถะธะฒะฐะตั‚ ะฟะตั€ะฒะพะต ะผะตัั‚ะพ. ะ‘ะพะปัŒัˆะฐั ั‡ะฐัั‚ัŒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัะฒัะทะฐะฝะฐ ะฐะฒั‚ะพะผะพะฑะธะปัŒะฝั‹ะผ ั‚ั€ะฐะฝัะฟะพั€ั‚ะพะผ, ะฒะบะปัŽั‡ะฐั ะพัั‚ั€ะพะฒะฐ ะกะตะฝั‚ะพะทะฐ ะธ ะ”ะถัƒั€ะพะฝะณ. ะ”ั€ัƒะณะพะน ะฒะฐะถะฝะพะน ัะธัั‚ะตะผะพะน ัะฒะปัะตั‚ัั ะถะตะปะตะทะฝะพะดะพั€ะพะถะฝั‹ะน ั‚ั€ะฐะฝัะฟะพั€ั‚, ะฒะบะปัŽั‡ะฐัŽั‰ะธะน ัะธัั‚ะตะผั‹ ะปะตะณะบะพั€ะตะปัŒัะพะฒะพะณะพ ั‚ั€ะฐะฝัะฟะพั€ั‚ะฐ ะธ ะผะตั‚ั€ะพ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัะพะตะดะธะฝะตะฝ ั ะœะฐะปะฐะนะทะธะตะน ะดะฒัƒะผั ะผะพัั‚ะฐะผะธ; ะัั€ะพะฟะพั€ั‚ ะงะฐะฝะณะธ ะธะณั€ะฐะตั‚ ะฒะฐะถะฝัƒัŽ ั€ะพะปัŒ ะฒ ัะพะตะดะธะฝะตะฝะธะธ ั ะฒะฝะตัˆะฝะธะผ ะผะธั€ะพะผ.

Airbus A380 ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธั… ะฐะฒะธะฐะปะธะฝะธะน

ะะฒะธะฐั†ะธะพะฝะฝั‹ะน

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะšั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธะน ะฐัั€ะพะฟะพั€ั‚ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะตย โ€” ะœะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ะน ะฐัั€ะพะฟะพั€ั‚ ะงะฐะฝะณะธ. ะžะฝ ัะฒะปัะตั‚ัั ะบั€ัƒะฟะฝั‹ะผ ะฐะฒะธะฐั†ะธะพะฝะฝั‹ะผ ั…ะฐะฑะพะผ ะฒ ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะพะน ะะทะธะธ, ะฟะฐััะฐะถะธั€ะพะพะฑะพั€ะพั‚ย โ€” ัะฒั‹ัˆะต 36ย ะผะปะฝ ั‡ะตะปะพะฒะตะบ ะฒ ะณะพะด, ะณั€ัƒะทะพะพะฑะพั€ะพั‚ย โ€” ัะฒั‹ัˆะต 1,9ย ะผะปะฝ ั‚ะพะฝะฝ. ะะฐั…ะพะดะธั‚ัั ะฒ ั€ะฐะนะพะฝะต ะงะฐะฝะณะธ ะฒ 17,2ย ะบะผ ะฝะฐ ัะตะฒะตั€ะพ-ะฒะพัั‚ะพะบ ะพั‚ ะบะพะผะผะตั€ั‡ะตัะบะพะณะพ ั†ะตะฝั‚ั€ะฐ ะธ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั‚ ะฟั€ะพัั‚ั€ะฐะฝัั‚ะฒะพ ะฒ 13 ะบะฒะฐะดั€ะฐั‚ะฝั‹ั… ะบะธะปะพะผะตั‚ั€ะพะฒ[49]. ะัั€ะพะฟะพั€ั‚ ัะฒะปัะตั‚ัั ั…ะฐะฑะพะผ ะดะปั ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ะฟะตั€ะตะฒะพะทั‡ะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐย โ€” ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธั… ะฐะฒะธะฐะปะธะฝะธะน. ะะฒะธะฐะบะพะผะฟะฐะฝะธั ัะฒะปัะตั‚ัั ั‡ะปะตะฝะพะผ Star Alliance.

ะะดะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐั‚ะธะฒะฝะพ-ั‚ะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธะฐะปัŒะฝะพะต ะดะตะปะตะฝะธะต

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะะดะผะธะฝะธัั‚ั€ะฐั‚ะธะฒะฝะพ ัั‚ั€ะฐะฝะฐ ั€ะฐะทะดะตะปะตะฝะฐ ะฝะฐ 5 ะพะบั€ัƒะณะพะฒ[50].

ะะฐะปะพะณะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะก 2003ย ะณะพะดะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะดะตะนัั‚ะฒัƒะตั‚ ะพะดะฝะพัƒั€ะพะฒะฝะตะฒะฐั ัะธัั‚ะตะผะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน, ะฟั€ะธ ะบะพั‚ะพั€ะพะน ะดะพั…ะพะดั‹ ะพะฑะปะฐะณะฐัŽั‚ัั ั‚ะพะปัŒะบะพ ะฝะฐ ัƒั€ะพะฒะฝะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน (ั€ะฐะฝะตะต ะดะตะนัั‚ะฒะพะฒะฐะฒัˆะฐั ะธะผะฟัƒั‚ะฐั†ะธะพะฝะฝะฐั ัะธัั‚ะตะผะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั, ะฟั€ะธ ะบะพั‚ะพั€ะพะน ะธะท ะฝะฐะปะพะณะพะฒะพะน ะพะฑัะทะฐะฝะฝะพัั‚ะธ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฒั‹ั‡ะธั‚ะฐะปะฐััŒ ะฝะฐะปะพะณะพะฒะฐั ะพะฑัะทะฐะฝะฝะพัั‚ัŒ ะฐะบั†ะธะพะฝะตั€ะฐ, ะฟะพะปัƒั‡ะฐัŽั‰ะตะณะพ ะดะธะฒะธะดะตะฝะดั‹, ะพั‚ะผะตะฝะตะฝะฐ). ะ”ะธะฒะธะดะตะฝะดั‹, ะฟะพะปัƒั‡ะตะฝะฝั‹ะต ัƒั‡ั€ะตะดะธั‚ะตะปัะผะธ-ั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ะฐะผะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ, ะฟะพะปะฝะพัั‚ัŒัŽ ะพัะฒะพะฑะพะถะดะฐัŽั‚ัั ะพั‚ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั.

ะะฐะปะพะณะพะพะฑะปะฐะณะฐะตะผะฐั ะฟั€ะธะฑั‹ะปัŒ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ (ะดะพั…ะพะดั‹ ะทะฐ ะฒั‹ั‡ะตั‚ะพะผ ั€ะฐัั…ะพะดะพะฒ) ะพะฑะปะฐะณะฐะตั‚ัั ะฟะพ ะตะดะธะฝะพะน ัั‚ะฐะฒะบะต 17 ะฟั€ะพั†ะตะฝั‚ะพะฒ, ะฒะฝะต ะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ัะฒะปัะตั‚ัั ะบะพะผะฟะฐะฝะธั ะผะตัั‚ะฝะพะน ะธะปะธ ะธะฝะพัั‚ั€ะฐะฝะฝะพะน (ะ—ะฐะบะพะฝ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะพ ะฝะฐะปะพะณะต ะฝะฐ ะฟั€ะธะฑั‹ะปัŒ)[51]. ะ”ะพั…ะพะด ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะน ะฝะตั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ะฝะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ, ะฟะพะปัƒั‡ะตะฝะฝั‹ะน ะธะท ะธะฝะพัั‚ั€ะฐะฝะฝั‹ั… ะธัั‚ะพั‡ะฝะธะบะพะฒ, ะธ ะฝะต ะฟะตั€ะตะฒะตะดั‘ะฝะฝั‹ะน ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะฒะพะพะฑั‰ะต ะฝะต ะฟะพะดะปะตะถะธั‚ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธัŽ ะฟะพะดะพั…ะพะดะฝั‹ะผ ะฝะฐะปะพะณะพะผ. ะŸะตั€ะตะฒะพะด ะฟั€ะธะฑั‹ะปะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะพะทะฝะฐั‡ะฐะตั‚ ะบะฐะบ ะฟะตั€ะตะฒะพะด ัั€ะตะดัั‚ะฒ ะฝะฐ ัั‡ะตั‚ะฐ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธ ะฒะฒะพะท ะฒ ะฒะธะดะต ะฝะฐะปะธั‡ะฝั‹ั…, ั‚ะฐะบ ะธ ะฟั€ะธะพะฑั€ะตั‚ะตะฝะธะต ะฝะฐ ัั‚ัƒ ะฟั€ะธะฑั‹ะปัŒ ะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะปะธะฑะพ ะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะฐ, ะบะพั‚ะพั€ะพะต ะฑัƒะดะตั‚ ะฒะฒะตะทะตะฝะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะฟะพะณะฐัˆะตะฝะธะต ะธะท ะฟั€ะธะฑั‹ะปะธ ะพะฑัะทะฐั‚ะตะปัŒัั‚ะฒ, ะฒะพะทะฝะธะบัˆะธั… ะธะท ะฟั€ะฐะฒะพะพั‚ะฝะพัˆะตะฝะธะน ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต. ะŸะพ ัั‚ะพะผัƒ ะฟั€ะธะฝั†ะธะฟัƒ ั‚ะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธะฐะปัŒะฝะพัั‚ะธ ะฝะฐะปะพะณะพะฒะฐั ัะธัั‚ะตะผะฐ ะฟะพั…ะพะถะฐ ะฝะฐ ัะธัั‚ะตะผั‹ ะ“ะธะฑั€ะฐะปั‚ะฐั€ะฐ ะธ ะ“ะพะฝะบะพะฝะณะฐ, ั…ะพั‚ั ะธ ะธะผะตะตั‚ ะฝะตะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะพั‚ะปะธั‡ะธั[52].

ะŸะพะผะธะผะพ ะบะพั€ะฟะพั€ะฐั‚ะธะฒะฝะพะณะพ ะฟะพะดะพั…ะพะดะฝะพะณะพ ะฝะฐะปะพะณะฐ ะธ ะฝะฐะปะพะณะฐ ะฝะฐ ั‚ะพะฒะฐั€ั‹ ะธ ัƒัะปัƒะณะธ, ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ัƒะฟะปะฐั‡ะธะฒะฐัŽั‚ ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะพ, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะณะตั€ะฑะพะฒั‹ะต ัะฑะพั€ั‹. ะะฐะปะพะณะพะฒะพะต ะฐะดะผะธะฝะธัั‚ั€ะธั€ะพะฒะฐะฝะธะต ะพััƒั‰ะตัั‚ะฒะปัะตั‚ัั ะกะปัƒะถะฑะพะน ะฒะฝัƒั‚ั€ะตะฝะฝะธั… ะดะพั…ะพะดะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ[53][54].

ะะฐะปะพะณะธ ะฝะฐ ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพะต ะธะผัƒั‰ะตัั‚ะฒะพ ะดะปั ั„ะธะทะธั‡ะตัะบะธั… ะปะธั† ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‚ 3.7ย % ะพั‚ ะฟะพั‚ะตะฝั†ะธะฐะปัŒะฝะพะน ัั‚ะพะธะผะพัั‚ะธ ะฐั€ะตะฝะดั‹ (ะดะปั ัะพะฑัั‚ะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ, ะฟั€ะพะถะธะฒะฐัŽั‰ะธั… ะฒ ัะฒะพั‘ะผ ะดะพะผะต) ะธ 10ย % ะดะปั ะถะธะปัŒั, ัะดะฐัŽั‰ะตะณะพัั ะฒ ะฐั€ะตะฝะดัƒ.

