ะกะธะฝะณะฐะฟัฬั[8] (ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Singapura, ะบะธั. ๆฐๅ ๅก, ะฟะธะฝัะธะฝั Xฤซnjiฤpล, ะฟะฐะปะป. ะกะธะฝััะทัะฟะพ, ัะฐะผ. เฎเฎฟเฎเฏเฎเฎชเฏเฎชเฏเฎฐเฏ Ciลkappลซr, ะฐะฝะณะป.ย Singapore), ะพัะธัะธะฐะปัะฝะพะต ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะตย โ ะ ะตัะฟัฬะฑะปะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัฬั[a]ย โ ะณะพัะพะด-ะณะพััะดะฐัััะฒะพ, ัะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝะฝัะน ะฝะฐ ะพัััะพะฒะฐั ะฒ ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ, ะพัะดะตะปัะฝะฝัั ะพั ัะถะฝะพะน ะพะบะพะฝะตัะฝะพััะธ ะะฐะปะฐะบะบัะบะพะณะพ ะฟะพะปัะพัััะพะฒะฐ ัะทะบะธะผ ะะถะพั ะพััะบะธะผ ะฟัะพะปะธะฒะพะผ. ะัะฐะฝะธัะธั ั ััะฐัะพะผ ะะฐะปะฐะนะทะธะธ ะะถะพั ะพั, ะธ ั ะฟัะพะฒะธะฝัะธะตะน ะะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะัััะพะฒะฐ ะ ะธะฐั. ะะปะพัะฐะดั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ัะพััะฐะฒะปัะตั 736,3 ะบะผยฒ (ะฝะฐ ะธัะฝั 2025ย ะณะพะดะฐ), ะธ ะพะฝะฐ ะฟะพััะตะฟะตะฝะฝะพ ัะฒะตะปะธัะธะฒะฐะตััั ะฑะปะฐะณะพะดะฐัั ะฟัะพะณัะฐะผะผะต ะฝะฐะผัะฒะฐ ัะตััะธัะพัะธะธ, ะดะตะนััะฒัััะตะน ั 1960-ั ะณะพะดะพะฒ. ะ ะฝะฐััะพััะตะต ะฒัะตะผั ะณะพััะดะฐัััะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะพััะพะธั ะธะท 63 ะพัััะพะฒะพะฒ. ะกะฐะผัะต ะบััะฟะฝัะต ะธะท ะฝะธั ย โ ะกะธะฝะณะฐะฟัั (ะณะปะฐะฒะฝัะน ะพัััะพะฒ), ะฃะฑะธะฝ, ะกะตะฝัะพัะฐ ะธ ะดััะณะธะต. ะัััะฐั ัะพัะบะฐย โ ั ะพะปะผ ะัะบะธั-ะขะธะผะฐั (163,3 ะผ).
ะกะพะฒัะตะผะตะฝะฝะฐั ัะฟะพั ะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฝะฐัะฐะปะฐัั ะฒ 1819 ะณะพะดั, ะบะพะณะดะฐ ะพะฝ ะฑัะป ะพัะฝะพะฒะฐะฝ ะบะฐะบ ัะพัะณะพะฒัะน ัะตะฝัั ะัะธัะฐะฝัะบะพะน ะธะผะฟะตัะธะธ, ััะพ ะธ ะฟัะธะฒะตะปะพ ะบ ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธั ะกััะตะนัั-ะกะตัะปะผะตะฝัั. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟะพะปััะธะป ัะฐะผะพัะฟัะฐะฒะปะตะฝะธะต ะฒ 1959 ะณะพะดั, ะฐ ะฒ 1963 ะณะพะดั ััะฐะป ัะฐัััั ะฝะพะฒะพะน ะะฐะปะฐะนัะบะพะน ะคะตะดะตัะฐัะธะธ. ะะดะตะพะปะพะณะธัะตัะบะธะต ัะฐะทะฝะพะณะปะฐัะธั ะธ ัะตะทัะปััะฐัั ะฒัะตะพะฑัะธั ะฒัะฑะพัะพะฒ 1964 ะณะพะดะฐ ะฟัะธะฒะตะปะธ ะบ ะธัะบะปััะตะฝะธั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะธะท ัะตะดะตัะฐัะธะธ; ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ััะฐะป ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผัะผ ััะฒะตัะตะฝะฝัะผ ะณะพััะดะฐัััะฒะพะผ ะฒ 1965 ะณะพะดั, ะธ ะฝะตัะผะพััั ะฝะฐ ะฝะตั ะฒะฐัะบั ะฟัะธัะพะดะฝัั ัะตััััะพะฒ, ัััะฐะฝะฐ ะฑััััะพ ัะฐะทะฒะธะฒะฐะปะฐัั ะธ ััะฐะปะฐ ะพะดะฝะธะผ ะธะท ัะตัััะตั ะฐะทะธะฐััะบะธั ัะธะณัะพะฒ. ะัะดััะธ ะฒััะพะบะพัะฐะทะฒะธัะพะน ัััะฐะฝะพะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผัั ะฒััะพะบะธั ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปะตะน ะะะ (ะะะก) ะฝะฐ ะดััั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะธ ัะฒะปัะตััั ะตะดะธะฝััะฒะตะฝะฝะพะน ัััะฐะฝะพะน ะฒ ะะทะธะธ, ะธะผะตััะตะน ะบัะตะดะธัะฝัะน ัะตะนัะธะฝะณ ะะะ ะพั ะฒัะตั ะพัะฝะพะฒะฝัั ัะตะนัะธะฝะณะพะฒัั ะฐะณะตะฝัััะฒ. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฐะบะถะต ะบััะฟะฝัะน ัะทะตะป ะฐะฒะธะฐัะธะพะฝะฝัะน ะธ ะผะพััะบะพะน, ัะธะฝะฐะฝัะพะฒัะน ัะตะฝัั, ะพััะพัะฝะฐั ะทะพะฝะฐ, ะธ ะพะฝ ะฝะตะธะทะผะตะฝะฝะพ ััะธัะฐะตััั ะพะดะฝะธะผ ะธะท ัะฐะผัั ะดะพัะพะณะธั ะณะพัะพะดะพะฒ[9].
ะะพัะพะด-ะณะพััะดะฐัััะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะทะฐะฝะธะผะฐะตั ะฒััะพะบะธะต ะฟะพะทะธัะธะธ ะฟะพ ะบะปััะตะฒัะผ ัะพัะธะฐะปัะฝัะผ ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปัะผ: ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธั, ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั, ะบะฐัะตััะฒั ะถะธะทะฝะธ, ะปะธัะฝะพะน ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพััะธ, ะธะฝััะฐััััะบัััะต ะธ ะถะธะปัั, ะณะดะต ะดะพะปั ะดะพะผะพะฒะปะฐะดะตะปััะตะฒ ัะพััะฐะฒะปัะตั 88%. ะฃ ัะธะฝะณะฐะฟัััะตะฒ ะพะดะฝะฐ ะธะท ัะฐะผัั ะฒััะพะบะธั ะฒ ะผะธัะต ะฟัะพะดะพะปะถะธัะตะปัะฝะพััะธ ะถะธะทะฝะธ, ะฒััะพะบะฐั ัะบะพัะพััั ะะฝัะตัะฝะตัะฐ, ะฝะธะทะบะธะน ััะพะฒะตะฝั ะผะปะฐะดะตะฝัะตัะบะพะน ัะผะตััะฝะพััะธ ะธ ะฝะธะทะบะธะน ััะพะฒะตะฝั ะบะพัััะฟัะธะธ. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฐะบะถะต ะทะฐะฝะธะผะฐะตั ััะตััะต ะผะตััะพ ะฟะพ ะฟะปะพัะฝะพััะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ััะตะดะธ ะฒัะตั ัััะฐะฝ ะธ ััะธัะฐะตััั ะฒัะพััะผ ะฟะพ ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพััะธ ะณะพัะพะดะพะผ ะฝะฐ ะะตะผะปะต ะฟะพัะปะต ะขะพะบะธะพ[10][11]. ะฃัะธััะฒะฐั ะผะฝะพะณะพะบัะปััััะฝะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะธ ะบัะปััััะฝัั ัะฐะผะพะฑััะฝะพััั ะพัะฝะพะฒะฝัั ััะฝะธัะตัะบะธั ะณััะฟะฟ ะฒ ัััะฐะฝะต, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ัะตัััะต ะพัะธัะธะฐะปัะฝัั ัะทัะบะฐ: ะผะฐะปะฐะนัะบะธะน, ัะตะฒะตัะฝะพะบะธัะฐะนัะบะธะน, ัะฐะผะธะปััะบะธะน ะธ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน[1]. ะะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะฒะปัะตััั ะพะฑัะตะฟัะธะฝัััะผ ัะทัะบะพะผ, ะบะพัะพััะน ะธัะฟะพะปัะทัะตััั ะธัะบะปััะธัะตะปัะฝะพ ะฒะพ ะผะฝะพะณะธั ะณะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัั ััะปัะณะฐั . ะัะปััะธะบัะปััััะฐะปะธะทะผ ะทะฐะบัะตะฟะปะตะฝ ะฒ ะบะพะฝััะธัััะธะธ ะธ ะฟัะพะดะพะปะถะฐะตั ะพะฟัะตะดะตะปััั ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบั.
ะคะพัะผะฐ ะฟัะฐะฒะปะตะฝะธั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฟะฐัะปะฐะผะตะฝััะบะฐั ัะตัะฟัะฑะปะธะบะฐ, ะธ ะตะณะพ ะฟัะฐะฒะพะฒะฐั ัะธััะตะผะฐ ะพัะฝะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ ะพะฑัะตะผ ะฟัะฐะฒะต. ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะพะดะธะฝ ะธะท ะฟััะธ ัะปะตะฝะพะฒ-ะพัะฝะพะฒะฐัะตะปะตะน ะะกะะะ, ัะฐะบะถะต ัะฒะปัะตััั ััะฐะฑ-ะบะฒะฐััะธัะพะน ะกะตะบัะตัะฐัะธะฐัะฐ ะะขะญะก. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฐะบะถะต ัะฒะปัะตััั ัะปะตะฝะพะผ ะะะ, ะะขะ, ะะะก, ะะฒะธะถะตะฝะธั ะฝะตะฟัะธัะพะตะดะธะฝะตะฝะธั ะธ ะกะพะดััะถะตััะฒะฐ ะะฐัะธะน.
ะญัะธะผะพะปะพะณะธั
ะฟัะฐะฒะธััะะฐะทะฒะฐะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟัะพะธะทะพัะปะพ ะพั ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย singa ัะธะฝะณะฐ (ยซะปะตะฒยป), ะทะฐะธะผััะฒะพะฒะฐะฝะฝะพะณะพ ะพั ัะฐะฝัะบั. เคธเคฟเคเคน (siแนhรก [sin.ษฆษฬ] ยซะปะตะฒยป), ะธ ัะฐะฝัะบัะธััะบะพะณะพ เคชเฅเคฐ (pura ยซะณะพัะพะดยป), ัะพ ะตััั ยซะณะพัะพะด ะปัะฒะฐยป, ะธะปะธ ยซะปัะฒะธะฝัะน ะณะพัะพะดยป. ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะน ะปะตะณะตะฝะดะต, ะฒ ััะพะผ ะผะตััะต ะตั ะณะตัะพะธ ะฒัััะตัะธะปะธ ะปัะฒะฐ[12].
ะััะพัะธั
ะฟัะฐะฒะธััะะตัะฒัะต ัะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธั ะพ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธะผะตัััั ะฒ ะบะธัะฐะนัะบะธั ั ัะพะฝะธะบะฐั IIIย ะฒะตะบะฐ. ะัััะพะฒ ะฑัะป ะพะฟะปะพัะพะผ ะธะผะฟะตัะธะธ ะจัะธะฒะธะดะถะฐั, ั ัะตะฝััะพะผ ะฝะฐ ะกัะผะฐััะต, ะธ ะฝะพัะธะป ัะฒะฐะฝัะบะพะต ะธะผั ะขัะผะฐัะธะบ. ะขัะผะฐัะธะบ ะบะฐะบะพะต-ัะพ ะฒัะตะผั ะฑัะป ะฒะฐะถะฝัะผ ัะพัะณะพะฒัะผ ัะตะฝััะพะผ, ะฝะพ ะฟะพัะพะผ ะฟัะธััะป ะฒ ัะฟะฐะดะพะบ. ะ ะฝัะผ ัะพั ัะฐะฝะธะปะพัั ะพัะตะฝั ะผะฐะปะพ ัะฒะธะดะตัะตะปัััะฒ, ะบัะพะผะต ะพัะดะตะปัะฝัั ะฐัั ะตะพะปะพะณะธัะตัะบะธั ะฝะฐั ะพะดะพะบ.
ะ XVโXVIย ะฒะฒ. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒั ะพะดะธะป ะฒ ัะพััะฐะฒ ััะปัะฐะฝะฐัะฐ ะะถะพั ะพั. ะะพ ะฒัะตะผั ะะพะปะปะฐะฝะดัะบะพ-ะฟะพัััะณะฐะปััะบะพะน ะฒะพะนะฝั 1617ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฑัะป ะฐัะฐะบะพะฒะฐะฝ ะฟะพัััะณะฐะปััะบะธะผะธ ะฒะพะนัะบะฐะผะธ.
ะัะธัะฐะฝัะบะฐั ะบะพะปะพะฝะธะทะฐัะธั
ะฟัะฐะฒะธััะัะธัะฐะฝัะบะธะน ะณะตะฝะตัะฐะป-ะณัะฑะตัะฝะฐัะพั ะะตะฝะบัะปะตะฝะฐ ะกััะผัะพัะด ะ ะฐััะปะท ะฟัะธะตั ะฐะป ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั 28 ัะฝะฒะฐัั 1819ย ะณะพะดะฐ ะธ ะฒัะบะพัะต ัะฒะธะดะตะป ะฒ ะพัััะพะฒะต ะฟะพัะตะฝัะธะฐะป ะดะปั ะฒะพะทะฒะตะดะตะฝะธั ะฝะพะฒะพะณะพ ะฟะพััะฐ. ะคะพัะผะฐะปัะฝะพ, ะฒ ัะพ ะฒัะตะผั ะพัััะพะฒะพะผ ะฒะปะฐะดะตะป ััะปัะฐะฝะฐั ะะถะพั ะพั, ะบะพะฝััะพะปะธัะพะฒะฐะฒัะธะนัั ะณะพะปะปะฐะฝะดัะฐะผะธ ะธ ะฑัะณะธะนัะฐะผะธ ะธ ะฝะต ั ะพัะตะฒัะธะน ะธะผะตัั ัะฒัะทะตะน ั ะฐะฝะณะปะธัะฐะฝะฐะผะธ. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ะตะณะพ ัะธะฝะพะฒะฝะธะบะธ ะฑัะปะธ ะฑะพะปััะต ะปะพัะปัะฝั ะบ ััะฐััะตะผั ะฑัะฐัั ััะปัะฐะฝะฐ, ะฟัะตัะตะฝะดะพะฒะฐะฒัะตะผั ะฝะฐ ะตะณะพ ััะพะฝ. ะ ะฐััะปะท ะทะฝะฐะป ััะพ ะธ, ะฝะต ะธะผะตั ะฝะฐ ัะพ ะฝะธะบะฐะบะธั ะฟะพะปะฝะพะผะพัะธะน, ะพะฑััะฒะธะป ะตะณะพ ะทะฐะบะพะฝะฝัะผ ััะปัะฐะฝะพะผ ะธ ะฟัะตะดะปะพะถะธะป ะพะบะปะฐะด ะฒ ัะฐะทะผะตัะต 3000โ5000 ััะฝัะพะฒ ััะตัะปะธะฝะณะพะฒ. ะะทะฐะผะตะฝ ะฝะพะฒัะน ััะปัะฐะฝ ะฟัะตะดะพััะฐะฒะธะป ะฑัะธัะฐะฝัะฐะผ ัะพัะณะพะฒัั ะฟะปะพัะฐะดะบั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธ ะฟัะฐะฒะพ ัะฟัะฐะฒะปััั ะพัััะพะฒะพะผ. ะคะพัะผะฐะปัะฝัะน ะดะพะณะพะฒะพั ะฑัะป ะฟะพะดะฟะธัะฐะฝ 6 ัะตะฒัะฐะปั 1819[13]. ะขะฐะบ ะทะฐัะพะดะธะปัั ัะพะฒัะตะผะตะฝะฝัะน ะกะธะฝะณะฐะฟัั.
ะะตัะตะด ะฟัะธะตะทะดะพะผ ะ ะฐััะปะทะฐ ะพัััะพะฒ ะฝะฐัะตะปัะปะพ ะฒัะตะณะพ ะปะธัั ะพะบะพะปะพ 1000 ะผะตััะฝัั ะผะฐะปะฐะนัะตะฒ ะธ ะฝะตะฑะพะปััะฐั ะพะฑัะธะฝะฐ ะบะธัะฐะนัะตะฒ. ะ 1860ย ะณะพะดั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฑััััะพ ัะฐะทัะพัะปะพัั ะดะพ 80ย 000 ะฟัะธ ะดะพะผะธะฝะธัะพะฒะฐะฝะธะธ ะบะธัะฐะนัะบะพะน ะพะฑัะธะฝั. ะะฝะพะณะธะต ะธะท ัะฐะฝะฝะธั ะฟะตัะตัะตะปะตะฝัะตะฒ ะฟัะธะตะทะถะฐะปะธ ัะฐะฑะพัะฐัั ะฝะฐ ะฟะปะฐะฝัะฐัะธะธ ะฟะตััะฐ ะธ ะณะฐะผะฑะธัะฐ. ะะพะทะถะต, ะฒ 1890ย ะณะพะดะฐั , ะบะพะณะดะฐ ะฑัะปะฐ ัะพะทะดะฐะฝะฐ ะบะฐัััะบะพะฒะฐั ะฟัะพะผััะปะตะฝะฝะพััั[14], ะพัััะพะฒ ััะฐะป ัะตะฝััะพะผ ะฟัะพะธะทะฒะพะดััะฒะฐ ะธ ัะบัะฟะพััะฐ ะบะฐัััะบะฐ ะธ ะพะปะพะฒะฐ.
ะ 1867ย ะณะพะดั ะกะธะฝะณะฐะฟัั ััะฐะป ะบะพะปะพะฝะธะตะน ะะตะปะธะบะพะฑัะธัะฐะฝะธะธ, ะฐะฝะณะปะธัะฐะฝะต ะฟัะธะดะฐะฒะฐะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััั ะฑะพะปััะพะต ะทะฝะฐัะตะฝะธะต ะบะฐะบ ะฒะฐะถะฝะพะผั ะพะฟะพัะฝะพะผั ะฟัะฝะบัั ะฝะฐ ะฟััะธ ะฒ ะะธัะฐะน.
ะะพ ะฒัะตะผั ะัะพัะพะน ะผะธัะพะฒะพะน ะฒะพะนะฝั ะฏะฟะพะฝัะบะฐั ะธะผะฟะตัะธั ะทะฐะฝัะปะฐ ะะฐะปะฐะนั ะธ ะฒัะธะณัะฐะปะฐ ะฑะธัะฒั ะทะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะฝะตัะผะพััั ะฝะฐ ะทะฝะฐัะธัะตะปัะฝะพะต ะฟัะตะฒะพัั ะพะดััะฒะพ ะฑัะธัะฐะฝัะตะฒ ะฒ ะถะธะฒะพะน ัะธะปะต (ััะพ ะฑัะปะพ ัะตะทัะปััะฐัะพะผ ัััะฐัะตะณะธัะตัะบะพะณะพ ะฟัะพััััะฐย โ ะฑัะธัะฐะฝัั ะพะถะธะดะฐะปะธ ะฝะฐะฟะฐะดะตะฝะธั ัะฟะพะฝัะตะฒ ั ะผะพัั, ะฐ ัะต ะฟัะพัะปะธ ัะตัะตะท ะฒัั ะะฐะปะฐะนั ะฟะพ ัััะต ะธ ะฐัะฐะบะพะฒะฐะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ั ะผะตะฝะตะต ัะบัะตะฟะปัะฝะฝะพะน ััะพัะพะฝั). 15 ัะตะฒัะฐะปั 1942 ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฑัะป ะพะบะบัะฟะธัะพะฒะฐะฝ ะฏะฟะพะฝะธะตะน ะฒะฟะปะพัั ะดะพ ะตั ะฟะพัะฐะถะตะฝะธั ะฒ ัะตะฝััะฑัะต 1945ย ะณะพะดะฐ.