ะะฐัะตะปะตะฝะธะต

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ
ะ’ะพะทั€ะฐัั‚ะฝะพ-ะฟะพะปะพะฒะฐั ะฟะธั€ะฐะผะธะดะฐ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฝะฐ 2024ย ะณะพะด

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะฒั‚ะพั€ะฐั ะฒ ะผะธั€ะต ัั‚ั€ะฐะฝะฐ ะฟะพ ะฟะปะพั‚ะฝะพัั‚ะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะฟะพัะปะต ะœะพะฝะฐะบะพ. ะ•ะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต, ะฟะพ ัะพัั‚ะพัะฝะธัŽ ะฝะฐ ะธัŽะปัŒ 2021ย ะณะพะดะฐ, ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ 5ย 866ย 139ย ั‡ะตะปะพะฒะตะบ (ะฒ 2005ย ะณะพะดัƒย โ€” 4,3 ะผะธะปะปะธะพะฝะฐ) ะธ ะพั‚ะปะธั‡ะฐะตั‚ัั ะฟะพ ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝะพะผัƒ ัะพัั‚ะฐะฒัƒ ะพั‚ ัะพัะตะดะฝะตะน ะœะฐะปะฐะนะทะธะธ[5].

ะŸะพ ัะพัั‚ะพัะฝะธัŽ ะฝะฐ 2020ย ะณะพะด, ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‚ ะบะธั‚ะฐะนั†ั‹ย โ€” 74,3ย %. ะœะฐะปะฐะนั†ั‹[ะฐะฝะณะป.] ั€ะฐะทะฝะพะณะพ ะฟั€ะพะธัั…ะพะถะดะตะฝะธั ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‚ 13,5ย %. ะ’ั‹ั…ะพะดั†ั‹ ะธะท ะ˜ะฝะดะธะธ[ะฐะฝะณะป.] ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‚ 9ย %, ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะธะท ะบะพั‚ะพั€ั‹ั…ย โ€” ั‚ะฐะผะธะปั‹, ะฒ ะผะตะฝัŒัˆะตะผ ะบะพะปะธั‡ะตัั‚ะฒะตย โ€” ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะฟะตะฝะดะถะฐะฑั†ั‹ ะธ ะฑะตะฝะณะฐะปัŒั†ั‹. ะžัั‚ะฐะปัŒะฝั‹ะต 3,2ย % ัะพัั‚ะพัั‚ ะธะท ัะพะฒะตั€ัˆะตะฝะฝะพ ั€ะฐะทะฝั‹ั… ะฝะตะฑะพะปัŒัˆะธั… ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธั… ะณั€ัƒะฟะฟ: ะฐะฝะณะปะธั‡ะฐะฝะต, ะฐั€ะฐะฑั‹, ะตะฒั€ะตะธ, ั‚ะฐะนั†ั‹, ะฐั€ะผัะฝะต ะธย ั‚.ย ะด.[5][55][56], ัะฟะพะฝั†ั‹ ะธ ะผะตั‚ะธัั‹ (ะตะฒั€ะพะฐะทะธะฐั‚ั‹). ะŸะพ ัะพัั‚ะพัะฝะธัŽ ะฝะฐ 2019ย ะณะพะด, ะฟะพ ะพั†ะตะฝะบะฐะผ ะžะžะ, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะฟั€ะพะถะธะฒะฐะปะพ 2,2 ะผะธะปะปะธะพะฝะฐ ะธะผะผะธะณั€ะฐะฝั‚ะพะฒ, ะธะปะธ 37,1ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัั‚ั€ะฐะฝั‹[57].

ะฏะทั‹ะบะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะผ ัะทั‹ะบะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฟะพ ะธัั‚ะพั€ะธั‡ะตัะบะธะผ ะฟั€ะธั‡ะธะฝะฐะผ ัะฒะปัะตั‚ัั ะผะฐะปะฐะนัะบะธะน, ะธ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ะณะธะผะฝ Majulah Singapura ะธัะฟะพะปะฝัะตั‚ัั ะฝะฐ ะฝั‘ะผ. ะšั€ะพะผะต ะผะฐะปะฐะนัะบะพะณะพ, ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะผะธ ัะทั‹ะบะฐะผะธ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐ ัะฒะปััŽั‚ัั ัะตะฒะตั€ะฝะพะบะธั‚ะฐะนัะบะธะน (ะบะธั‚.ย ๅŽ่ฏญ; ั…ัƒะฐัŽะน), ั‚ะฐะผะธะปัŒัะบะธะน ะธ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน[1][58]. ะก ะผะพะผะตะฝั‚ะฐ ะพะฑั€ะตั‚ะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพัั‚ะธ ะฒะปะฐัั‚ะธ ะธ ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะต ัƒั‡ั€ะตะถะดะตะฝะธั ะฒัั‘ ะฑะพะปัŒัˆะต ะธ ะฑะพะปัŒัˆะต ะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‚ัั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะผ ัะทั‹ะบะพะผ. ะœะฝะพะณะธะต ะพะฑัŠัะฒะปะตะฝะธั, ะณะฐะทะตั‚ั‹ ะธ ะธะทะดะฐะฝะธั ะฟะตั‡ะฐั‚ะฐัŽั‚ัั ั‚ะพะปัŒะบะพ ะฝะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะผ ะธ ะบะธั‚ะฐะนัะบะพะผ (ัะตะฒะตั€ะฝะพะบะธั‚ะฐะนัะบะพะผ).

ะ˜ัั‚ะพั€ะธั‡ะตัะบะธ ะบะธั‚ะฐะนัะบะธะต ะธะผะผะธะณั€ะฐะฝั‚ั‹ ะดะตะปัั‚ัั ะฝะฐ ะฝะตัะบะพะปัŒะบะพ ะณั€ัƒะฟะฟ ะธ ะธัะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‚ ะฝะตัะบะพะปัŒะบะพ ะดะธะฐะปะตะบั‚ะพะฒ, ะฝะฐัั‚ะพะปัŒะบะพ ั€ะฐะทะปะธั‡ะฝั‹ั…, ั‡ั‚ะพ ะธั… ะฝะพัะธั‚ะตะปะธ ะดั€ัƒะณ ะดั€ัƒะณะฐ ะฝะต ะฟะพะฝะธะผะฐัŽั‚: ัั‚ะพ ั…ะพะบะบะธะตะฝ, ะธะปะธ ั…ะพะบ-ะบัŒะตะฝัŒ (ะบะธั‚.ย ็ฆๅปบ่ฉฑ; Fรบjiร nhuร , ั„ัƒั†ะทัะฝัŒัะบะธะน ะธะปะธ ัŽะถะฝะพะผะธะฝัŒัะบะธะน), ัŽั, ะธะปะธ ะบะฐะฝั‚ะพะฝัะบะธะน (ะบะธั‚.ย ็ฒค่ฏญ, Yueyu), ั…ะพะบั‡ัƒ (ะบะธั‚.ย ็ฆๅทž่ฉฑ, fuzhouhuร , ั„ัƒั‡ะถะพัƒัะบะธะน), ั‡ะฐะพัˆะฐะฝัŒัะบะธะน (ะบะธั‚.ย ๆฝฎๅทž่ฏ, Chรกozhลuhuร , ะฐะฝะณะป.ย Teochew), ั…ะฐะบะบะฐ (ะบะธั‚.ย ๅฎขๅฎถ่ฏ, Kรจjiฤhuร ) ะธ ั…ะฐะนะฝะฐะฝัŒัะบะธะน (ะบะธั‚.ย ๆตทๅ—่ฉฑ, HวŽinรกnhuร ). ะจะธั€ะพะบะพะผะฐััˆั‚ะฐะฑะฝะฐั ะบะฐะผะฟะฐะฝะธั ยซSpeak Mandarin Campaign[ะฐะฝะณะป.]ยป โ€žะ“ะพะฒะพั€ะธั‚ะต ั‚ะพะปัŒะบะพ ะฟะพ-ัะตะฒะตั€ะฝะพะบะธั‚ะฐะนัะบะธโ€œ ะฑั‹ะปะฐ ะฟั€ะพะฒะตะดะตะฝะฐ ะดะปั ะพะฑัŠะตะดะธะฝะตะฝะธั ะฝะพัะธั‚ะตะปะตะน ะฒัะตั… ะดะธะฐะปะตะบั‚ะพะฒ ะบะธั‚ะฐะนัะบะพะณะพ ัะทั‹ะบะฐ, ะฝะฐ ะบะพั‚ะพั€ั‹ั… ะณะพะฒะพั€ัั‚ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต.

ะ’ะฝะตะดั€ั‘ะฝะฝั‹ะน ั‡ะตั€ะตะท ัˆะบะพะปั‹ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ะฟั€ะธะพะฑั€ั‘ะป ั‚ะฐะบะถะต ัƒะปะธั‡ะฝัƒัŽ ั„ะพั€ะผัƒย โ€” ั‚ะฐะบ ะฝะฐะทั‹ะฒะฐะตะผั‹ะน ยซัะธะฝะณะปะธัˆยป (ะฐะฝะณะป.ย Singlish), ะบ ะบะพั‚ะพั€ะพะผัƒ ะตั‰ั‘ ะผะพะถะฝะพ ะดะพะฑะฐะฒะธั‚ัŒ ัะผะตัˆะฐะฝะฝั‹ะน ะผะฐะปะฐะนัะบะพ-ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ยซะผะฐะฝะณะปะธัˆยป. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะปะธั‚ะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ ะธ ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะต ัƒั‡ั€ะตะถะดะตะฝะธั ะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‚ัั ะฝะพั€ะผะฐั‚ะธะฒะฝั‹ะผ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะผ.

ะ”ะพะปั ะถะธั‚ะตะปะตะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ, ะธัะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‰ะธั… ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ะดะพะผะฐ ะฒ ะบะฐั‡ะตัั‚ะฒะต ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ัะทั‹ะบะฐ, ะฒั‹ั€ะพัะปะฐ ั 32ย % ะฒ 2010ย ะณะพะดัƒ ะดะพ 48ย % ะฒ 2020ย ะณะพะดัƒ. ะขะฐะบะธะผ ะพะฑั€ะฐะทะพะผ, ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ัั‚ะฐะป ะฑะพะปะตะต ั€ะฐัะฟั€ะพัั‚ั€ะฐะฝั‘ะฝะฝั‹ะผ, ั‡ะตะผ ะบะธั‚ะฐะนัะบะธะน (39ย % ะฒ 2020ย ะณะพะดัƒ). ะะฐ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะผ ะดะพะผะฐ ั€ะฐะทะณะพะฒะฐั€ะธะฒะฐะปะธ ะฒ 2020ย ะณะพะดัƒ 9ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั, ะฝะฐ ั‚ะฐะผะธะปัŒัะบะพะผย โ€” ะฒัะตะณะพ 2,5ย %[59][60].

ะ ะตะปะธะณะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ย โ€” ะผะฝะพะณะพะบะพะฝั„ะตััะธะพะฝะฐะปัŒะฝะฐั ัั‚ั€ะฐะฝะฐ. ะŸะพ ัะพัั‚ะพัะฝะธัŽ ะฝะฐ 2020ย ะณะพะด 31,1ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะธัะฟะพะฒะตะดัƒัŽั‚ ะฑัƒะดะดะธะทะผ, 20ย % ัะฒะปััŽั‚ัั ะฝะตั€ะตะปะธะณะธะพะทะฝั‹ะผะธ, 18,9ย % ะฟั€ะธะดะตั€ะถะธะฒะฐัŽั‚ัั ั…ั€ะธัั‚ะธะฐะฝัั‚ะฒะฐ, 15,6ย %ย โ€” ะธัะปะฐะผะฐ, 8,8ย %ย โ€” ะดะฐะพัะธะทะผะฐ ะธ ะบะธั‚ะฐะนัะบะธั… ะฒะตั€ะพะฒะฐะฝะธะน, 5,0ย %ย โ€” ะธะฝะดัƒะธะทะผะฐ, 0,6ย %ย โ€” ะฟั€ะพั‡ะธะต[5]. ะ’ ะฟะพัะปะตะดะฝะธะต 20 ะปะตั‚ ั€ะพัะปะฐ ะปะธัˆัŒ ะดะพะปั ะฝะตั€ะตะปะธะณะธะพะทะฝั‹ั… ะปัŽะดะตะน, ั…ั€ะธัั‚ะธะฐะฝ ะธ ะผัƒััƒะปัŒะผะฐะฝ, ะดะพะปั ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะธั‚ะตะปะตะน ะฟั€ะพั‡ะธั… ะบะพะฝั„ะตััะธะน ะฟะพัั‚ะตะฟะตะฝะฝะพ ัƒะผะตะฝัŒัˆะฐะตั‚ัั. ะ‘ะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะบะธั‚ะฐะนัะบะพะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะปะตะดัƒัŽั‚ ั‚ั€ะฐะดะธั†ะธะพะฝะฝั‹ะผ ะฒะตั€ะพะฒะฐะฝะธัะผ, ัะพั‡ะตั‚ะฐัŽั‰ะธะผ ะดะฐะพัะธะทะผ, ะบะพะฝั„ัƒั†ะธะฐะฝัั‚ะฒะพ, ะฑัƒะดะดะธะทะผ ะธ ะดั€ะตะฒะฝะธะน ะฐะฝะธะผะธะทะผ. ะ‘ะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะผัƒััƒะปัŒะผะฐะฝย โ€” ะผะฐะปะฐะนั†ั‹, ะฝะพ ะธัะปะฐะผ ะธัะฟะพะฒะตะดัƒัŽั‚ ะธ ะดั€ัƒะณะธะต ะฝะฐั€ะพะดั‹. ะกั€ะตะดะธ ั…ั€ะธัั‚ะธะฐะฝ ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะปะตะฝั‹ ะบะฐะบ ะบะฐั‚ะพะปะธั‡ะตัั‚ะฒะพ, ั‚ะฐะบ ะธ ะดั€ัƒะณะธะต ะบะพะฝั„ะตััะธะธ, ะฒ ั‡ะฐัั‚ะฝะพัั‚ะธ, ะผะตั‚ะพะดะธะทะผ, ะฟั€ะตัะฒะธั‚ะตั€ะธะฐะฝัั‚ะฒะพ, ะััะฐะผะฑะปะตะธ ะ‘ะพะณะฐ, ะกะฒะธะดะตั‚ะตะปะธ ะ˜ะตะณะพะฒั‹, ะั€ะผัะฝัะบะฐั ะะฟะพัั‚ะพะปัŒัะบะฐั ะฆะตั€ะบะพะฒัŒ, ั‚ะฐะบะถะต ะธะผะตะตั‚ัั ะฟั€ะฐะฒะพัะปะฐะฒะฝะฐั ะพะฑั‰ะธะฝะฐ. ะ˜ะฝะดัƒะธะทะผ ะฟั€ะตะพะฑะปะฐะดะฐะตั‚ ัั€ะตะดะธ ะฒั‹ั…ะพะดั†ะตะฒ ะธะท ะฎะถะฝะพะน ะ˜ะฝะดะธะธ (ั‚ะฐะผะธะปะพะฒ, ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะบะฐะฝะฝะฐั€ะฐ ะธ ั‚ะตะปัƒะณัƒ), ะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‚ ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะฒ ะธะฝะดะธะนัะบะพะน ะพะฑั‰ะธะฝะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ. ะŸะพะดะฐะฒะปััŽั‰ะตะต ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพ ะธะฝะดัƒะธัั‚ะพะฒ ัะฒะปััŽั‚ัั ะฟะพัะปะตะดะพะฒะฐั‚ะตะปัะผะธ ัˆะธะฒะฐะธะทะผะฐ (ัั€ะตะดะธ ั‚ะฐะผะธะปะพะฒ ัˆะธั€ะพะบะพ ั€ะฐัะฟั€ะพัั‚ั€ะฐะฝั‘ะฝ ะบัƒะปัŒั‚ ะปะธะฝะณะฐะผะฐ), ะพัั‚ะฐะปัŒะฝั‹ะตย โ€” ัˆะฐะบั‚ะธะทะผะฐ (ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะปะตะฝั‹ ะฟะพะดัะตะบั‚ั‹ ัˆะฐะบั‚ะธะทะผะฐ ะฒะฐะผะฐั‡ะฐั€ะฐ ะธ ะดะฐะบัˆะธะฝะฐั‡ะฐั€ะฐ) ะธ ะฒะธัˆะฝัƒะธะทะผะฐ. ะ”ะปั ะผะตัั‚ะฝั‹ั… ะธะฝะดัƒะธัั‚ะพะฒ ั…ะฐั€ะฐะบั‚ะตั€ะฝะฐ ัะปะฐะฑะฐั ะฟั€ะธะฒะตั€ะถะตะฝะฝะพัั‚ัŒ ะบ ัะพะฑะปัŽะดะตะฝะธัŽ ะบะฐัั‚ะพะฒั‹ั… ะทะฐะฟั€ะตั‚ะพะฒ ะธ ะพะณั€ะฐะฝะธั‡ะตะฝะธะน[61]. ะ•ัั‚ัŒ ะฟะพัะปะตะดะพะฒะฐั‚ะตะปะธ ัะธะบั…ะธะทะผะฐ, ะดะถะฐะนะฝะธะทะผะฐ ะธ ะทะพั€ะพะฐัั‚ั€ะธะทะผะฐ.

ะ ะตะปะธะณะธะพะทะฝัƒัŽ ะฟะพะปะธั‚ะธะบัƒ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ั…ะฐั€ะฐะบั‚ะตั€ะธะทะพะฒะฐะป ัะปะตะดัƒัŽั‰ะธะผ ะพะฑั€ะฐะทะพะผ: ยซะบะพะณะดะฐ ะกะฐัƒะดะพะฒัะบะฐั ะั€ะฐะฒะธั ัั‚ะฐะปะฐ ะฟั€ะพะดะฒะธะณะฐั‚ัŒ ะฒะฐั…ั…ะฐะฑะธะทะผ, ะผั‹, ะบ ัั‡ะฐัั‚ัŒัŽ, ะฝะต ะฟัƒัั‚ะธะปะธ ะธั… ะบ ะฝะฐะผ, ะฝะฐั‡ะฐะฒ ัั‚ั€ะพะธั‚ัŒ ัะฒะพะธ ะผะตั‡ะตั‚ะธ. ะะฐะผ ะฝะต ะฝัƒะถะฝั‹ ะธั… ะดะตะฝัŒะณะธ ะธะปะธ ะธั… ะฟั€ะพะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะธยป. ะŸะพ ะตะณะพ ัะปะพะฒะฐะผ, ัั‚ะพ ัะฒะปัะตั‚ัั ยซะฒะผะตัˆะฐั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพะผ ะฒ ะดะตะปะฐ ะดั€ัƒะณะธั… ัั‚ั€ะฐะฝ ะธ ะฟะพะฟั‹ั‚ะบะพะน ั€ะฐัะฟั€ะพัั‚ั€ะฐะฝะตะฝะธั ะธัะปะฐะผะฐ ั ะฟะพะผะพั‰ัŒัŽ ะฝะตั„ั‚ัะฝั‹ั… ะดะตะฝะตะณยป, ะฐ ยซะฒะฐั…ั…ะฐะฑะธะทะผ ะพั‚ะดะตะปัะตั‚ ัะตะฑั ะพั‚ ะฒัะตั… ะพัั‚ะฐะปัŒะฝั‹ั… ะธ ะพั‚ะฑั€ะฐัั‹ะฒะฐะตั‚ ะฝะฐะทะฐะด, ะฒ VIIย ะฒะตะบยป[62].

ะะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝะฐั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะŸะพะปะธั‚ะธะบะฐ ยซะฝะฐั†ะธะตัั‚ั€ะพะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐยป ะฒ ัƒัะปะพะฒะธัั… ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ะฝะฐะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะฐ ะฝะฐ ัะพะทะดะฐะฝะธะต ะธะผะตะฝะฝะพ ะณั€ะฐะถะดะฐะฝัะบะพะน ะธะดะตะฝั‚ะธั‡ะฝะพัั‚ะธ ยซัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะณะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐยปย โ€” ะพะฑัŠะตะดะธะฝะตะฝะธะต ะฟะพะด ัะณะธะดะพะน ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะน ะฝะฐั†ะธะธ ะฒัะตั… ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธั… ะณั€ัƒะฟะฟ, ัะพัั‚ะฐะฒะปััŽั‰ะธั… ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ัั‚ะพะณะพ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐ. ะ’ ัั‚ั€ะฐะฝะต ะถะธะฒัƒั‚ ั‡ะตั‚ั‹ั€ะต ะพัะฝะพะฒะฝั‹ะต ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธะต ะณั€ัƒะฟะฟั‹ย โ€” ะบะธั‚ะฐะนั†ั‹, ะผะฐะปะฐะนั†ั‹, ะธะฝะดะธะนั†ั‹ ะธ ยซะฟั€ะพั‡ะธะตยป[63].

ะŸะพ ัะปะพะฒะฐะผ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัƒัะฟะตัˆะฝะพ ะพะฑัŠะตะดะธะฝัะตั‚ ยซะฒัะต ั€ะตะปะธะณะธะธ ะธ ะฝะฐั€ะพะดั‹, ะบั€ะพะผะต ะธัะปะฐะผะฐยป (ะฟะพ ะตะณะพ ะฝะฐะฑะปัŽะดะตะฝะธัะผ, ยซะฒ ะดั€ัƒะณะธั… ัะพะพะฑั‰ะตัั‚ะฒะฐั… ะพะฑัŠะตะดะธะฝะตะฝะธะต ะฟั€ะพะธัั…ะพะดะธั‚ ะปะตะณั‡ะตย โ€” ะดั€ัƒะถะฑะฐ, ัะผะตัˆะฐะฝะฝั‹ะต ะฑั€ะฐะบะธ ะธย ั‚.ย ะด., ะธะฝะดะธะนั†ั‹ ั ะบะธั‚ะฐะนั†ะฐะผะธ, ะบะธั‚ะฐะนั†ั‹ ั ะธะฝะดะธะนั†ะฐะผะธ, ะฝะพ ะฝะต ัƒ ะผัƒััƒะปัŒะผะฐะฝยป). ะŸะพ ะผะฝะตะฝะธัŽ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะฝะพะฒะพะต ะฟะพะบะพะปะตะฝะธะต ะผะฐะปะฐะนั†ะตะฒ ะฑะพะปะตะต ะธัะปะฐะผะธะทะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ยซะฒะพะปะฝั‹, ะธะดัƒั‰ะตะน ะพั‚ ะฐั€ะฐะฑัะบะธั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒยป. ะšะฐะบ ัั‡ะธั‚ะฐะป ั€ัƒะบะพะฒะพะดะธั‚ะตะปัŒ ัั‚ั€ะฐะฝั‹, ยซะŸะพัะปะตะดัั‚ะฒะธัย โ€” ัั‚ะพ ะฑะฐั€ัŒะตั€ ะฒ ะพะฑั‰ะตัั‚ะฒะต, ะธ, ะดัƒะผะฐัŽ, ัั‚ะพ ะดะตะปะฐะตั‚ัั ะฝะฐะผะตั€ะตะฝะฝะพ, ะธัะปะฐะผ ัั‚ั€ะตะผะธั‚ัั ะพั‚ะดะตะปะธั‚ัŒััยป. ะ˜ะผะผะธะณั€ะฐั†ะธะพะฝะฝะฐั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ ะฝะต ะฟะพะพั‰ั€ัะปะฐ ั€ะพัั‚ะฐ ะดะพะปะธ ะผัƒััƒะปัŒะผะฐะฝ ะฒ ัั‚ั€ัƒะบั‚ัƒั€ะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั, ะฐ ะฒะฝัƒั‚ั€ะตะฝะฝัั ะฟะพะปะธั‚ะธะบะฐ ัั‚ะธะผัƒะปะธั€ะพะฒะฐะปะฐ ะผะฐะปะฐะนั†ะตะฒ ะธัะฟะพะปัŒะทะพะฒะฐั‚ัŒ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทั‹ะบ ะฒ ะบะฐั‡ะตัั‚ะฒะต ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ัั€ะตะดัั‚ะฒะฐ ะพะฑั‰ะตะฝะธั. ะŸะพ ะฝะฐะฑะปัŽะดะตะฝะธัะผ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ, ะผะฐะปะฐะนั†ั‹, ะธัะฟะพะปัŒะทัƒัŽั‰ะธะต ะดะพะผะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน, ะฝะฐั†ะตะปะตะฝั‹ ะฝะฐ ยซะฟั€ะตัƒัะฟะตะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะฑั‰ะตัั‚ะฒะตยป ะธ ะฝะต ะฟะพะดะฒะตั€ะถะตะฝั‹ ัะบัั‚ั€ะตะผะธัั‚ัะบะธะผ ะธะดะตัะผ[62].