ะก 1951ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ััะฐะป ัะฐะผะพัะฟัะฐะฒะปัะตะผัะผ ะณะพััะดะฐัััะฒะพะผ ะฒ ัะพััะฐะฒะต ะัะธัะฐะฝัะบะพะน ะธะผะฟะตัะธะธ, ะฐ ะฟะพัะปะต ะฒัะฑะพัะพะฒ 1959ย ะณะพะดะฐ ะดะพะปะถะฝะพััั ะฟัะตะผัะตั-ะผะธะฝะธัััะฐ ะทะฐะฝัะป ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ.
ะะฑัะตัะตะฝะธะต ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ
ะฟัะฐะฒะธััะ 1963ย ะณะพะดั ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ัะตัะตัะตะฝะดัะผะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒะพััะป ะฒ ะคะตะดะตัะฐัะธั ะะฐะปะฐะนะทะธั ะฒะผะตััะต ั ะณะพััะดะฐัััะฒะพะผ ะะฐะปะฐะนัะบะฐั ะคะตะดะตัะฐัะธั ะธ ะฑัะฒัะธะผะธ ะฑัะธัะฐะฝัะบะธะผะธ ะบะพะปะพะฝะธัะผะธ ะกะตะฒะตัะฝะพะต ะะพัะฝะตะพ ะธ ะกะฐัะฐะฒะฐะบ.
7 ะฐะฒะณัััะฐ 1965ย ะณะพะดะฐ ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ะบะพะฝัะปะธะบัะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒััะตะป ะธะท ะคะตะดะตัะฐัะธะธ ะะฐะปะฐะนะทะธั ะธ 9 ะฐะฒะณัััะฐ 1965ย ะณะพะดะฐ ะฟัะพะฒะพะทะณะปะฐัะธะป ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััั. ะัั ะพะด ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะพะบะฐะทะฐะปัั ะพัะฝะพัะธัะตะปัะฝะพ ะฑะตะทะฑะพะปะตะทะฝะตะฝะฝัะผ, ะฟะพัะบะพะปัะบั ััะบะพะฒะพะดััะฒะพ ะคะตะดะตัะฐัะธะธ ััะธัะฐะปะพ, ััะพ ะตะณะพ ะฟัะตะฑัะฒะฐะฝะธะต ะฒ ัะพััะฐะฒะต ะะฐะปะฐะนะทะธะธ ัะธะปัะฝะพ ะฝะฐัััะฐะตั ััะฝะธัะตัะบะธะน ะฑะฐะปะฐะฝั ะฒ ะฟะพะปัะทั ะบะธัะฐะนัะบะพะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั.
ะะพะดะตัะฝะธะทะฐัะธั 1965โ1990
ะฟัะฐะฒะธััะ ะผะพะผะตะฝั ะพะฑัะตัะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟัะตะดััะฐะฒะปัะป ัะพะฑะพะน ะผะฐะปะตะฝัะบัั ะฑะตะดะฝัั ัััะฐะฝั, ะบะพัะพัะพะน ะฟัะธั ะพะดะธะปะพัั ะธะผะฟะพััะธัะพะฒะฐัั ะดะฐะถะต ะฟัะตัะฝัั ะฒะพะดั ะธ ัััะพะธัะตะปัะฝัะน ะฟะตัะพะบ. ะกะพัะตะดะฝะธะต ัััะฐะฝั ะฑัะปะธ ะฝะฐัััะพะตะฝั ะฝะตะดััะถะตะปัะฑะฝะพ, ะฐ ััะตัั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะธะผะฟะฐัะธะทะธัะพะฒะฐะปะฐ ะบะพะผะผัะฝะธััะฐะผ. ะกะตะฑั ะธ ัะฒะพะธั ัะพัะฐัะฝะธะบะพะฒ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ั ะฐัะฐะบัะตัะธะทะพะฒะฐะป ะบะฐะบ ยซะณััะฟะฟั ะฑััะถัะฐะทะฝัั , ะฟะพะปััะธะฒัะธั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะต ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธะต ะปะธะดะตัะพะฒยป[15].
ะกััะฐัะตะณะธั ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะพะณะพ ัะฐะทะฒะธัะธั ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพะผ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ัััะพะธะปะฐัั ะฝะฐ ะฟัะตะฒัะฐัะตะฝะธะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฒ ัะธะฝะฐะฝัะพะฒัะน ะธ ัะพัะณะพะฒัะน ัะตะฝัั ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ, ะฐ ัะฐะบะถะต ะฝะฐ ะฟัะธะฒะปะตัะตะฝะธะธ ะธะฝะพัััะฐะฝะฝัั ะธะฝะฒะตััะพัะพะฒ. ยซะั ะฟัะธะฒะตัััะฒะพะฒะฐะปะธ ะบะฐะถะดะพะณะพ ะธะฝะฒะตััะพัะฐโฆ ะั ะฟัะพััะพ ะธะท ัะบััั ะฒะพะฝ ะปะตะทะปะธ, ััะพะฑั ะฟะพะผะพัั ะตะผั ะฝะฐัะฐัั ะฟัะพะธะทะฒะพะดััะฒะพยป,ย โ ะฟะธัะฐะป ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะ ัะบะพะฒะพะดััะฒะพ ัััะฐะฝั ะฟัะธะดะฐะฒะฐะปะพ ะฑะพะปััะพะต ะทะฝะฐัะตะฝะธะต ะทะฐะฒะพะตะฒะฐะฝะธั ะดะพะฒะตัะธั ะธะฝะฒะตััะพัะพะฒ. ะะฐะฟัะธะผะตั, ะฒะพ ะฒัะตะผั ะฝะตัััะฝะพะณะพ ะบัะธะทะธัะฐ 1973ย ะณะพะดะฐ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะปะธัะฝะพ ัะฒะตะดะพะผะธะป ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปะตะน ะฝะตัััะฝัั ะบะพัะฟะพัะฐัะธะน, ััะพ ะกะธะฝะณะฐะฟัั (ะฒ ะพัะปะธัะธะต ะพั ะผะฝะพะณะธั ะดััะณะธั ัััะฐะฝ) ะฝะธะบะฐะบ ะฝะต ะฑัะดะตั ะพะณัะฐะฝะธัะธะฒะฐัั ะพะฑะพัะพั ะฝะตััะธ ะธ ัะพะฟะปะธะฒะฐ ะฝะฐ ัะบะปะฐะดะฐั ะธ ัะตะผ ะฑะพะปะตะต ะธั ัะบัะฟัะพะฟัะธะธัะพะฒะฐัั. ะะฐ ะบะฐะถะดะพะน ะบััะฟะฝะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะตะน, ะฟัะพัะฒะปัะฒัะตะน ะธะฝัะตัะตั ะบ ะกะธะฝะณะฐะฟััั, ะทะฐะบัะตะฟะปัะปัั ัะฟะตัะธะฐะปัะฝัะน ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะตะฝะฝัะน ัะธะฝะพะฒะฝะธะบ, ะบะพัะพััะน ยซัะฐะฑะพัะฐะป ั ะฝะตะน ะดะตะฝั ะธ ะฝะพัั, ะฝะตะผะตะดะปะตะฝะฝะพ ะฟัะตะดะพััะฐะฒะปัั ะปัะฑัั ะธะฝัะพัะผะฐัะธั, ะฒ ะบะพัะพัะพะน ัะต ะฝัะถะดะฐะปะธัั, ะธ ะฝะต ะพัััะฐะฒะฐะป ะพั ะฝะธั ะดะพ ัะตั ะฟะพั, ะฟะพะบะฐ ะพะฝะธ ะฒัั-ัะฐะบะธ ะฝะต ัะพะณะปะฐัะฐะปะธัั ะฟะพัะตัะธัั ะกะธะฝะณะฐะฟััยป. ะ ัะตะทัะปััะฐัะต ัะตะปะตะฝะฐะฟัะฐะฒะปะตะฝะฝะพะน ะฟะพะปะธัะธะบะธ ยซะฐะผะตัะธะบะฐะฝัะบะธะต ััะฐะฝัะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ะบะพัะฟะพัะฐัะธะธ ะทะฐะปะพะถะธะปะธ ััะฝะดะฐะผะตะฝั ะผะฐัััะฐะฑะฝะพะน ะฒััะพะบะพัะตั ะฝะพะปะพะณะธัะฝะพะน ะฟัะพะผััะปะตะฝะฝะพััะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐยป, ะธ ััะพ ะฝะตะฑะพะปััะพะต ะณะพััะดะฐัััะฒะพ ััะฐะปะพ, ะฒ ัะฐััะฝะพััะธ, ะบััะฟะฝัะผ ะฟัะพะธะทะฒะพะดะธัะตะปะตะผ ัะปะตะบััะพะฝะธะบะธ. ะัะธ ััะพะผ ยซะฐะผะตัะธะบะฐะฝัะบะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฟะพ ะฟัะพะธะทะฒะพะดััะฒั ัะปะตะบััะพะฝะธะบะธ ัะพะทะดะฐะปะธ ัะฐะบ ะผะฝะพะณะพ ัะฐะฑะพัะธั ะผะตัั, ััะพ ะฑะตะทัะฐะฑะพัะธัะฐ ะฑะพะปััะต ะฝะต ัะฒะปัะปะฐัั ะฟัะพะฑะปะตะผะพะนยป[16].