ะ—ะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธะต

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ัั„ั„ะตะบั‚ะธะฒะฝัƒัŽ ัะธัั‚ะตะผัƒ ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธั, ะฝะตัะผะพั‚ั€ั ะฝะฐ ะดะพัั‚ะฐั‚ะพั‡ะฝะพ ะฝะธะทะบะธะต ะฑัŽะดะถะตั‚ะฝั‹ะต ั€ะฐัั…ะพะดั‹ ะฟะพ ัั€ะฐะฒะฝะตะฝะธัŽ ั ั€ะฐะทะฒะธั‚ั‹ะผะธ ัั‚ั€ะฐะฝะฐะผะธ[64]. ะ’ัะตะผะธั€ะฝะฐั ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธั ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธั ะฟะพะผะตั‰ะฐะตั‚ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะฝะฐ ัˆะตัั‚ะพะต ะผะตัั‚ะพ ะฒ ะผะธั€ะต ะฒ ัะฒะพั‘ะผ ะพั‚ั‡ั‘ั‚ะต[65]. ะญั‚ะพ ะดะพัั‚ะธะณะฐะตั‚ัั ั‚ะตะผ, ั‡ั‚ะพ ัะฒั‹ัˆะต 20ย % ั€ะฐัั…ะพะดะพะฒ ะฝะฐ ะปะตั‡ะตะฝะธะต ะพะฟะปะฐั‡ะธะฒะฐะตั‚ัั ัะฐะผะธะผะธ ะฟะฐั†ะธะตะฝั‚ะฐะผะธ (ัะฒะตั€ั… ัั‚ั€ะฐั…ะพะฒะบะธ), ะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฒ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ะต ะทะฐะธะฝั‚ะตั€ะตัะพะฒะฐะฝั‹ ะฒ ัะบะพะฝะพะผะธะธ ัั€ะตะดัั‚ะฒ[66].

ะ’ ั†ะตะปะพะผ, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ัะฐะผั‹ะน ะฝะธะทะบะธะน ัƒั€ะพะฒะตะฝัŒ ะดะตั‚ัะบะพะน ัะผะตั€ั‚ะฝะพัั‚ะธ ะฒ ะผะธั€ะต ะทะฐ ะฟะพัะปะตะดะฝะธะต 20 ะปะตั‚[67]. ะกั€ะตะดะฝัั ะพะถะธะดะฐะตะผะฐั ะฟั€ะพะดะพะปะถะธั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ัŒ ะถะธะทะฝะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะตย โ€” 81ย ะณะพะด ะดะปั ะผัƒะถั‡ะธะฝ ะธ 85,5 ะดะปั ะถะตะฝั‰ะธะฝ, ะฟะพ ัั‚ะพะผัƒ ะฟะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัŽ ัั‚ั€ะฐะฝะฐ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั‚ 4-ะต ะผะตัั‚ะพ ะฒ ะผะธั€ะพะฒะพะผ ั€ะตะนั‚ะธะฝะณะต. ะŸะพั‡ั‚ะธ ะฒัั‘ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะธะผะตะตั‚ ะดะพัั‚ัƒะฟ ะบ ะบะฐั‡ะตัั‚ะฒะตะฝะฝะพะน ะฒะพะดะต ะธ ะบะฐะฝะฐะปะธะทะฐั†ะธะธ. ะ•ะถะตะณะพะดะฝะพ ะพั‚ ะกะŸะ˜ะ”ะฐ ะฒ ัั‚ั€ะฐะฝะต ัƒะผะธั€ะฐะตั‚ ะผะตะฝะตะต 10 ั‡ะตะปะพะฒะตะบ ะฝะฐ 100ย 000. ะ’ั‹ัะพะบ ัƒั€ะพะฒะตะฝัŒ ะธะผะผัƒะฝะธะทะฐั†ะธะธ. ะŸะพะบะฐะทะฐั‚ะตะปัŒ ะพะถะธั€ะตะฝะธั ะฒะพ ะฒะทั€ะพัะปะพะผ ะฒะพะทั€ะฐัั‚ะตย โ€” ะผะตะฝะตะต 10ย %[68].

ะกะธัั‚ะตะผะฐ ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธั ะพัะฝะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ ั‚ั€ั‘ั… ะฟั€ะธะฝั†ะธะฟะฐั… ยซMยป:

  • ยซะœะตะดะธั„ะฐะฝะดยป (ะฐะฝะณะป.ย Medifund)ย โ€” ะพะฑะตัะฟะตั‡ะธะฒะฐะตั‚ ะทะฐั‰ะธั‚ัƒ ะดะปั ั‚ะตั…, ะบั‚ะพ ะฝะต ะผะพะถะตั‚ ะฟะพะทะฒะพะปะธั‚ัŒ ัะตะฑะต ะผะตะดะธั†ะธะฝัะบะพะต ะพะฑัะปัƒะถะธะฒะฐะฝะธะต;
  • ยซะœะตะดะธััะนะฒยป (ะฐะฝะณะป.ย Medisave)ย โ€” ะพะฑัะทะฐั‚ะตะปัŒะฝะฐั ัั…ะตะผะฐ ะผะตะดะธั†ะธะฝัะบะธั… ัะฑะตั€ะตะถะตะฝะธะน, ะบะพั‚ะพั€ะฐั ะพั…ะฒะฐั‚ั‹ะฒะฐะตั‚ ะพะบะพะปะพ 85ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั;
  • ยซะœะตะดะธัˆะธะปะดยป (ะฐะฝะณะป.ย Medishield)ย โ€” ัั…ะตะผะฐ ะผะตะดะธั†ะธะฝัะบะพะณะพ ัั‚ั€ะฐั…ะพะฒะฐะฝะธั, ะฒ ะทะฝะฐั‡ะธั‚ะตะปัŒะฝะพะน ัั‚ะตะฟะตะฝะธ ั„ะธะฝะฐะฝัะธั€ัƒะตะผะฐั ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพะผ, ะดะปั ัะผะตั€ั‚ะตะปัŒะฝะพ ะพะฟะฐัะฝั‹ั… ะฑะพะปะตะทะฝะตะน, ั‚ั€ะตะฑัƒัŽั‰ะธั… ะดะพั€ะพะณะพัั‚ะพัั‰ะตะณะพ ะปะตั‡ะตะฝะธั[64].

ะ“ะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะต ะฑะพะปัŒะฝะธั†ั‹ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธะผะตัŽั‚ ะฐะฒั‚ะพะฝะพะผะธัŽ ะพั‚ะฝะพัะธั‚ะตะปัŒะฝะพ ัƒะฟั€ะฐะฒะปะตะฝั‡ะตัะบะธั… ั€ะตัˆะตะฝะธะน ะธ ะบะพะฝะบัƒั€ะธั€ัƒัŽั‚ ะทะฐ ะฟะฐั†ะธะตะฝั‚ะพะฒ. ะ”ะปั ะปะธั† ั ะฝะธะทะบะธะผะธ ะดะพั…ะพะดะฐะผะธ ััƒั‰ะตัั‚ะฒัƒัŽั‚ ัั…ะตะผั‹ ััƒะฑัะธะดะธะน[69]. ะ’ 2008ย ะณะพะดัƒ ัะธัั‚ะตะผะฐ ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธั ะฑั‹ะปะฐ ะฟั€ะพั„ะธะฝะฐะฝัะธั€ะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ 31,9ย %, ั‡ั‚ะพ ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ ะฟั€ะธะผะตั€ะฝะพ 3,5ย % ะพั‚ ะ’ะ’ะŸ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ[70].

ะšัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ
ยซะัŒัŽั‚ะพะฝยป ะ”ะฐะปะธ

ะšะพั€ะตะฝะฝะพะต ะผะฐะปะฐะนัะบะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ ัะพัั‚ะฐะฒะปัะตั‚ ะปะธัˆัŒ ะฝะตะฑะพะปัŒัˆะพะน ะฟั€ะพั†ะตะฝั‚, ะฐ ะฑะพะปัŒัˆะธะฝัั‚ะฒะพย โ€” ะบะธั‚ะฐะนัะบะธะต, ะธะฝะดะธะนัะบะธะต ะธะปะธ ะฐั€ะฐะฑัะบะธะต ะธะผะผะธะณั€ะฐะฝั‚ั‹. ะ’ ะบะฐั‡ะตัั‚ะฒะต ะฝะพัะธั‚ะตะปะตะน ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปัŒะฝะพะน ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ั‹ ะธะฝะพะณะดะฐ ะฒั‹ะดะตะปััŽั‚ ะตะฒั€ะฐะทะธะนัะบะธั… ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ั†ะตะฒ ะธ ะฟะตั€ะฐะฝะฐะบะฐะฝะพะฒ (ะฟะพั‚ะพะผะบะพะฒ ะบะธั‚ะฐะนัะบะธั… ะธะผะผะธะณั€ะฐะฝั‚ะพะฒ ะธ ะธั… ะผะฐะปะฐะนัะบะธั… ะถั‘ะฝ).

ะ‘ะปะฐะณะพะฟะพะปัƒั‡ะฝะฐั ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝะฐั ัะธั‚ัƒะฐั†ะธั ะฟั€ะธะฒะตะปะฐ ะบ ะดะธั„ั„ัƒะทะธะธ ั€ะฐะทะฝั‹ั… ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€, ะธ ะทะฐ ะบะพั€ะพั‚ะบะพะต ะฒั€ะตะผั ะฒะพะทะฝะธะบะปะฐ ะฟั€ะธััƒั‰ะฐั ั‚ะพะปัŒะบะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัƒ ัะฐะผะพะฑั‹ั‚ะฝะพัั‚ัŒ.

ะ’ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะตัั‚ัŒ ั€ัะด ัั‚ะฝะธั‡ะตัะบะธั… ั€ะฐะนะพะฝะพะฒ, ั‚ะฐะบะธั… ะบะฐะบ ะ›ะธั‚ะป-ะ˜ะฝะดะธั (ยซะผะฐะปะตะฝัŒะบะฐั ะ˜ะฝะดะธัยป) ะธ ยซะงะฐะนะฝะฐ-ั‚ะฐัƒะฝยป. ะ ะฐะนะพะฝั‹ ะฟะพัะฒะธะปะธััŒ ะบะฐะบ ั€ะตะทัƒะปัŒั‚ะฐั‚ ะฟะปะฐะฝะฐ ะ ะฐั„ั„ะปะทะฐ ะฟะพ ะฐะดะฐะฟั‚ะฐั†ะธะธ ะฝะพะฒั‹ั… ะธะผะผะธะณั€ะฐะฝั‚ะพะฒ ั‡ะตั€ะตะท ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ะณะตั‚ั‚ะพ. ะกะตะนั‡ะฐั ัั‚ะธ ั€ะฐะนะพะฝั‹ ัƒั‚ั€ะฐั‚ะธะปะธ ัะฒะพั‘ ะฑั‹ะปะพะต ะทะฝะฐั‡ะตะฝะธะต, ะฝะพ ะพัั‚ะฐัŽั‚ัั ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฝั‹ะผะธ ั†ะตะฝั‚ั€ะฐะผะธ, ะณะดะต ะฟั€ะพะดะฐัŽั‚ัั ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ั‚ะพะฒะฐั€ั‹ ะธ ั€ะฐะฑะพั‚ะฐัŽั‚ ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะต ั€ะตัั‚ะพั€ะฐะฝั‹.