ะะดะฝะพะฒัะตะผะตะฝะฝะพ ะฑัะปะธ ะพัะผะตะฝะตะฝั ัะฐะผะพะถะตะฝะฝัะต ะฟะพัะปะธะฝั, ััะพ ะฟัะธะฒะตะปะพ ะบ ะฑะฐะฝะบัะพัััะฒั ะฝะตัััะตะบัะธะฒะฝัั ะฟัะตะดะฟัะธััะธะน ะฟะพ ะฟัะพะธะทะฒะพะดััะฒั ะฐะฒัะพะผะพะฑะธะปะตะน, ั ะพะปะพะดะธะปัะฝะธะบะพะฒ ะธ ัะตะปะตะฒะธะทะพัะพะฒ. ะะพะณะดะฐ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ัะฟัะพัะธะป ัะธะฝะฐะฝัะพะฒะพะณะพ ะดะธัะตะบัะพัะฐ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ยซะะตััะตะดะตัยป, ะบะฐะบ ะดะพะปะณะพ ะกะธะฝะณะฐะฟััั ะฟัะธะดัััั ัะพั ัะฐะฝััั ะฟัะพัะตะบัะธะพะฝะธัััะบัั ะฟะพัะปะธะฝั ะดะปั ะฟะพะดะดะตัะถะบะธ ะผะตััะฝะพะณะพ ะฐะฒัะพัะฑะพัะพัะฝะพะณะพ ะทะฐะฒะพะดะฐ, ัะพ ะฟะพะปััะธะป ะพัะฒะตั ยซะฒัะตะณะดะฐยป. ยซะั ะฑะตะท ะบะพะปะตะฑะฐะฝะธะน ะพัะผะตะฝะธะปะธ ะฟะพัะปะธะฝั ะธ ะฟะพะทะฒะพะปะธะปะธ ะทะฐะฒะพะดั ะพะฑะฐะฝะบัะพัะธััััยป,ย โ ะฝะฐะฟะธัะฐะป ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะฒ ัะฒะพะธั ะฒะพัะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธัั [16].
ะัะธ ะพะฑัะตัะตะฝะธะธ ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัััะฐะดะฐะป ะพั ะฒััะพะบะพะน ะบะพัััะฟัะธะธ. ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ัะฐะบ ั ะฐัะฐะบัะตัะธะทะพะฒะฐะป ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต: ยซะะพัััะฟัะธั ัะฒะปัะตััั ะพะดะฝะพะน ะธะท ัะตัั ะฐะทะธะฐััะบะพะณะพ ะพะฑัะฐะทะฐ ะถะธะทะฝะธ. ะัะดะธ ะพัะบัััะพ ะฟัะธะฝะธะผะฐะปะธ ะฒะพะทะฝะฐะณัะฐะถะดะตะฝะธะต, ััะพ ัะฒะปัะปะพัั ัะฐัััั ะธั ะถะธะทะฝะธยป. ะะพััะฑะฐ ั ะบะพัััะฟัะธะตะน ะฝะฐัะฐะปะฐัั ยซะฟัััะผ ัะฟัะพัะตะฝะธั ะฟัะพัะตะดัั ะฟัะธะฝััะธั ัะตัะตะฝะธะน ะธ ัะดะฐะปะตะฝะธั ะฒััะบะพะน ะดะฒััะผััะปะตะฝะฝะพััะธ ะฒ ะทะฐะบะพะฝะฐั ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ะธะทะดะฐะฝะธั ััะฝัั ะธ ะฟัะพัััั ะฟัะฐะฒะธะป, ะฒะฟะปะพัั ะดะพ ะพัะผะตะฝั ัะฐะทัะตัะตะฝะธะน ะธ ะปะธัะตะฝะทะธัะพะฒะฐะฝะธัยป. ะัะปะธ ัะตะทะบะพ ะฟะพะดะฝััั ะทะฐัะฟะปะฐัั ััะดะตะน, ะฝะฐ ััะดะตะนัะบะธะต ะดะพะปะถะฝะพััะธ ะฑัะปะธ ะฟัะธะฒะปะตัะตะฝั ยซะปัััะธะต ัะฐััะฝัะต ะฐะดะฒะพะบะฐััยป. ะะฐัะฟะปะฐัะฐ ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะณะพ ััะดัะธ ะดะพััะธะณะปะฐ ะฝะตัะบะพะปัะบะธั ัะพั ััััั ะดะพะปะปะฐัะพะฒ ะฒ ะณะพะด (ะฒ 1990-ะต ะณะพะดัย โ ัะฒััะต 1ย ะผะปะฝ ะดะพะปะป.). ะัะปะธ ะถัััะบะพ ะฟะพะดะฐะฒะปะตะฝั ััะธะฐะดั (ะพัะณะฐะฝะธะทะพะฒะฐะฝะฝัะต ะฟัะตัััะฟะฝัะต ะณััะฟะฟะธัะพะฒะบะธ). ะะธัะฝัะน ัะพััะฐะฒ ะฟะพะปะธัะธะธ ะฑัะป ะทะฐะผะตะฝัะฝ ั ะฟัะตะธะผััะตััะฒะตะฝะฝะพ ะผะฐะปะฐะนัะตะฒ ะฝะฐ ะฟัะตะธะผััะตััะฒะตะฝะฝะพ ะบะธัะฐะนัะตะฒ (ััะพั ะฟัะพัะตัั ัะพะฟัะพะฒะพะถะดะฐะปัั ัะบััะตััะฐะผะธ, ะธ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะปะธัะฝะพ ะฟัะธะตะทะถะฐะป ะฒ ัะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต ะฒะทะฑัะฝัะพะฒะฐะฒัะธั ัั ะผะฐะปะฐะนัะบะธั ะฟะพะปะธัะตะนัะบะธั ะดะปั ะฒะตะดะตะฝะธั ะฟะตัะตะณะพะฒะพัะพะฒ). ะะพััะปัะถะฐัะธะผ, ะทะฐะฝะธะผะฐััะธะผ ะพัะฒะตัััะฒะตะฝะฝัะต ะฟะพััั, ะฑัะปะธ ะฟะพะดะฝััั ะทะฐัะฟะปะฐัั ะดะพ ััะพะฒะฝั, ั ะฐัะฐะบัะตัะฝะพะณะพ ะดะปั ัะพะฟ-ะผะตะฝะตะดะถะตัะพะฒ ัะฐััะฝัั ะบะพัะฟะพัะฐัะธะน. ะัะป ัะพะทะดะฐะฝ ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผัะน ะพัะณะฐะฝ ั ัะตะปัั ะฑะพััะฑั ั ะบะพัััะฟัะธะตะน ะฒ ะฒัััะธั ััะตะปะพะฝะฐั ะฒะปะฐััะธ (ัะฐััะปะตะดะพะฒะฐะฝะธั ะฑัะปะธ ะธะฝะธัะธะธัะพะฒะฐะฝั ะดะฐะถะต ะฟัะพัะธะฒ ะฑะปะธะทะบะธั ัะพะดััะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ). ะ ัะด ะผะธะฝะธัััะพะฒ ะธ ะฒัััะธั ัะธะฝะพะฒะฝะธะบะพะฒ, ัะปะธััะฝะฝัั ะฒ ะบะพัััะฟัะธะธ, ะปะธะฑะพ ะฑัะปะธ ะฟัะธะณะพะฒะพัะตะฝั ะบ ัะฐะทะปะธัะฝัะผ ััะพะบะฐะผ ะทะฐะบะปััะตะฝะธั, ะปะธะฑะพ ะฟะพะบะพะฝัะธะปะธ ะถะธะทะฝั ัะฐะผะพัะฑะธะนััะฒะพะผ, ะปะธะฑะพ ะฑะตะถะฐะปะธ ะธะท ัััะฐะฝั. ะกัะตะดะธ ะฝะธั ะฑัะปะธ ะธ ะดะฐะฒะฝะธะต ัะพัะฐัะฝะธะบะธ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะฝะฐะฟัะธะผะตั, ะผะธะฝะธััั ะพั ัะฐะฝั ะพะบััะถะฐััะตะน ััะตะดั ะะธ ะขัะฝ ะัะฝ[17]. ะ ะธัะพะณะต ะกะธะฝะณะฐะฟัั (ะฒ ัะพะพัะฒะตัััะฒะธะธ ั ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัะผะธ ัะตะนัะธะฝะณะฐะผะธ) ััะฐะป ะพะดะฝะธะผ ะธะท ะฝะฐะธะผะตะฝะตะต ะบะพัััะผะฟะธัะพะฒะฐะฝะฝัั ะณะพััะดะฐัััะฒ ะผะธัะฐ.
ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะฒ ัะฒะพะธั ะฒะพัะฟะพะผะธะฝะฐะฝะธัั ะฟะพะดัััะบะธะฒะฐะป, ััะพ ะพะฝ ะฟะพััะพัะฝะฝะพ ะฝะฐัะฐะถะดะฐะป ะฟัะธะฝัะธะฟ ะฒะตัั ะพะฒะตะฝััะฒะฐ ะทะฐะบะพะฝะฐ ะธ ัะฐะฒะตะฝััะฒะพ ะฒัะตั ะฟะตัะตะด ะทะฐะบะพะฝะพะผ, ะฒะบะปััะฐั ะฒัััะธั ัะธะฝะพะฒะฝะธะบะพะฒ ะธ ัะฒะพะธั ัะพะดััะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ. ะะฐะบะพะฝะพะดะฐัะตะปัะฝะฐั ัะธััะตะผะฐ ัััะฐะฝั ะฑัะปะฐ ัะฝะฐัะปะตะดะพะฒะฐะฝะฐ ะพั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะณะพ ะบะพะปะพะฝะธะฐะปัะฝะพะณะพ ะฟัะฐะฒะปะตะฝะธั[18].

ะ 1960โ1970-ะต ะณะพะดั ะฑัะปะฐ ัะตัะพัะผะธัะพะฒะฐะฝะฐ ัะธััะตะผะฐ ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธั. ะ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธะผะตะปะพัั ะผะฝะพะถะตััะฒะพ ัะฐะทะปะธัะฝัั ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัั ัะบะพะป, ะบะพัะพััะต ะฟะพะปััะธะปะธ ะตะดะธะฝัะต ะผะธะฝะธะผะฐะปัะฝัะต ััะฐะฝะดะฐััั. ะะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ััะฐะป ะพะฑัะทะฐัะตะปัะฝัะผ ะดะปั ะธะทััะตะฝะธั ะฒะพ ะฒัะตั ัะบะพะปะฐั , ะฒัะทั ะฑัะปะธ ะฟะตัะตะฒะตะดะตะฝั ะฝะฐ ะฟัะตะฟะพะดะฐะฒะฐะฝะธะต ะฝะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะผ ัะทัะบะต. ะัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ััะฐัะธะปะพ ะบััะฟะฝัะต ััะผะผั ะฝะฐ ะพะฑััะตะฝะธะต ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธั ัััะดะตะฝัะพะฒ ะฒ ะปัััะธั ัะฝะธะฒะตััะธัะตัะฐั ะผะธัะฐ[19].
ะัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะฟัะธะดะฐะฒะฐะปะพ ะฑะพะปััะพะต ะทะฝะฐัะตะฝะธะต ัะพะผั, ััะพะฑั ัะดะตะปะฐัั ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะพะฑััะฒะตะฝะฝะธะบะฐะผะธ ะถะธะปัั. ะ 1960-ะต ะณะพะดั ะฑัะปะฐ ัะพะทะดะฐะฝะฐ ัะธััะตะผะฐ ะธะฟะพัะตัะฝะพะณะพ ะบัะตะดะธัะพะฒะฐะฝะธั, ัะตะทะบะพ ะฒััะพัะปะพ ะถะธะปะธัะฝะพะต ัััะพะธัะตะปัััะฒะพ, ะธ ะบ 1996ย ะณะพะดั ะปะธัั 9ย % ะบะฒะฐััะธั ัะดะฐะฒะฐะปะธัั ะฒะฝะฐัะผ, ะฐ ะพััะฐะปัะฝัะต ะฑัะปะธ ะทะฐะฝััั ัะพะฑััะฒะตะฝะฝะธะบะฐะผะธ[20]. ะญัะพะผั ะฟะพะผะพะณะฐะตั ัะฐะบะถะต ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพััั, ะบะพัะพััะน ัะพััะฐะฒะปัะตั 3,7ย % ะพั ะฟะพัะตะฝัะธะฐะปัะฝะพะน ัะตะฝั ะฐัะตะฝะดั ะดะปั ะฟัะพะถะธะฒะฐััะตะณะพ ัะพะฑััะฒะตะฝะฝะธะบะฐ ะธ 10ย %ย โ ะดะปั ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพััะธ, ัะดะฐััะตะนัั ะฒ ะฐัะตะฝะดั.
ะก 1965 ะฟะพ 1990ย ะณะพะดั ะฟะพะดััะตะฒะพะน ััะพะฒะตะฝั ะะะ ะฒ ัััะฐะฝะต ะฒััะพั ั 400 ะดะพ 12,2ย ััั. $, ะฐ ะฒ ัะปะตะดัััะตะต ะดะตัััะธะปะตัะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒะพััะป ะฒ ะดะตัััะบั ัะฐะผัั ะฑะพะณะฐััั ะณะพััะดะฐัััะฒ ะผะธัะฐ. ะัะพะธะทะพัะตะดัะธะต ะฟะตัะตะผะตะฝั ะฒะพัะปะธ ะฒ ะธััะพัะธั ะบะฐะบ ยซัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะพะต ััะดะพยป[21].
ะะพัะปะต 1990ย ะณะพะดะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะ 1990ย ะณะพะดั ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะฟะพะบะธะฝัะป ะฟะพัั ะฟัะตะผัะตั-ะผะธะฝะธัััะฐ. ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ัััะฐะฝั ะฟัะพะดะพะปะถะฐะปะฐ ัะฐะทะฒะธะฒะฐัััั ััะบะพัะตะฝะฝัะผะธ ัะตะผะฟะฐะผะธ, ะฐ ะฒะตะปะธัะธะฝะฐ ะะะ ะฝะฐ ะดััั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะฒ ะฝะฐัะฐะปะต 2000-ั ะณะพะดะพะฒ ะฟัะตะฒััะธะปะฐ ัะพะพัะฒะตัััะฒัััะธะน ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปั ะกะจะ.
10 ะฐะฒะณัััะฐ 2004ย ะณะพะดะฐ 63-ะปะตัะฝะธะน ะฟัะตะผัะตั-ะผะธะฝะธััั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะะพ ะงะพะบ ะขะพะฝะณ, ะทะฐะฝะธะผะฐะฒัะธะน ััะพั ะฟะพัั 14 ะปะตั, ะฟะพะดะฐะป ะพัะธัะธะฐะปัะฝะพะต ะฟัะพัะตะฝะธะต ะพะฑ ะพัััะฐะฒะบะต ะฟัะตะทะธะดะตะฝัั ัะตัะฟัะฑะปะธะบะธ ะก.ย ะ .ย ะะฐัะฐะฝั. ะัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะฒะพะทะณะปะฐะฒะธะป 52-ะปะตัะฝะธะน ะะธ ะกัะฝัะปัะฝย โ ััะฐััะธะน ััะฝ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะทะฐะฝัะฒัะธะน ัะฐะบะถะต ะธ ะฟะพัั ะผะธะฝะธัััะฐ ัะธะฝะฐะฝัะพะฒ. ะกะฐะผ 80-ะปะตัะฝะธะน ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะทะฐะฝะธะผะฐะฒัะธะน ะดะพะปะถะฝะพััั ััะฐััะตะณะพ ะผะธะฝะธัััะฐ ะฟะพัะปะต ัะฒะพะตะณะพ ัั ะพะดะฐ ะธะท ะฒะปะฐััะธ, ะฟะพะปััะธะป ััะฐััั ัะพะฒะตัะฝะธะบะฐ ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะฐ (ะทะฐะฝะธะผะฐะป ะดะพ 2011ย ะณะพะดะฐ).
ะ 2004ย ะณะพะดั ััะฟััะณะฐ ะะธ ะกัะฝัะปัะฝะฐ ะฅะพ ะงะธะฝ ะทะฐะฝัะปะฐ ะดะพะปะถะฝะพััั ะธัะฟะพะปะฝะธัะตะปัะฝะพะณะพ ะดะธัะตะบัะพัะฐ ะบััะฟะฝะตะนัะตะณะพ ะณะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝะพะณะพ ั ะพะปะดะธะฝะณะฐ Temasek, ััะพ ะฝะตะพะดะฝะพะบัะฐัะฝะพ ะฟะพะดะฒะตัะณะฐะปะพัั ะบัะธัะธะบะต. ะ 2021ย ะณะพะดั ะพะฝะฐ ััะปะฐ ะฒ ะพัััะฐะฒะบั.
ะัะฐะฒััะฐั ะฟะฐััะธั ยซะะฐัะพะดะฝะพะต ะดะตะนััะฒะธะตยป (ะะะ) ะฝะฐ ะฒัะฑะพัะฐั 1991ย ะณะพะดะฐ ะฟะพะปััะธะปะฐ 61ย % ะณะพะปะพัะพะฒ, ััะพ ััะฐะปะพ ะฝะฐะธั ัะดัะธะผ ัะตะทัะปััะฐัะพะผ ะทะฐ ะตั ะธััะพัะธั. ะะพ ะฒ 2006ย ะณะพะดั ะทะฐ ะฝะตั ะฟัะพะณะพะปะพัะพะฒะฐะปะธ 67ย % ะธะทะฑะธัะฐัะตะปะตะน, ะฒ 2015ย ะณะพะดัย โ 70ย %. ะ 2020ย ะณะพะดัย ะฟะฐััะธั ะฝะฐะฑัะฐะปะฐ 61ย % ะฟะพัะปะต ัะพะณะพ, ะบะฐะบ ะฝะตัะบะพะปัะบะพ ะฒััะพะบะพะฟะพััะฐะฒะปะตะฝะฝัั ัะปะตะฝะพะฒ ะฟะพะบะธะฝัะปะธ ะตั, ะทะฐัะฒะธะฒ, ััะพ ะะะ ยซัะฑะธะปะฐัั ั ะฟััะธยป ั ัะพัะบะธ ะทัะตะฝะธั ะฟัะพะทัะฐัะฝะพััะธ, ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะธ ะฟะพะดะพััััะฝะพััะธ, ะพัะบะปะพะฝะธะฒัะธัั ะพั ะพัะฝะพะฒะพะฟะพะปะฐะณะฐััะธั ะฟัะธะฝัะธะฟะพะฒ ัะฒะพะธั ะพััะพะฒ-ะพัะฝะพะฒะฐัะตะปะตะน[22][23].
ะ ะฐะฟัะตะปะต 2022ย ะณะพะดะฐ ะะธ ะกัะฝัะปัะฝ ะพะฑััะฒะธะป, ััะพ ะผะธะฝะธััั ัะธะฝะฐะฝัะพะฒ ะะพััะตะฝั ะะพะฝะณ ะฑัะดะตั ัะปะตะดัััะธะผ ะฟัะตะผัะตั-ะผะธะฝะธัััะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ, ะฟะพัะบะพะปัะบั ะพะฝ ะฑัะป ะฒัะฑัะฐะฝ ะฟัะตะตะผะฝะธะบะพะผ ะดััะณะธะผะธ ัะปะตะฝะฐะผะธ ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะฐ[24][25].
ะะฝะตัะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟะพะดะดะตัะถะธะฒะฐะตั ะดะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั 186 ัััะฐะฝะฐะผะธ ะผะธัะฐ[26], ั ะพัั ะฒะพ ะผะฝะพะณะธั ะธะท ะฝะธั ะฝะตั ะตะณะพ ะฟะพัะพะปัััะฒ. ะฏะฒะปัะตััั ัะปะตะฝะพะผ ะะะ, ะัะธัะฐะฝัะบะพะณะพ ะกะพะดััะถะตััะฒะฐ, ะะกะะะ ะธ ะะฒะธะถะตะฝะธั ะฝะตะฟัะธัะพะตะดะธะฝะตะฝะธั.
ะะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒะฐะถะฝัะผะธ ัะฒะปััััั ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะะฝะดะพะฝะตะทะธะตะน ะธ ะะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะฝะตัะผะพััั ะฝะฐ ัััะดะฝะพะต ะพัะดะตะปะตะฝะธะต ะพั ะฒัะพัะพะน ะธ ะธะฝะดะพะฝะตะทะธะนัะบะพ-ะผะฐะปะฐะนะทะธะนัะบัั ะบะพะฝััะพะฝัะฐัะธั 1963โ1966ย ะณะพะดะพะฒ, ะณะดะต ะะฝะดะพะฝะตะทะธั ะฒััััะฟะฐะปะฐ ะฟัะพัะธะฒ ัะพะทะดะฐะฝะธั ะะฐะปะฐะนะทะธะธ.