ะŸั€ะฐะฒะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะพ ัะปะตะดะธั‚ ะทะฐ ัะพะฑะปัŽะดะตะฝะธะตะผ ะฟั€ะธะฝั†ะธะฟะฐ ั‚ะพะปะตั€ะฐะฝั‚ะฝะพัั‚ะธ, ะฒ ั‚ะพะผ ั‡ะธัะปะต ะทะฐ ัะฒะพะฑะพะดะพะน ะฒะตั€ะพะธัะฟะพะฒะตะดะฐะฝะธั. ะ’ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะธะผะตัŽั‚ัั ะฝะตัะบะพะปัŒะบะพ ะธะฝะดัƒะธัั‚ัะบะธั…, ะฑัƒะดะดะธะนัะบะธั… ะธ ะดะฐะพััะบะธั… ั…ั€ะฐะผะพะฒ, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะผะตั‡ะตั‚ะตะน ะธ ั…ั€ะธัั‚ะธะฐะฝัะบะธั… ั†ะตั€ะบะฒะตะน. ะŸั€ะธััƒั‚ัั‚ะฒัƒัŽั‚ ะธ ะฝะตะพั€ั‚ะพะดะพะบัะฐะปัŒะฝั‹ะต ั€ะตะปะธะณะธะพะทะฝั‹ะต ะณั€ัƒะฟะฟั‹.

ะขะตะฐั‚ั€ ยซะญัะฟะปะฐะฝะฐะดะฐยป

ะšะพัะผะพะฟะพะปะธั‚ะธั‡ะตัะบะฐั ะฝะฐะฟั€ะฐะฒะปะตะฝะฝะพัั‚ัŒ ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะพะน ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ั‹ ะฟั€ะธะฒะตะปะฐ ะบ ั€ะฐะทะฝะพะพะฑั€ะฐะทะธัŽ ะปะธั‚ะตั€ะฐั‚ัƒั€ั‹[71], ะฒะธะดะพะฒ ะธัะบัƒััั‚ะฒะฐ, ะผัƒะทั‹ะบะธ ะธ ั‚ะตะฐั‚ั€ะฐ. ะ’ะฐะถะฝะพะต ะผะตัั‚ะพ ะทะฐะฝะธะผะฐัŽั‚ ะฟะธัะฐั‚ะตะปะธ, ะฟะธัˆัƒั‰ะธะต ะฝะฐ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะผ ัะทั‹ะบะต: ะœะฐััƒั€ะธ ะก. ะ., ะœะพั…ะฐะผะตะด ะะฐะธะผ ะ”ะฐะธะฟะธ, ะญัƒะฝะพั ะฑะธะฝ ะัะฐั…, ะัะผะฐั… ะ›ะฐะธะปะธ ะธ ะดั€ัƒะณะธะต. ะ’ 2003ย ะณะพะดัƒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะฑั‹ะป ะฟะพัั‚ั€ะพะตะฝ ะธ ะพั‚ะบั€ั‹ั‚ ะฝะพะฒั‹ะน ั‚ะตะฐั‚ั€ ยซะญัะฟะปะฐะฝะฐะดะฐยป (ะฟะพ ั„ะพั€ะผะต ะฝะฐะฟะพะผะธะฝะฐัŽั‰ะธะน ะผะตัั‚ะฝั‹ะน ั„ั€ัƒะบั‚ ะดัƒั€ะธะฐะฝ) ะฝะฐ ะฑะพะปัŒัˆะพะต ะบะพะปะธั‡ะตัั‚ะฒะพ ะผะตัั‚, ะฒ ะบะพั‚ะพั€ะพะผ ะฟั€ะพะฒะพะดัั‚ัั ัะฟะตะบั‚ะฐะบะปะธ ะธ ะฟั€ะตะดัั‚ะฐะฒะปะตะฝะธั. ะ“ะพั€ะพะด ัƒะบั€ะฐัˆะฐัŽั‚ ะผะฝะพะณะพั‡ะธัะปะตะฝะฝั‹ะต ัะบัƒะปัŒะฟั‚ัƒั€ั‹, ะฒ ั‚ะพะผ ั‡ะธัะปะต ยซะัŒัŽั‚ะพะฝยป ะกะฐะปัŒะฒะฐะดะพั€ะฐ ะ”ะฐะปะธ.

ะšัƒั…ะฝั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะั€ั…ะธั‚ะตะบั‚ัƒั€ะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ
ะžั‚ะตะปัŒ ยซะœะฐั€ะธะฝะฐ ะ‘ัะน ะกะฐะฝะดัยป

ะžะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธะต

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะธะผะตะตั‚ ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝัƒัŽ ัะธัั‚ะตะผัƒ ะพะฑั€ะฐะทะพะฒะฐะฝะธั, ะพะดะฝัƒ ะธะท ะปัƒั‡ัˆะธั… ะฒ ะผะธั€ะต. ะ“ะปะฐะฒะฝั‹ะผ ัะทั‹ะบะพะผ ะพะฑัƒั‡ะตะฝะธั ะฟั€ะธะฝัั‚ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน, ั ั†ะตะปัŒัŽ ัะบั€ะตะฟะธั‚ัŒ ะผะฝะพะณะพะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝะพะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ ะธ ัะบะพั€ะตะต ะฒะปะธั‚ัŒัั ะฒ ะณะปะพะฑะฐะปัŒะฝั‹ะน ะผะธั€. ะ’ ัั‚ั€ะฐะฝะต ะดะตะนัั‚ะฒัƒัŽั‚ 6 ะผะตัั‚ะฝั‹ั… ะฒัƒะทะพะฒ, ะฒ ั‚ะพะผ ั‡ะธัะปะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ะะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน ัƒะฝะธะฒะตั€ัะธั‚ะตั‚ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ.

ะ›ะตะณะตะฝะดั‹ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะœะตั€ะปะฐะนะพะฝ (ะฐะฝะณะป.ย Merlion, ะฒ ะดั€ัƒะณะพะน ั‚ั€ะฐะฝัะบั€ะธะฟั†ะธะธ ะœะตั€ะปะธะพะฝ)ย โ€” ะผะธั„ะธั‡ะตัะบะพะต ะถะธะฒะพั‚ะฝะพะต, ั€ะพะดัั‚ะฒะตะฝะฝะพะต ะณั€ะธั„ะพะฝะฐะผ ะธ ะดั€ะฐะบะพะฝะฐะผ,ย โ€” ะฒัั‚ั€ะตั‡ะฐะตั‚ัั ะฒ ะฝะตัะบะพะปัŒะบะธั… ั…ัƒะดะพะถะตัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ั… ั‚ั€ะฐะดะธั†ะธัั…. ะ˜ะทะพะฑั€ะฐะถะตะฝะธะต ััƒั‰ะตัั‚ะฒะฐ ั ะณะพะปะพะฒะพะน ะปัŒะฒะฐ ะธ ั€ั‹ะฑัŒะธะผ ั…ะฒะพัั‚ะพะผ, ะบะพั‚ะพั€ะพะต ัะบะพะฑั‹ ะพั…ั€ะฐะฝัะปะพ ะดั€ะตะฒะฝะธะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะธัะฟะตะฟะตะปัั ะตะณะพ ะฒั€ะฐะณะพะฒ ะบั€ะฐัะฝั‹ะผ ะพะณะฝะตะฝะฝั‹ะผ ะฒะทะพั€ะพะผ, ะผะพะถะฝะพ ัƒะฒะธะดะตั‚ัŒ ะฒ ะ˜ะฝะดะธะธ, ะฝะฐ ัั‚ะตะฝะฐั… ะฒ ั…ั€ะฐะผะต ะะดะถะฐะฝั‚ะต ะธ ะœะฐั‚ั…ัƒั€ะต, ะฝะฐ ะดั€ะตะฒะฝะธั… ัั‚ั€ัƒััะบะธั… ะผะพะฝะตั‚ะฐั… ะฟะตั€ะธะพะดะฐ ัะปะปะธะฝะธะทะผะฐ, ะฐ ั‚ะฐะบะถะต ะฝะฐ ะณะตั€ะฑะฐั… ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะณะพ ะณั€ะฐั„ัั‚ะฒะฐ ะะพั€ั„ะพะปะบ, ะณะพั€ะพะดะฐ ะœะฐะฝะธะปะฐ (ะคะธะปะธะฟะฟะธะฝั‹) ะธ ะžัั‚-ะ˜ะฝะดะธะนัะบะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ.

ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะปะตะณะตะฝะดะต, ะดะฐะฒะฝั‹ะผ-ะดะฐะฒะฝะพ ะทะดะตััŒ ะพะฑะธั‚ะฐะปะพ ั‡ัƒะดะธั‰ะต ั ะณะพะปะพะฒะพะน ะปัŒะฒะฐ ะธ ั‚ัƒะปะพะฒะธั‰ะตะผ ั€ั‹ะฑั‹, ะบะพั‚ะพั€ะพะต ะฒัั‚ะฐะฒะฐะปะพ ะฝะฐ ะทะฐั‰ะธั‚ัƒ ะผะตัั‚ะฝั‹ั… ะถะธั‚ะตะปะตะน. ะŸั€ะธ ะฒะธะดะต ะฒั€ะฐะณะฐ ัƒ ะฝะตะณะพ ะทะฐะณะพั€ะฐะปะธััŒ ะณะปะฐะทะฐ ะบั€ะฐัะฝั‹ะผ ัะฒะตั‚ะพะผ ะธ ะธัะฟะตะฟะตะปัะปะธ ะฝะตะฟั€ะธัั‚ะตะปะตะน. ะ•ัะปะธ ะฑั‹ะป ัะธะปัŒะฝั‹ะน ัˆั‚ะพั€ะผ, ั‚ะพ ะพะฝ ะฒั‹ั…ะพะดะธะป ะธะท ะฒะพะดั‹ ะธ ัะฟะฐัะฐะป ะปัŽะดะตะน ะพั‚ ะณะธะฑะตะปะธ. ะ˜ ะฒ ะฟะฐะผัั‚ัŒ ะพ ัะฟะฐัะธั‚ะตะปะต ะฒั‹ัั‚ั€ะพะตะฝ ั„ะพะฝั‚ะฐะฝ ะฒ ะฒะธะดะต ะฟะพะปัƒั€ั‹ะฑั‹-ะฟะพะปัƒะปัŒะฒะฐ. ะ•ะณะพ ะฒั‹ัะพั‚ะฐ 8,6ย ะผ, ะฒะตั 70 ั‚ะพะฝะฝ ะธ ัั‚ะพะธะผะพัั‚ัŒ 165ย ั‚ั‹ั. ัะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธั… ะดะพะปะปะฐั€ะพะฒ. ะะฒั‚ะพั€-ัะบัƒะปัŒะฟั‚ะพั€ ะ›ะธะผ ะะฐะฝะณ ะกะตะฝะณ. ะŸะพัั‚ั€ะพะตะฝ ะฒ 1972ย ะณะพะดัƒ.

ะ’ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะน ะปะตั‚ะพะฟะธัะธ ยซะกัƒะปะฐะปะฐั‚-ัƒั-ัะฐะปะฐั‚ะธะฝยป (ะœะฐะปะฐะนัะบะธะต ั€ะพะดะพัะปะพะฒะธั)[72] ะฟั€ะธะฝั†ะฐ ะผะฐะปะฐะนั†ะตะฒ ะฟะพ ะธะผะตะฝะธ ะกะฐะฝะณ ะะธะปะฐ ะฃั‚ะฐะผะฐ, ะฟั€ะฐะฒะธะฒัˆะตะณะพ ะฟั€ะธะผะตั€ะฝะพ ั 1299 ะฟะพ 1347ย ะณะพะดะฐั…, ัั‹ะฝะต ะธะฝะดะธะนัะบะพะณะพ ะฟั€ะธะฝั†ะฐ ะ ะฐะดะถะธ ะšัƒะปะฐะฝะฐ ะธ ะฟะพะดะฒะพะดะฝะพะน ะฟั€ะธะฝั†ะตััั‹. ะฃะฒะธะดะตะฒ ะฝะตะพะฑั‹ั‡ะฝะพะต ะถะธะฒะพั‚ะฝะพะต ะฝะฐ ะพัั‚ั€ะพะฒะต ะขะฐะผะฐัะตะบ (Temasek) ั‡ั‚ะพ ะพะทะฝะฐั‡ะฐะปะพ ยซะณะพั€ะพะด ัƒ ะผะพั€ัยป, ะฟั€ะธะฝั† ัั‚ะฐะป ะฒั‹ััะฝัั‚ัŒ ัƒ ัะฒะพะธั… ะฟะพะดั‡ะธะฝั‘ะฝะฝั‹ั… ะพ ะตะณะพ ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะธ. ะะธะบั‚ะพ ะฝะต ะทะฝะฐะป, ะธ ั‚ะพะปัŒะบะพ ะพะดะธะฝ ะผัƒะดั€ะตั† ัะผะพะณ ั€ะฐัะฟะพะทะฝะฐั‚ัŒ ะปัŒะฒะฐ (ั…ะพั‚ั ะปัŒะฒั‹ ะทะดะตััŒ ะฝะธะบะพะณะดะฐ ะฝะต ะฒะพะดะธะปะธััŒ). ะญั‚ะพ ั‚ะฐะบ ะฒะฟะตั‡ะฐั‚ะปะธะปะพ ะฟั€ะธะฝั†ะฐ, ั‡ั‚ะพ ะพะฝ ั€ะตัˆะธะป ะฟะตั€ะตะธะผะตะฝะพะฒะฐั‚ัŒ ะพัั‚ั€ะพะฒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€, ะฒ ั‡ะตัั‚ัŒ ะณั€ะฐั†ะธะพะทะฝะพะณะพ ะถะธะฒะพั‚ะฝะพะณะพ.

ะ”ะพัั‚ะพะฟั€ะธะผะตั‡ะฐั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะกั€ะตะดะธ ะดะพัั‚ะพะฟั€ะธะผะตั‡ะฐั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ะตะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ:

  • ะัั€ะพะฟะพั€ั‚ ะงะฐะฝะณะธ[73]
  • ะŸะปัะถ ะกะธะปะพัะพ[74]
  • ะกั‚ะฐั‚ัƒั ะœะตั€ะปะฐะนะพะฝ (ะปะตะฒ-ั€ัƒัะฐะปะบะฐ, ัะธะผะฒะพะป ะณะพั€ะพะดะฐ)
  • ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะฑะพั‚ะฐะฝะธั‡ะตัะบะธะน ัะฐะด, ะฟั€ะธะทะฝะฐะฝ ะฎะะ•ะกะšะž ะพะฑัŠะตะบั‚ะพะผ ะ’ัะตะผะธั€ะฝะพะณะพ ะฝะฐัะปะตะดะธั; ะก 2013 ะณะพะดะฐ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั‚ ะฟะตั€ะฒะพะต ะผะตัั‚ะพ ะฒ ะะทะธะธ ัั€ะตะดะธ ะฟะฐั€ะบะพะฒั‹ั… ะดะพัั‚ะพะฟั€ะธะผะตั‡ะฐั‚ะตะปัŒะฝะพัั‚ะตะน ะฟะพ ะฒะตั€ัะธะธ TripAdvisor.
  • ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะทะพะพะฟะฐั€ะบ, ะฒ ะบะพั‚ะพั€ะพะผ ะถะธะฒะพั‚ะฝั‹ะต ัะพะดะตั€ะถะฐั‚ัั ะฒ ะฟั€ะธั€ะพะดะฝั‹ั… ัƒัะปะพะฒะธัั…
  • ะŸั€ะธั€ะพะดะฝั‹ะน ะฟะฐั€ะบ ยซะกะฐะดั‹ ัƒ ะ—ะฐะปะธะฒะฐยป
  • ะขะตะฐั‚ั€ั‹ ะญัะฟะปะฐะฝะฐะดั‹ย โ€” ั†ะตะฝั‚ั€ ะธัะฟะพะปะฝะธั‚ะตะปัŒัะบะธั… ะธัะบัƒััั‚ะฒ
  • Marina Bay Sandsย โ€” ะบัƒั€ะพั€ั‚ะฝั‹ะน ั†ะตะฝั‚ั€ (ะพั‚ะตะปัŒ, ะฒั‹ัั‚ะฐะฒะพั‡ะฝั‹ะน ั†ะตะฝั‚ั€, ะบะฐะทะธะฝะพ) ั ะพะฑะทะพั€ะฝะพะน ะฟะปะพั‰ะฐะดะบะพะน ะฝะฐ ะบั€ั‹ัˆะต ะธ ะฒะธะดะพะผ ะฝะฐ ะทะฐะปะธะฒ ะœะฐั€ะธะฝะฐ-ะ‘ะตะน
  • ะžั‚ะตะปัŒ ะ ะฐั„ั„ะปะท
  • ะฟะฐั€ะบ ะฟั‚ะธั† ะ”ะถัƒั€ะพะฝะณ, ะฟะปะพั‰ะฐะดัŒัŽ 20 ะณะตะบั‚ะฐั€ะพะฒ, ะณะดะต ะพะฑะธั‚ะฐะตั‚ ะผะฝะพะถะตัั‚ะฒะพ ั‚ั€ะพะฟะธั‡ะตัะบะธั… ะฟั‚ะธั†.
  • ะžัั‚ั€ะพะฒ ั€ะฐะทะฒะปะตั‡ะตะฝะธะน ะกะตะฝั‚ะพัะฐย โ€” ั Universal Studio, ะžะบะตะฐะฝะฐั€ะธัƒะผะฐะผะธ, ะฐั‚ั‚ั€ะฐะบั†ะธะพะฝะฐะผะธ ะดะปั ะดะตั‚ะตะน ะธ ะฒะทั€ะพัะปั‹ั…, ั ะฟะพะปัะผะธ ะดะปั ะณะพะปัŒั„ะฐ.
  • ะ—ะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบ ยซะ‘ัƒะบะธั‚ ะขะธะผะฐั…ยปย โ€” 70 ะณะตะบั‚ะฐั€ะพะฒ ะฝะตั‚ั€ะพะฝัƒั‚ะพะณะพ ั‚ั€ะพะฟะธั‡ะตัะบะพะณะพ ะปะตัะฐ
  • ะะฐะฑะตั€ะตะถะฝะฐั ะšะปะฐั€-ะšะธ ะฟะพะปัƒั‡ะธะปะฐ ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะต ะฒ ั‡ะตัั‚ัŒ ััั€ะฐ ะญะฝะดั€ัŽ ะšะปะฐั€ะบะฐ, ะฒั‚ะพั€ะพะณะพ ะณัƒะฑะตั€ะฝะฐั‚ะพั€ะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ. ะ’ะดะพะปัŒ ะฟั€ะธั‡ะฐะปะฐ ั‚ัะฝัƒะปะธััŒ ะฟะฐะบะณะฐัƒะทั‹ XIXย ะฒะตะบะฐ, ะฟั€ะธะฝะฐะดะปะตะถะฐะฒัˆะธะต ะฒ ะพัะฝะพะฒะฝะพะผ ะบะธั‚ะฐะนั†ะฐะผ. ะ’ ะฝะฐั‡ะฐะปะต 1990-ั… ะณะพะดะพะฒ ัั‚ะฐ ะทะพะฝะฐ ะฟั€ะธะฒะปะตะบะปะฐ ะฒะฝะธะผะฐะฝะธะต ะณั€ะฐะดะพัั‚ั€ะพะธั‚ะตะปะตะน ะธ ะฑั‹ะปะฐ ะฟั€ะตะฒั€ะฐั‰ะตะฝะฐ ะฒ ะบะพะผะฟะฐะบั‚ะฝั‹ะน ะบะพะผะฟะปะตะบั ะผะฐะณะฐะทะธะฝะพะฒ, ะฟะฐะฑะพะฒ, ะฟะปะฐะฒัƒั‡ะธั… ั€ะตัั‚ะพั€ะฐะฝะพะฒ ะธ ั€ะตะผะตัะปะตะฝะฝั‹ั… ะปะฐะฒะพะบ. ะก ัั‚ะพะน ะฝะฐะฑะตั€ะตะถะฝะพะน ะพั€ะณะฐะฝะธะทะพะฒั‹ะฒะฐัŽั‚ัั ัะบัะบัƒั€ัะธะธ ะฟะพ ั€ะตะบะต ะฝะฐ ะฟั€ะพะณัƒะปะพั‡ะฝั‹ั… ะบะฐั‚ะตั€ะฐั….

ะกะฟะพั€ั‚

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะก 1948ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ัƒั‡ะฐัั‚ะฒัƒะตั‚ ะฒ ะปะตั‚ะฝะธั… ะžะปะธะผะฟะธะนัะบะธั… ะธะณั€ะฐั….

ะก 2008ย ะณะพะดะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะฟั€ะพะฒะพะดะธั‚ัั ะฝะพั‡ะฝะพะน ัั‚ะฐะฟ ะคะพั€ะผัƒะปั‹-1. ะ“ั€ะฐะฝ-ะฟั€ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ 2008ย ะณะพะดะฐ ัั‚ะฐะป ะฟะตั€ะฒั‹ะผ ะฒ ะธัั‚ะพั€ะธะธ ะคะพั€ะผัƒะปั‹-1 ะฝะพั‡ะฝั‹ะผ ัั‚ะฐะฟะพะผ.

ะ’ 2010ย ะณะพะดัƒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะฟั€ะพัˆะปะธ ะฟะตั€ะฒั‹ะต ัŽะฝะพัˆะตัะบะธะต ะžะปะธะผะฟะธะนัะบะธะต ะธะณั€ั‹.

ะ’ 2014ย ะณะพะดัƒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต ะพั‚ะบั€ั‹ั‚ ะบั€ัƒะฟะฝะตะนัˆะธะน ะฒ ั€ะตะณะธะพะฝะต ยซะะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน ัั‚ะฐะดะธะพะฝยป, ะฒะผะตัั‚ะธะผะพัั‚ัŒัŽ 55ย ั‚ั‹ั. ั‡ะตะปะพะฒะตะบ.