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ั ะพัะพัะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะะตะปะธะบะพะฑัะธัะฐะฝะธะตะน, ั ะบะพัะพัะพะน ะทะฐะบะปััะธะป ะััั ะพะฑะพัะพะฝะธัะตะปัะฝัั ะดะพะณะพะฒะพัะพะฒ[ะฐะฝะณะป.] (ัะฐะบะถะต ั ะะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะะฒัััะฐะปะธะตะน ะธ ะะพะฒะพะน ะะตะปะฐะฝะดะธะตะน). ะฅะพัะพัะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ะฟะพะดะดะตัะถะธะฒะฐัััั ะธ ั ะกะพะตะดะธะฝัะฝะฝัะผะธ ะจัะฐัะฐะผะธ ะะผะตัะธะบะธ: ะกะจะ ัะฐััะผะฐััะธะฒะฐัััั ะบะฐะบ ััะฐะฑะธะปะธะทะธััััะฐั ัะธะปะฐ ะฒ ะฟัะพัะธะฒะพะฒะตั ัะตะณะธะพะฝะฐะปัะฝัะผ ะดะตัะถะฐะฒะฐะผ.
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฒะปัะตััั ััะพัะพะฝะฝะธะบะพะผ ะบะพะฝัะตะฟัะธะธ ัะณะพ-ะฒะพััะพัะฝะพะฐะทะธะฐััะบะพะณะพ ัะตะณะธะพะฝะฐะปะธะทะผะฐ ะธ ะธะณัะฐะตั ะฐะบัะธะฒะฝัั ัะพะปั ะฒ ะะกะะะ ะบะฐะบ ะพัะฝะพะฒะฐัะตะปั ััะพะน ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธะธ. ะฏะฒะปัะตััั ัะปะตะฝะพะผ ัะพััะผะฐ ะะทะธะฐััะบะพ-ะขะธั ะพะพะบะตะฐะฝัะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะพะต ัะพัััะดะฝะธัะตััะฒะพ (ะะขะญะก), ะกะตะบัะตัะฐัะธะฐั ะบะพัะพัะพะณะพ ะฝะฐั ะพะดะธััั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต.
ะะฐะบ ะฟะพะปะฝะพะฟัะฐะฒะฝัะน ััะฐััะฝะธะบ ะัะณะฐะฝะธะทะฐัะธะธ ะะฑัะตะดะธะฝัะฝะฝัั ะะฐัะธะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฑัะป ะฒัะตะผะตะฝะฝัะผ ัะปะตะฝะพะผ ะฒ ะกะพะฒะตัะต ะะตะทะพะฟะฐัะฝะพััะธ ะฒ 2001โ2002ย ะณะพะดะฐั . ะฃัะฐััะฒะพะฒะฐะป ะฒ ะผะธัะพัะฒะพััะตัะบะธั ะพะฟะตัะฐัะธัั ะะะ ะธ ะฑัะป ะฝะฐะฑะปัะดะฐัะตะปะตะผ ะฒ ะัะฒะตะนัะต, ะะฝะณะพะปะต, ะะฐะผะธะฑะธะธ, ะะฐะผะฑะพะดะถะต ะธ ะะพััะพัะฝะพะผ ะขะธะผะพัะต.
ะะธะดะตัั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฟัะธะดะตัะถะธะฒะฐัััั ัะตะฐะปะธััะธัะตัะบะธั ะฒะทะณะปัะดะพะฒ ะฝะฐ ะฒะฝะตัะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบั[27], ะพะฝะธ ะฒะพัะฟัะธะฝะธะผะฐัั ะผะธั ะฟะพ ะะพะฑะฑัั, ะฟัะธะทะฝะฐะฒะฐั ะฟัะฐะฒะพ ัะธะปัะฝะพะณะพ. ะะพะปะธัะธะบั ะพัะปะธัะฐะตั ะพะฑะพัะพะฝะธัะตะปัะฝะพะต ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต (ะฒ ัะพะพัะฒะตัััะฒะธะธ ั ะณะตะพะณัะฐัะธัะตัะบะธะผ ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะตะผ), ะฝะตะดะพะฒะตัะธะต ัะพ ััะพัะพะฝั ะะฐะปะฐะนะทะธะธ ะธ ะะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะฟะพ ะธััะพัะธัะตัะบะธะผ ะฟัะธัะธะฝะฐะผ ะธ ะฒะพัะฟัะธััะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ยซะผะฐะปะตะฝัะบะธะผ ะบัะฐัะฝัะผ ะฟััะฝะพะผ ะฒ ะผะพัะต ะทะตะปะตะฝะธยป, ะฟะพ ัะปะพะฒะฐะผ ะฟัะตะทะธะดะตะฝัะฐ ะะฝะดะพะฝะตะทะธะธ, ะัั ะฐััะดะดะธะฝะฐ ะฎัััะฐ ะฅะฐะฑะธะฑะธ[28].
ะะตัะฒัะผ ะผะธะฝะธัััะพะผ ะธะฝะพัััะฐะฝะฝัั ะดะตะป ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฑัะป ะกะธะฝะฝะฐัะฐะผะฑะธ ะ ะฐะดะถะฐัะฐัะฝะฐะผ, ะธ ะฒะฝะตัะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ ะณะพััะดะฐัััะฒะฐ ะดะพ ัะธั ะฟะพั ัะปะตะดัะตั ะตะณะพ ะทะฐะฒะตัะฐะผ. ะ ะฐะดะถะฐัะฐัะฝะฐะผ ะธะทะฝะฐัะฐะปัะฝะพ ัะพัะผะธัะพะฒะฐะป ะบััั, ะฑะตัั ะฒ ัะฐัััั ยซะดะถัะฝะณะปะธ ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝะพะน ะฟะพะปะธัะธะบะธยป ะธ ะฑัะป ััะพัะพะฝะฝะธะบะพะผ ะพััะพัะพะถะฝะพััะธ ะธะท-ะทะฐ ะฝะฐะปะธัะธั ะฟะพััะพัะฝะฝัั ะฒะฝะตัะฝะธั ะฒัะฐะณะพะฒ[27]. ะ 1966ย ะณะพะดั ะ ะฐะดะถะฐัะฐัะฝะฐะผ ะฒะธะดะตะป ะทะฐะดะฐัั ะฒ ัะพะผ, ััะพะฑั ะพะฑะตัะฟะตัะธัั ัััะฐะฝะต ะฒัะถะธะฒะฐะฝะธะต, ะผะธั ะธ ััะฐะฑะธะปัะฝะพะต ะฟัะพัะฒะตัะฐะฝะธะต ะฒ ัะตะณะธะพะฝะต, ะฟะตัะตะถะธะฒะฐััะตะผ ะฒะทะฐะธะผะฝัั ะฟะพะดะพะทัะธัะตะปัะฝะพััั ะผะตะถะดั ะณะพััะดะฐัััะฒะฐะผะธ, ะฒะฝัััะตะฝะฝัั ะฝะตััะฐะฑะธะปัะฝะพััั, ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบัั ะดะตะทะธะฝัะตะณัะฐัะธั ะธ ะบะพะฝัะปะธะบัั ะผะตะถะดั ะฑะพะปััะธะผะธ ะดะตัะถะฐะฒะฐะผะธ[27].
ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ััะพะผั ะผะธัะพะฒะพะทะทัะตะฝะธั, ะฒะฝะตัะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฝะฐัะตะปะตะฝะฐ ะฝะฐ ะฟะพะดะดะตัะถะฐะฝะธะต ะดััะถะตััะฒะตะฝะฝัั ะพัะฝะพัะตะฝะธะน ัะพ ะฒัะตะผะธ ะณะพััะดะฐัััะฒะฐะผะธ, ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ั ะะฐะปะฐะนะทะธะตะน, ะะฝะดะพะฝะตะทะธะตะน, ัััะฐะฝะฐะผะธ ะะกะะะ, ะฐ ัะฐะบะถะต ะดะพะปะถะฝะฐ ะณะฐัะฐะฝัะธัะพะฒะฐัั, ััะพ ะฝะธะบะฐะบะธะต ะผะตัั ะฝะต ะฑัะดัั ะฝะฐะณะฝะตัะฐัั ะฝะฐะฟััะถัะฝะฝะพััั ั ะฒะปะฐััะตะน ัะพัะตะดะฝะธั ัััะฐะฝ[27]. ะ 1972ย ะณะพะดั ะ ะฐะดะถะฐัะฐัะฝะฐะผ ะฟัะตะดะฟะพะปะฐะณะฐะป, ััะพ ะผะธั ัะฒะปัะตััั ััะปะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐย โ ัะพ ะตััั ะธะฝัะตะณัะฐัะธั ะฒ ะผะธัะพะฒัั ัะบะพะฝะพะผะธะบั ัะปัััะธั ะฟะพะปะพะถะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะธ ัะฒะตะปะธัะธั ะตะณะพ ะทะฐะฟะฐัั ะฟัะธัะพะดะฝัั ัะตััััะพะฒ, ะบะพัะพััั ะบัะฐะนะฝะต ะผะฐะปะพ.
ะขะฐะบะธะผ ะพะฑัะฐะทะพะผ, ะ ะฐะดะถะฐัะฐะฝัะฐะผ ะฒะตัะธะป, ััะพ ะฟะพะดะดะตัะถะฐะฝะธะต ะฑะฐะปะฐะฝัะฐ ัะธะป ัะฒะปัะตััั ะฟัะธะพัะธัะตัะฝัะผ, ะฒ ะฟัะพัะธะฒะพะฒะตั ะฟัะตะฒัะฐัะตะฝะธั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฒ ัะฐะบัะธัะตัะบะพะณะพ ะฒะฐััะฐะปะฐ ะฑะพะปะตะต ะบััะฟะฝัั ะดะตัะถะฐะฒ, ะธ ััะฐะฝะตั ะพัะฝะพะฒะพะน ะดะปั ััะฐะฝะพะฒะปะตะฝะธั ัะฒะพะฑะพะดะฝะพะน ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพะน ะฒะฝะตัะฝะตะน ะฟะพะปะธัะธะบะธ. ะะฝัะตัะตัั ะฒะตะปะธะบะธั ะดะตัะถะฐะฒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ัะฐะบะถะต ะฑัะดัั ัะดะตัะถะธะฒะฐัั ัะตะณะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ะณะพััะดะฐัััะฒะฐ ะพั ะฒะผะตัะฐัะตะปัััะฒะฐ ะฒ ัะฒะพะฑะพะดั ะดะตะนััะฒะธะน ะฝะฐ ะผะธัะพะฒะพะน ะฐัะตะฝะต[27].