ะกะผ. ั‚ะฐะบะถะต

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะŸั€ะธะผะตั‡ะฐะฝะธั

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ
  1. โ†‘ 1 2 3 Official languages and national language - Constitution of the Republic of Singapore (ะžั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะต ัะทั‹ะบะธ ะธ ะฝะฐั†ะธะพะฝะฐะปัŒะฝั‹ะน ัะทั‹ะบ - ะšะพะฝัั‚ะธั‚ัƒั†ะธั ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€)ย (ะฐะฝะณะป.). sso.agc.gov.sg (9 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 1965). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 15 ะผะฐั 2025. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 22 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2022 ะณะพะดะฐ.
  2. โ†‘ Kevin Y. L. Tan. Is Singapore an Authoritarian Constitutional Regime? So What If It Is?ย // Authoritarian Legality in Asia: Formation, Development and Transition / Hualing Fu, Weitseng Chen.ย โ€” Cambridge: Cambridge University Press, 2020.ย โ€” ะก. 187โ€“202.ย โ€” ISBN 978-1-108-49668-1. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 13ย ะฝะพัะฑั€ั 2023ย ะณะพะดะฐ.
  3. โ†‘ ะั‚ะปะฐั ะผะธั€ะฐ: ะœะฐะบัะธะผะฐะปัŒะฝะพ ะฟะพะดั€ะพะฑะฝะฐั ะธะฝั„ะพั€ะผะฐั†ะธั / ะ ัƒะบะพะฒะพะดะธั‚ะตะปะธ ะฟั€ะพะตะบั‚ะฐ: ะ. ะ. ะ‘ัƒัˆะฝะตะฒ, ะ. ะŸ. ะŸั€ะธั‚ะฒะพั€ะพะฒ.ย โ€” ะœะพัะบะฒะฐ: ะะกะข, 2017.ย โ€” ะก.ย 58.ย โ€” 96ย ั.ย โ€” ISBN 978-5-17-10261-4.
  4. โ†‘ Statistics Singapore. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 29 ะธัŽะฝั 2018. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ะธัŽะปั 2019 ะณะพะดะฐ.
  5. โ†‘ 1 2 3 4 file-icon. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 2 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2021. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 20 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2021 ะณะพะดะฐ.
  6. โ†‘ 1 2 3 4 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Singapore). www.imf.org. ะœะตะถะดัƒะฝะฐั€ะพะดะฝั‹ะน ะฒะฐะปัŽั‚ะฝั‹ะน ั„ะพะฝะด (ะพะบั‚ัะฑั€ัŒ 2024). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 17 ะฝะพัะฑั€ั 2024. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 8 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2024 ะณะพะดะฐ.
  7. โ†‘ Human Development Report 2025ย (ะฐะฝะณะป.). ะŸั€ะพะณั€ะฐะผะผะฐ ั€ะฐะทะฒะธั‚ะธั ะžะžะ (6 ะผะฐั 2025). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 6 ะผะฐั 2025. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 6 ะผะฐั 2025 ะณะพะดะฐ.
  8. โ†‘ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒฬั€ย // ะกะปะพะฒะฐั€ัŒ ะณะตะพะณั€ะฐั„ะธั‡ะตัะบะธั… ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะน ะทะฐั€ัƒะฑะตะถะฝั‹ั… ัั‚ั€ะฐะฝย / ะพั‚ะฒ. ั€ะตะด. ะ.ย ะœ.ย ะšะพะผะบะพะฒ.ย โ€” 3-ะต ะธะทะด., ะฟะตั€ะตั€ะฐะฑ. ะธ ะดะพะฟ.ย โ€” ะœ.ย : ะะตะดั€ะฐ, 1986.ย โ€” ะก.ย 336.
  9. โ†‘ Cost of Living City Ranking 2023ย (ะฐะฝะณะป.). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 10 ะผะฐั 2024. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 10 ะผะฐั 2024 ะณะพะดะฐ.
  10. โ†‘ Tokyo is the worldโ€™s safest city, according to the Economist Intelligence Unitย (ะฐะฝะณะป.). World Economic Forum. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 27 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2020. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 31 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2020 ะณะพะดะฐ.
  11. โ†‘ Tokyo stays on top for third year, with Osaka No. 3 in ranking of worldโ€™s safest citiesย (ะฐะฝะณะป.). The Japan Times (30 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2019). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 27 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2020. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 31 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2020 ะณะพะดะฐ.
  12. โ†‘ ะŸะพัะฟะตะปะพะฒ, 2002, ั.ย 384.
  13. โ†‘ Founding and Early Years. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 14 ะธัŽะฝั 2018. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 3 ะฝะพัะฑั€ั 2016 ะณะพะดะฐ.
  14. โ†‘ First rubber trees are planted in Singapore. History of Singapore. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 14 ะธัŽะฝั 2018. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 14 ะธัŽะฝั 2018 ะณะพะดะฐ.
  15. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒะฐ ยซะžั‚ะฟั€ะฐะฒะปััััŒ ะฒ ะพะดะธะฝะพั‡ะฝะพะน ะฟะปะฐะฒะฐะฝะธะตยป.
  16. โ†‘ 1 2 ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒะฐ ยซะ’ั‹ะถะธะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะดะธะฝะพั‡ะบัƒยป.
  17. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒะฐ ยซะ‘ะพั€ัŒะฑะฐ ั ะบะพั€ั€ัƒะฟั†ะธะตะนยป.
  18. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒะฐ ยซะ”ะธั€ะธะถั‘ั€ ะพั€ะบะตัั‚ั€ะฐยป.
  19. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒั‹ ยซะ’ั‹ะถะธะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะดะธะฝะพั‡ะบัƒยป ะธ ยซะœะฝะพะณะพ ะฝะฐั€ะตั‡ะธะนย โ€” ะพะดะธะฝ ัะทั‹ะบยป.
  20. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐ ะฒ ะฟะตั€ะฒั‹ะน. ะœ.: 2005. ะ“ะปะฐะฒะฐ ยซะกะฟั€ะฐะฒะตะดะปะธะฒะพะต ะพะฑั‰ะตัั‚ะฒะพ, ะฐ ะฝะต ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพ ะฒัะตะพะฑั‰ะตะณะพ ะฑะปะฐะณะพะดะตะฝัั‚ะฒะธัยป.
  21. โ†‘ ะ“ะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะพย โ€” ัั‚ะพ ะพะฝ: ะบะฐะบ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ัะพะทะดะฐะป ะฟั€ะพั†ะฒะตั‚ะฐัŽั‰ะธะน ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 15 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2019 ะฝะฐ Wayback Machine, ะ ะ‘ะš, 23 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2015ย ะณ.
  22. โ†‘ Erosion of good governance the reason for starting new political party: Tan Cheng Bock. Business Times. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 12 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2019. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 12 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2019 ะณะพะดะฐ.
  23. โ†‘ Tan Cheng Bock says new party will be 'unifying alternative' for Singapore. CNA. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 12 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2019. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 4 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2019 ะณะพะดะฐ.
  24. โ†‘ Singapore Taps Finance Chief Wong as Heir Apparent to PM Lee ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 9 ะผะฐั 2022 ะฝะฐ Wayback Machine, Bloomberg, 14 ะฐะฟั€ะตะปั 2022ย ะณะพะดะฐ.
  25. โ†‘ Transcript of PM Lee Hsien Loongโ€™s Q&A session at the 27th International Conference on the Future of Asia on Thursday, 26 May 2022. PM Lee was on a working visit to Japan from 24 to 27 May 2022. ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 26 ะผะฐั 2022 ะฝะฐ Wayback Machine ะ˜ะฝั‚ะตั€ะฒัŒัŽ ะ›ะธ ะกัะฝัŒะปัƒะฝะฐ 26 ะผะฐั 2022ย ะณะพะดะฐ.
  26. โ†‘ Singapore Missions Worldwide. Ministry of Foreign Affairs, Singapore (10 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2012). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 10 ะฐะฟั€ะตะปั 2007 ะณะพะดะฐ.
  27. โ†‘ 1 2 3 4 5 6 B. Desker and M. N. M. Osman. S Rajaratnam on Singapore: from ideas to realityย (ะฐะฝะณะป.).ย โ€” Singapore: World Scientific Publishing, 2006.ย โ€” ISBN 981-270-457-4.
  28. โ†‘ President unhappy with Singapore, says AWSJ. The Straits Times. 5 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 1998.
  29. โ†‘ John Wong. Sino-Singapore Relations: Looking Back and Looking Forward. Singapore China Friendship Association. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 1 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2017 ะณะพะดะฐ.
  30. โ†‘ 1 2 Singaporeย โ€” China. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 11 ัะฝะฒะฐั€ั 2016 ะณะพะดะฐ.
  31. โ†‘ 1 2 3 Singapore military ties now a `threat'ย โ€” Taipei Times. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 8 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2012 ะณะพะดะฐ.
  32. โ†‘ Singapore set to move training facilities from Taiwan to China. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 20 ะธัŽะฝั 2010 ะณะพะดะฐ.
  33. โ†‘ ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะฝะฐั ะบะพะฟะธั. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 4 ั„ะตะฒั€ะฐะปั 2012 ะณะพะดะฐ.
  34. โ†‘ Xinhua. Singapore exports benefit from FTA with China. http://www.china.org.cn/+(9 ะธัŽะปั 2010). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 22 ัะฝะฒะฐั€ั 2011 ะณะพะดะฐ.
  35. โ†‘ Freeman, Donald B. (2003). The Straits of Malacca: Gateway or Gauntlet? ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 5 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2016 ะฝะฐ Wayback Machine http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/08/200981993714453320.html ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 5 ะธัŽะฝั 2011 ะฝะฐ Wayback Machine]
  36. โ†‘ Strait of Malaccaย โ€” World Oil Transit Chokepoints, Energy Information Administration, U.S. Department of Energy. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท [www.eia.doe.gov/emeu/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Malacca.html ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ] 25 ะผะฐั 2012 ะณะพะดะฐ.
  37. โ†‘ World Oil Transit Chokepoints, Energy Information Administration, US Department of Energy. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท [www.eia.doe.gov/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Full.html ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ] 1 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2012 ะณะพะดะฐ.
  38. โ†‘ Savage, Victor R.; Yeoh, Brenda S.A. Toponymics: A Study of Singapore's Street Namesย (ะฐะฝะณะป.).ย โ€” Singapore: Eastern Universities Press, 2004.ย โ€” ISBN 978-981-210-364-2.
  39. โ†‘ Bukit Timah Hill. Heritage Trails. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะฐะฟั€ะตะปั 2010. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 20 ะผะฐั 2011 ะณะพะดะฐ.
  40. โ†‘ Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report. Ministry of the Environment and Water Resources. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 22 ะฐะฟั€ะตะปั 2010. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 23 ะธัŽะฝั 2011 ะณะพะดะฐ.
  41. โ†‘ 1 2 Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore. Earthshots. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 18 ั„ะตะฒั€ะฐะปั 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  42. โ†‘ Interesting facts of our Garden City. National Parks Board. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 31 ะธัŽะปั 2012. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  43. โ†‘ Reporters sans frontiรจres. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 25 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2005 ะณะพะดะฐ.
  44. โ†‘ Russian girl free after 4 mths in Singapore jail for ecstasy use. 18/04/2007 ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 3 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2014 ะฝะฐ Wayback Machine // Ria Movosti
  45. โ†‘ ะ›ะธะบะฒะธะดะฐั†ะธั ะฟั€ะตัั‚ัƒะฟะฝะพัั‚ะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะต. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑั€ั 2019. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 24 ะฝะพัะฑั€ั 2020 ะณะพะดะฐ.
  46. โ†‘ ะกะจะ ะฟะตั€ะตัั‚ะฐะปะธ ะฑั‹ั‚ัŒ ัะฐะผะพะน ะบะพะฝะบัƒั€ะตะฝั‚ะพัะฟะพัะพะฑะฝะพะน ัะบะพะฝะพะผะธะบะพะน ะผะธั€ะฐ ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 29 ะผะฐั 2019 ะฝะฐ Wayback Machine, ะ ะ‘ะš, 29 ะผะฐั 2019ย ะณ.
  47. โ†‘ PricewaterhouseCoopers. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑั€ั 2019. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 6 ะพะบั‚ัะฑั€ั 2014 ะณะพะดะฐ.
  48. โ†‘ PricewaterhouseCoopers. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 5 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 25 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2014 ะณะพะดะฐ.
  49. โ†‘ AIP SINGAPORE WSSS AD 2-1 10 MAY 07 ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 28 ัะตะฝั‚ัะฑั€ั 2020 ะฝะฐ Wayback Machine, AIP SINGAPORE WSSS AD 2-11 18 JAN 07 ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 27 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2009 ะฝะฐ Wayback Machine, AIP SINGAPORE WSSS AD 2-31 20 DEC 07 ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 28 ัะตะฝั‚ัะฑั€ั 2020 ะฝะฐ Wayback Machine
  50. โ†‘ ะกะผ. ยซะšั€ัƒะณะพัะฒะตั‚ยป ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 13 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2010 ะฝะฐ Wayback Machine
  51. โ†‘ Income Tax Act (Chapter 134). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 9 ะฐะฟั€ะตะปั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ะฐะฟั€ะตะปั 2014 ะณะพะดะฐ.
  52. โ†‘ ะ˜ะฝั„ะพะณั€ะฐั„ะธะบะฐ ยซะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ vs ะ“ะพะฝะบะพะฝะณ. ะะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน.ยปย โ€” TAX-TODAY.COM. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 9 ะฐะฟั€ะตะปั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 13 ะฐะฟั€ะตะปั 2014 ะณะพะดะฐ.
  53. โ†‘ Inland Revenue Authority of Singaporeย โ€” ะžั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ะน ัะฐะนั‚. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑั€ั 2019. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 24 ะดะตะบะฐะฑั€ั 2019 ะณะพะดะฐ.
  54. โ†‘ ะ.ย ะก.ย ะ—ะฐั…ะฐั€ะพะฒ. ัั‚ะฐั‚ัŒั ยซะšะฐะบ ัะบะพะฝะพะผะธั‚ัŒ, ะธัะฟะพะปัŒะทัƒั ะฝะฐะปะพะณะพะฒั‹ะต ะปัŒะณะพั‚ั‹ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐยป ะฒ ะถัƒั€ะฝะฐะปะต ยซะŸั€ะฐะบั‚ะธั‡ะตัะบะพะต ะฝะฐะปะพะณะพะฒะพะต ะฟะปะฐะฝะธั€ะพะฒะฐะฝะธะตยป ะทะฐ ั„ะตะฒั€ะฐะปัŒ 2009 ะณะพะดะฐ. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2012 ะณะพะดะฐ.
  55. โ†‘ Armenian Church of St. Gregory the Illuminator Singapore. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 20 ะผะฐั 2009. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 10 ะฐะฟั€ะตะปั 2010 ะณะพะดะฐ.
  56. โ†‘ Respected Citizens the History of Armenians in Singapore and Malaysia. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 20 ะผะฐั 2009. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 1 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2018 ะณะพะดะฐ.
  57. โ†‘ United Nations Maintenance Page. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 25 ะฝะพัะฑั€ั 2020. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 8 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2021 ะณะพะดะฐ.
  58. โ†‘ Lee Kuan Yew. Many tongues, One languageย // From Third World to First: The Singapore Story: 1965โ€”2000.ย โ€” HarperCollins, 2000.ย โ€” ISBN 0-06-019776-5.
  59. โ†‘ Literacy & Home Language ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 10 ะธัŽะฝั 2023 ะฝะฐ Wayback Machine, ะดะฐะฝะฝั‹ะต ัั‚ะฐั‚ะธัั‚ะธั‡ะตัะบะพะน ัะปัƒะถะฑั‹ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ.
  60. โ†‘ English gaining ground as the language most used at home: Census 2020 ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 10 ะธัŽะฝั 2023 ะฝะฐ Wayback Machine, Channel NewsAsia, 16 ะธัŽะฝั 2021ย ะณะพะดะฐ.
  61. โ†‘ ะ“ะตะฝั€ะธั… ะจะฟะฐะถะฝะธะบะพะฒ, 1980, ั.ย 137.
  62. โ†‘ 1 2 ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ: ยซะะฐะผ ะฝะต ะฝัƒะถะฝั‹ ะธั… ะดะตะฝัŒะณะธ ะธะปะธ ะธั… ะฟั€ะพะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะธ. ะะฐัˆะฐ ั„ะพั€ะผะฐ ะธัะปะฐะผะฐ ะฝะต ะพะฑั€ะฐั‰ะฐะตั‚ัั ะบ ะฟั€ะพัˆะปะพะผัƒยป ะั€ั…ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั‚ 26 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2017 ะฝะฐ Wayback Machine, ะธะฝั‚ะตั€ะฒัŒัŽ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ ะฒ 2009ย ะณะพะดัƒ.
  63. โ†‘ ะัั‚ะฐั„ัŒะตะฒะฐ ะ•. ะœ. ะะตะบะพั‚ะพั€ั‹ะต ะฐัะฟะตะบั‚ั‹ ะฟะพะปะธั‚ะธะบะธ ยซะะฐั†ะธะตัั‚ั€ะพะธั‚ะตะปัŒัั‚ะฒะฐยป ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะตย // ะฎะณะพ-ะ’ะพัั‚ะพั‡ะฝะฐั ะะทะธั: ะฐะบั‚ัƒะฐะปัŒะฝั‹ะต ะฟั€ะพะฑะปะตะผั‹ ั€ะฐะทะฒะธั‚ะธั.ย โ€” 2010.
  64. โ†‘ 1 2 Tucci, John. The Singapore health system โ€“ achieving positive health outcomes with low expenditure. Towers Watson (2010). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 16 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  65. โ†‘ WHO. World Health Report. WHO (2000). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 2 ะฝะพัะฑั€ั 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  66. โ†‘ ะ›ะธ ะšัƒะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะฐั ะธัั‚ะพั€ะธั: ะธะท ยซั‚ั€ะตั‚ัŒะตะณะพ ะผะธั€ะฐยปย โ€” ะฒ ยซะฟะตั€ะฒั‹ะนยป (1965โ€”2000). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 4 ะผะฐั 2017. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 17 ะผะฐั 2017 ะณะพะดะฐ.
  67. โ†‘ Key annual indicators. Singapore Department of Statistics (2011). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 2 ะธัŽะปั 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  68. โ†‘ Singapore: Health Profile. ะ’ัะตะผะธั€ะฝะฐั ะพั€ะณะฐะฝะธะทะฐั†ะธั ะทะดั€ะฐะฒะพะพั…ั€ะฐะฝะตะฝะธั (13 ะฐะฒะณัƒัั‚ะฐ 2010). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 14 ัะตะฝั‚ัะฑั€ั 2014. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  69. โ†‘ The World Health Report 66. World Health Organisation (2000). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 16 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐั€ั 2013 ะณะพะดะฐ.
  70. โ†‘ Core Health Indicators Singapore. World Health Organisation (May 2008). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 16 ะผะฐั€ั‚ะฐ 2011. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพั€ะธะณะธะฝะฐะปะฐ 9 ะธัŽะปั 2011 ะณะพะดะฐ.
  71. โ†‘ ะŸะฐั€ะฝะธะบะตะปัŒ, ะ‘. ะ‘. ะ’ ะฟะพะธัะบะฐั… ัะฒะพะตะณะพ ะปะธั†ะฐ // ะกะพะฒั€ะตะผะตะฝะฝะฐั ะฟั€ะพะทะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ. ะกะพัั‚. ะœ. ะ•ะปะฐะณะธะฝะฐ. ะœ.: ยซะ ะฐะดัƒะณะฐยป, 1989. ะก. 3-16
  72. โ†‘ ะ ะตะฒัƒะฝะตะฝะบะพะฒะฐ ะ•.ย ะ’.ย ะกัƒะปะฐะปะฐั‚-ัƒั-ัะฐะปะฐั‚ะธะฝ: ะผะฐะปะฐะนัะบะฐั ั€ัƒะบะพะฟะธััŒ ะšั€ัƒะทะตะฝัˆั‚ะตั€ะฝะฐ ะธ ะตั‘ ะบัƒะปัŒั‚ัƒั€ะฝะพ-ะธัั‚ะพั€ะธั‡ะตัะบะพะต ะทะฝะฐั‡ะตะฝะธะต. ะก-ะŸะฑ., 2008.ย โ€” (ะœะฐะบะปะฐะตะฒัะบะธะน ัะฑ.; ะ’ั‹ะฟ. 3)
  73. โ†‘ Best Places to Visit In Singapore | ArrestedWorldย (ะฐะผะตั€. ะฐะฝะณะป.)ย (ะฝะตะดะพัั‚ัƒะฟะฝะฐั ััั‹ะปะบะฐย โ€” ะธัั‚ะพั€ะธั). arrestedworld.com (9 ั„ะตะฒั€ะฐะปั 2019). ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 29 ะฐะฟั€ะตะปั 2021.
  74. โ†‘ Best Beaches To Visit In Singapore | ArrestedWorldย (ะฐะผะตั€. ะฐะฝะณะป.). arrestedworld.com. ะ”ะฐั‚ะฐ ะพะฑั€ะฐั‰ะตะฝะธั: 29 ะฐะฟั€ะตะปั 2021. ะั€ั…ะธะฒะธั€ะพะฒะฐะฝะพ 29 ะฐะฟั€ะตะปั 2021 ะณะพะดะฐ.
  1. โ†‘ ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Republik Singapura, ะบะธั‚. ัƒะฟั€. ๆ–ฐๅŠ ๅกๅ…ฑๅ’Œๅ›ฝ, ะฟะธะฝัŒะธะฝัŒ Xฤซnjiฤpล Gรฒnghรฉguรณ, ะฟะฐะปะป. ะกะธะฝัŒั†ะทัะฟะพ ะ“ัƒะฝั…ัะณะพ, ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎ•เฏเฎŸเฎฟเฎฏเฎฐเฎšเฏ Ciล‹kappลซr Kudiyarasu, ะฐะฝะณะป.ย Republic of Singapore
  1. โ†‘ ะขะตั€ั€ะธั‚ะพั€ะธั ะฝะฐ ะธัŽะฝัŒ 2025 ะณะพะดะฐ