ะัะฝะพัะตะฝะธั ั ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัะผะธ ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธัะผะธ
ะฟัะฐะฒะธััะฏะฒะปัะตััั ะพะดะฝะธะผ ะธะท ะพัะฝะพะฒะฐัะตะปะตะน ะะกะะะ. ะกะตะบัะตัะฐัะธะฐั ะะขะญะก (ะณะปะฐะฒะฝัะน ะพัะณะฐะฝ ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธะธ) ะฝะฐั ะพะดะธััั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธ ัะฒะปัะปัั ะฟัะธะฝะธะผะฐััะตะน ััะพัะพะฝะพะน ััะพะณะพ ัะพััะผะฐ ะฒ 2009ย ะณะพะดั.
ะัะฝะพัะตะฝะธั ัะพ ัััะฐะฝะฐะผะธ ะะขะ
ะฟัะฐะฒะธััะัะตะดััะฐะฒะธัะตะปัััะฒะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฝะฐั ะพะดัััั ะฒ ะััะฝะตะต, ะะฐะผะฑะพะดะถะต, ะะะ , ะะฝะดะธะธ, ะะทัะฐะธะปะต, ะฏะฟะพะฝะธะธ, ะฎะถะฝะพะน ะะพัะตะต, ะะฐะพัะต, ะะฐะปะฐะนะทะธะธ, ะััะฝะผะต, ะคะธะปะธะฟะฟะธะฝะฐั , ะกะฐัะดะพะฒัะบะพะน ะัะฐะฒะธะธ, ะขะฐะธะปะฐะฝะดะต ะธ ะัะตัะฝะฐะผะต. ะ ะฟะพัะพะปัััะฒะต ะกะตะฒะตัะฝะพะน ะะพัะตะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ัะฐะฑะพัะฐัั ัะธะฝะณะฐะฟัััั[27].
ะัะฝะพัะตะฝะธั ั ะะะ
ะฟัะฐะฒะธััะัะฝะพะฒะฝะฐั ััะฐััั: ะะธัะฐะนัะบะพ-ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั
ะกะฒัะทะธ ะผะตะถะดั ะดะฒัะผั ัััะฐะฝะฐะผะธ ะฟะพัะฒะธะปะธัั ะทะฐะดะพะปะณะพ ะดะพ ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธั ะะธัะฐะนัะบะพะน ะะฐัะพะดะฝะพะน ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะธ ะฒ ะพะบััะฑัะต 1949ย ะณะพะดะฐ. ะะธัะฐะนัะบะธะต ะผะธะณัะฐะฝัั, ัะฟะฐัะฐััั ะพั ะฑะตะดะฝะพััะธ ะธ ะฒะพะนะฝ, ั ะดะฐะฒะฝะธั ะฟะพั ะฑะตะถะฐะปะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั (ะบะพัะพััะน ัะพะณะดะฐ ะฑัะป ัะฐัััั ะะฐะปะฐะนะธ). ะะฝะพะณะธะต ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะต ะบะธัะฐะนัั ะธะผะตัั ะบะพัะฝะธ ะฒ ะคััะทัะฝะต, ะัะฐะฝะดัะฝะต ะธ ะฅะฐะนะฝะฐะฝะต[29].
ะะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ะผะตะถะดั ะดะฒัะผั ะณะพััะดะฐัััะฒะฐะผะธ ะพัะธัะธะฐะปัะฝะพ ะฝะฐัะฐะปะธัั 3 ะพะบััะฑัั 1990ย ะณะพะดะฐ. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฑัะป ะฟะพัะปะตะดะฝะธะผ ะณะพััะดะฐัััะฒะพะผ ะฒ ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ, ะบะพัะพัะพะต ะพัะธัะธะฐะปัะฝะพ ะฟัะธะทะฝะฐะปะพ ะะะ ะธะท ัะฒะฐะถะตะฝะธั ะบ ะะฝะดะพะฝะตะทะธะธ ะธ ะฑะพัะทะฝะธ ะบะพะผะผัะฝะธััะธัะตัะบะธั ัััะฐะฝ ะฒ ัะพ ะฒัะตะผั[30]. ะะฝ ะดะพ ัะธั ะฟะพั ะฟะพะดะดะตัะถะธะฒะฐะตั ะฒะพะตะฝะฝะพะต ัะพัััะดะฝะธัะตััะฒะพ ั ะะธัะฐะนัะบะพะน ัะตัะฟัะฑะปะธะบะพะน (ะขะฐะนะฒะฐะฝั) ะฟะพ ัะพะณะปะฐัะตะฝะธั 1975ย ะณะพะดะฐ[31] ะฟะพ ะฟัะธัะธะฝะต ะฝะตะดะพััะฐัะบะฐ ะผะตััะฐ ะดะปั ััะตะฝะธะน ะฒ ัะฐะผะพะผ ะณะพััะดะฐัััะฒะต[31]. ะ ะพัะฒะตั ะะธัะฐะน ะฟัะตะดะปะพะถะธะป ะฟะตัะตะผะตััะธัั ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะต ััะตะฝะธัะพะฒะพัะฝัะต ะฟะพะปะธะณะพะฝั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝั ะฝะฐ ะฅะฐะนะฝะฐะฝั[31][32].
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฒะปัะตััั ะดะตะฒัััะผ ะฟะพ ะฒะตะปะธัะธะฝะต ะฟะฐััะฝััะพะผ ะะธัะฐั[33], ะฐ ะะะ ย โ ััะตััะธะผ ะดะปั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ, 10ย % ะฒัะตะณะพ ัะพัะณะพะฒะพะณะพ ะพะฑะพัะพัะฐ ะฟะพัะปะตะดะฝะตะณะพ ะฟัะพะธัั ะพะดะธั ั ะะธัะฐะตะผ[34]. ะัั ะพะดะฝะธะผ ะฟะพะดัะฒะตัะถะดะตะฝะธะตะผ ะบัะตะฟะบะธั ัะฒัะทะตะน ะดะฒัั ะณะพััะดะฐัััะฒ ัะฒะปััััั ะธะฝะฒะตััะธัะธะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฒ ะฟัะพะผััะปะตะฝะฝะพััั ะะธัะฐั, ะฝะฐะฟัะธะผะตั ะฟัะพะผััะปะตะฝะฝัะน ะฟะฐัะบ ะกััะถะพั[ะฐะฝะณะป.] ะธ ัะธะฝะฐะฝัะพะฒะฐั ะฟะพะผะพัั ะฒ 2008ย ะณะพะดั ะดะปั ััััะฐะฝะตะฝะธั ะฟะพัะปะตะดััะฒะธั ะธ ะฟะพะดะดะตัะถะบะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะะธัะฐั ะฟะพัะปะต ะกัััะฐะฝััะบะพะณะพ ะทะตะผะปะตััััะตะฝะธั.
ะัะฝะพัะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ
ะฟัะฐะฒะธััะ ัะตัะตะฝะธะต ะฑัะธัะฐะฝัะบะพะณะพ ะฟัะฐะฒะปะตะฝะธั, ะฒะฟะปะพัั ะดะพ ะฟะพะปััะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะพั ะะฐะปะฐะนะทะธะธ ะฒ 1965ย ะณะพะดั, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธ ะะธัะฐะนัะบะฐั ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะฐ (ะขะฐะนะฒะฐะฝั) ะธะผะตะปะธ ะดะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั, ะบะพัะพััะต ะฟัะพะดะพะปะถะธะปะธัั ะธ ะฟะพัะปะต ะฟัะพะฒะพะทะณะปะฐัะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ[30].
ะ 1990ย ะณะพะดั, ะบะพะณะดะฐ ัััะฐะฝะพะฒะธะปะธัั ะดะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะะะ , ะกะธะฝะณะฐะฟัั ั ะพัะตะป ัะพั ัะฐะฝะธัั ั ะพัะพัะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ ะธ ะฒัะป ัะตัััะทะฝัะต ะฟะตัะตะณะพะฒะพัั ะฟะพ ััะพะผั ะฟะพะฒะพะดั ั ะะธัะฐะตะผ. ะะฐ ะฟัะพััะถะตะฝะธะธ ะฝะตะบะพัะพัะพะณะพ ะฒัะตะผะตะฝะธ ะฟะพัะปะต ะฟะพะปััะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะพะผ ะธ ะดะพ ัััะตะถะดะตะฝะธั ะะธัะฐะนัะบะพะน ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะธ ะฝะตัะพัะผะฐะปัะฝัะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ะผะตะถะดั ะดะฒัะผั ััะพัะพะฝะฐะผะธ ัะพั ัะฐะฝัะปะธัั: ั ะขะฐะนะฒะฐะฝั ะฑัะปะพ ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต, ะบะพัะพััะน, ะฒ ัะฒะพั ะพัะตัะตะดั, ะธะผะตะป ัะพัะณะพะฒะพะต ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต. ะัะฝะพะฒะฝัะต ะฝะฐะฟัะฐะฒะปะตะฝะธั ัะพัััะดะฝะธัะตััะฒะฐ: ะฒะพะตะฝะฝะฐั ะบะพะพะฟะตัะฐัะธั ะธ ะพะฑะพัะพะฝะฐ (ะฝะฐะฟัะธะผะตั, ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะต ะฒะพะตะฝะฝัะต ะฑะฐะทั ัะฐัะฟะพะปะฐะณะฐะปะธัั ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต ะดะปั ะฟัะพะฒะตะดะตะฝะธั ัะพะฒะผะตััะฝัั ััะตะฝะธะน).
ะะตัะผะพััั ะฝะฐ ะฒัะต ัะฐะทะฝะพะณะปะฐัะธั ะผะตะถะดั ะะะ ะธ ะะธัะฐะนัะบะพะน ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะพะน, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒัะตะณะดะฐ ัััะตะผะธะปัั ัะพั ัะฐะฝะธัั ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะขะฐะนะฒะฐะฝะตะผ, ััะพะฑั ะฟะพะบะฐะทะฐัั ัะฒะพะน ะฝะตะนััะฐะปะธัะตั ะบ ัะฐะบะพะณะพ ัะพะดะฐ ะฝะฐะฟััะถัะฝะฝะพััะธ. ะฅะพัั ะพะฝ ะพัะธัะธะฐะปัะฝะพ ะฟะพะดะดะตัะถะธะฒะฐะตั ะฟะพะปะธัะธะบั ยซะตะดะธะฝะพะณะพ ะะธัะฐัยป, ัะฐะบะถะต ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะตะดะธะฝััะฒะตะฝะฝะพะต ะณะพััะดะฐัััะฒะพ, ะดะพ ัะธั ะฟะพั ะธะผะตััะตะต ัะฒะพะธ ะฒะพะตะฝะฝัะต ะฑะฐะทั ะฝะฐ ะขะฐะนะฒะฐะฝะต ะธ ะพัะฟัะฐะฒะปัััะตะต ัะฒะพะธ ะฒะพะนัะบะฐ ะฝะฐ ะพัััะพะฒ ะดะปั ะตะถะตะณะพะดะฝัั ััะตะฝะธะน.