ะ›ะธั‚ะตั€ะฐั‚ัƒั€ะฐ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

ะะฐ ั€ัƒััะบะพะผ ัะทั‹ะบะต

ะะฐ ะดั€ัƒะณะธั… ัะทั‹ะบะฐั…

ะกัั‹ะปะบะธ

ะฟั€ะฐะฒะธั‚ัŒ

๐Ÿ“š Artikel Terkait di Wikipedia

ะ“ะธะผะฝ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ

Majulah Singapura (ั€ัƒั. ยซะ’ะฟะตั€ะตะด, ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€!ยป) โ€” ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ะน ะณะธะผะฝ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ. ะ’ 1958 ะณะพะดัƒ ะ—ัƒะฑะธั€ ะกะฐะธะด ะฝะฐะฟะธัะฐะป ะฟะตัะฝัŽ ะดะปั ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ั… ัะฑะพั€ะพะฒ ะ“ะพั€ะพะดัะบะพะณะพ

ะ‘ั€ัƒะฝะตะน

ัะปะพะฒะฐั€ะฝั‹ั… ัั‚ะฐั‚ะตะน / Pogadaev, V.A. Dunia Melayu (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapura). Kamus Lingua-Budaya / Pogadaev, V.A. Malay World (Brunei, Indonesia

ะคะปะฐะณ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ

ะคะปะฐะณ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐย (ะฐะฝะณะป.ย Flag of Singapore, ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Bendera Singapura, ะบะธั‚. ๆ–ฐๅŠ ๅกๅ›ฝๆ——, ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎ•เฏŠเฎŸเฎฟ) โ€” ะพะดะธะฝ ะธะท ะพั„ะธั†ะธะฐะปัŒะฝั‹ั… ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะตะฝะฝั‹ั… ัะธะผะฒะพะปะพะฒ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะดะพะปะปะฐั€

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ัะบะธะน ะดะพะปะปะฐั€ (ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Dolar Singapura; ะบะธั‚. ัƒะฟั€. ๆ–ฐๅŠ ๅกๅ…ƒ, ะฟะธะฝัŒะธะฝัŒ Xฤซnjiฤpล yuรกn, ะฟะฐะปะป. ะกะธะฝัŒั†ะทัะฟะพ ัŽะนะฐะฝัŒ; ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎตเฏ†เฎณเฏเฎณเฎฟ; ะฐะฝะณะป.ย Singapore

ะœะฐะปะฐะนะทะธั

ัะปะพะฒะฐั€ะฝั‹ั… ัั‚ะฐั‚ะตะน / Pogadaev, V.A. Dunia Melayu (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapura). Kamus Lingua-Budaya / Pogadaev, V.A. Malay World (Brunei, Indonesia

ะ’ะพะพั€ัƒะถั‘ะฝะฝั‹ะต ัะธะปั‹ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ

ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€ะฐ (ะฐะฝะณะป.ย Singapore Armed Forces, ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Angkatan Bersenjata Singapura, ะบะธั‚. ๆ–ฐๅŠ ๅกๆญฆ่ฃ…้ƒจ้˜Ÿ, ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎ†เฎฏเฏเฎคเฎชเฏเฎชเฎŸเฏˆ) ัะพัั‚ะพัั‚ ะธะท ะ’ะ’ะก, ะ’ะœะค ะธ ััƒั…ะพะฟัƒั‚ะฝั‹ั…

ะงะฐะฝะณะธ (ะฐัั€ะพะฟะพั€ั‚)

ะ˜ะšะะž:ย WSSS) (ะฐะฝะณะป.ย Singapore Changi Airport; ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Lapangan Terbang Changi Singapura; ะบะธั‚. ัƒะฟั€. ๆ–ฐๅŠ ๅกๆจŸๅฎœๆœบๅœบ, ะฟะธะฝัŒะธะฝัŒ Xฤซnjiฤpล Zhฤngyรญ JฤซchวŽng; ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ

ะกะฟะธัะพะบ ะฟั€ะตะทะธะดะตะฝั‚ะพะฒ ะ ะตัะฟัƒะฑะปะธะบะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัƒั€

(ะฐะฝะณะป.ย President of the Republic of Singapore, ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Presiden Republik Singapura, ะบะธั‚. ๆ–ฐๅŠ ๅกๅ…ฑๅ’Œๅ›ฝๆ€ป็ปŸ, ั‚ะฐะผ. เฎšเฎฟเฎ™เฏเฎ•เฎชเฏเฎชเฏ‚เฎฐเฏ เฎ•เฏเฎŸเฎฟเฎฏเฎฐเฎšเฎฟเฎฉเฏ เฎคเฎฒเฏˆเฎตเฎฐเฏ) ัะฒะปัะตั‚ัั ะณะปะฐะฒะพะน ะณะพััƒะดะฐั€ัั‚ะฒะฐ