ะัะฝะพัะตะฝะธั ัะพ ัััะฐะฝะฐะผะธ ะะฒัะพะฟั
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ะดะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะะตะปัะณะธะตะน, ะะฐะฝะธะตะน, ะคัะฐะฝัะธะตะน, ะะตัะผะฐะฝะธะตะน, ะัะตัะธะตะน, ะัะฐะปะธะตะน, ะขัััะธะตะน, ะะธะดะตัะปะฐะฝะดะฐะผะธ, ะ ัะผัะฝะธะตะน, ะ ะพััะธะตะน, ะฃะบัะฐะธะฝะพะน, ะะตะปะธะบะพะฑัะธัะฐะฝะธะตะน ะธ ะดััะณะธะผะธ.
ะะพััะฑะฐ ะฟัะพัะธะฒ ะฟะธัะฐัััะฒะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะ ะฐะฒะณัััะต 2005ย ะณะพะดะฐ ะะฐะปะฐะนะทะธั, ะะฝะดะพะฝะตะทะธั ะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะดะพััะธะณะปะธ ัะพะณะปะฐัะตะฝะธั ะฟัะพะฒะพะดะธัั ัะพะฒะผะตััะฝัะต ะฐะฝัะธะฟะธัะฐััะบะธะต ะฟะฐัััะปะธ ะฒ ะฟัะพะปะธะฒะต ะะฐะปะฐะบะบะฐ ะดะปั ะปัััะตะณะพ ะพะฑะตัะฟะตัะตะฝะธั ะฑะตะทะพะฟะฐัะฝะพััะธ ะฝะฐ ะพะดะฝะพะผ ะธะท ัะฐะผัั ะณะปะฐะฒะฝัั ะผะพััะบะธั ะฟััะตะน. ะะพะทะถะต ะบ ะฝะธะผ ะฟัะธัะพะตะดะธะฝะธะปัั ะขะฐะธะปะฐะฝะด[35][36][37].
ะะตะพะณัะฐัะธั
ะฟัะฐะฒะธัั
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะฐัะฟะพะปะพะถะตะฝ ะฝะฐ 63 ะพัััะพะฒะฐั , ะฒะบะปััะฐั ะพัััะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะธะปะธ ะัะปะฐั-ะฃะดะถะพะฝะณ[38]. ะ ััะปัะฐะฝะฐั ะะถะพั ะพั ะฒ ะะฐะปะฐะนะทะธะธ ะฒะตะดัั ะดะฒะฐ ะณะปะฐะฒะฝัั ะธัะบััััะฒะตะฝะฝัั ะฟััะธ ัะพะพะฑัะตะฝะธั: ะดะฐะผะฑะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั-ะะถะพั ะพั ะฝะฐ ัะตะฒะตัะต ะธ ยซะัะพัะพะต ัะพะตะดะธะฝะตะฝะธะตยป ะฝะฐ ะทะฐะฟะฐะดะต (ะผะตะถะดั ะขัะฐัะพะผ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธ ะขะฐะฝะดะถัะฝะณ ะัะฟะฐะฝะณะพะผ ะฒ ะะถะพั ะพัะต). ะัััะพะฒะฐ ะะถััะพะฝะณ, ะัะปะฐั-ะขะตะบะพะฝะณ, ะัะปะฐั-ะฃะฑะธะฝ ะธ ะกะตะฝัะพะทะฐย โ ะบััะฟะฝะตะนัะธะต ะธะท ะฟัะพัะธั ะพัััะพะฒะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ. ะกะฐะผะฐั ะฒััะพะบะฐั ะตััะตััะฒะตะฝะฝะฐั ัะพัะบะฐย โ ั ะพะปะผ ะัะบะธั-ะขะธะผะฐั ะฒััะพัะพะน 166 ะผะตััะพะฒ[39].
ะ ะฟัะพัะตััะต ัะตะฐะปะธะทะฐัะธะธ ะฟัะพะตะบัะพะฒ ะฝะฐะผัะฒะฐ ะทะตะผะปะธ ะฟะปะพัะฐะดั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฑัะปะฐ ัะฒะตะปะธัะตะฝะฐ ั 581,5 ะบะผ2 ะฒ 1960-ั ะดะพ 736,3 ะบะผยฒ ะฝะฐ ะธัะฝั 2025ย ะณะพะดะฐ; ััะฐ ะฟะปะพัะฐะดั ะผะพะถะตั ะฒััะฐััะธ ะตัั ะฝะฐ 100 ะบะผ2 ะดะพ 2030ย ะณะพะดะฐ[40]. ะะตะบะพัะพััะต ะฟัะพะตะบัั ะธัะฟะพะปัะทััั ัะปะธัะฝะธะต ะผะตะฝััะธั ะพัััะพะฒะพะฒ ะฝะฐะผัะฒะพะผ ะทะตะผะปะธ, ััะพะฑั ัะพะทะดะฐัั ะฑะพะปััะธะน ะธ ะฑะพะปะตะต ััะฝะบัะธะพะฝะฐะปัะฝัะน ะพัััะพะฒ, ะบะฐะบ ะฑัะปะพ ั ะพัััะพะฒะพะผ ะะถััะพะฝะณ[41]. 5ย % ะทะตะผะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ััะธัะฐัััั ะทะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะฐะผะธ[42]. ะะท-ะทะฐ ััะฑะฐะฝะธะทะฐัะธะธ ะธััะตะทะปะธ ะณะปะฐะฒะฝัะผ ะพะฑัะฐะทะพะผ ััะพะฟะธัะตัะบะธะต ะปะตัะฐ. ะัะธัะพะดะฝัะน ะทะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบ ะัะบะธั-ะขะธะผะฐั ย โ ะตะดะธะฝััะฒะตะฝะฝัะน ะทะฝะฐัะธัะตะปัะฝัะน ะพััะฐะฒัะธะนัั ััะพะฟะธัะตัะบะธะน ะปะตั[41].
ะะปะธะผะฐั
ะฟัะฐะฒะธััะะพัะพะด ะฝะฐั ะพะดะธััั ะฟะพััะธ ะฝะฐ ัะบะฒะฐัะพัะต, ะฟะพััะพะผั ัะตะผะฟะตัะฐัััะฝัะต ะบะพะปะตะฑะฐะฝะธั ะบะปะธะผะฐัะฐ ะผะธะฝะธะผะฐะปัะฝั. ะกัะตะดะฝัั ัะตะผะฟะตัะฐัััะฐ ัะฝะฒะฐัั ะฝะฐ 2ย ยฐC ะฝะธะถะต ััะตะดะฝะตะน ัะตะผะฟะตัะฐัััั ะธัะฝั (ัะพะพัะฒะตัััะฒะตะฝะฝะพ ัะฐะผะพะณะพ ั ะพะปะพะดะฝะพะณะพ ะธ ัะฐะผะพะณะพ ะถะฐัะบะพะณะพ ะผะตัััะตะฒ). ะะปะธะผะฐั ัะบะฒะฐัะพัะธะฐะปัะฝัะน. ะัะฐะดะบะพะฒ ะฒัะฟะฐะดะฐะตั ะฒัะตะณะดะฐ ะผะฝะพะณะพ, ะพั 170 ะดะพ 250ย ะผะผ ะฒ ะผะตััั. ะกะฐะผะฐั ะฝะธะทะบะฐั ัะตะผะฟะตัะฐัััะฐ ะฒ ะณะพัะพะดะต ัะพััะฐะฒะปัะปะฐ +20ย ยฐC (ะฝะพัะฑัั), ัะฐะผะฐั ะฒััะพะบะฐัย โ +36,1ย ยฐC (ะผะฐัั ะธ ะผะฐะน). ะกัะตะดะฝะตะณะพะดะพะฒะพะน ะผะธะฝะธะผัะผ ัะพััะฐะฒะปัะตั +25ย ยฐC, ะฐ ััะตะดะฝะตะณะพะดะพะฒะพะน ะผะฐะบัะธะผัะผ +31,1ย ยฐC. ะัะบะปะพะฝะตะฝะธั ะพั ัะบะฐะทะฐะฝะฝัั ัะตะผะฟะตัะฐััั ะฒะพะทะผะพะถะฝั, ะพะดะฝะฐะบะพ ะฟะฐะปััะฐั ะถะฐัะฐ ะฑัะฒะฐะตั ะพัะฝะพัะธัะตะปัะฝะพ ัะตะดะบะพ; ะฟะพั ะพะปะพะดะฐะฝะธะน ะฝะธะถะต +20ย ยฐC ะฝะต ะฑัะฒะฐะตั.
| ะะพะบะฐะทะฐัะตะปั | ะฏะฝะฒ. | ะคะตะฒั. | ะะฐัั | ะะฟั. | ะะฐะน | ะัะฝั | ะัะปั | ะะฒะณ. | ะกะตะฝั. | ะะบั. | ะะพัะฑ. | ะะตะบ. | ะะพะด |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ะะฑัะพะปััะฝัะน ะผะฐะบัะธะผัะผ,ย ยฐC | 33,5 | 35,2 | 36,1 | 35,1 | 36,1 | 34,3 | 33,9 | 34 | 34,6 | 34,6 | 34,1 | 33,9 | 36,1 |
| ะกัะตะดะฝะธะน ัััะพัะฝัะน ะผะฐะบัะธะผัะผ, ยฐC | 29,9 | 31 | 31,4 | 31,7 | 31,7 | 31,5 | 31 | 31,1 | 31,1 | 31,4 | 30,8 | 30 | 31,1 |
| ะกัะตะดะฝัั ัะตะผะฟะตัะฐัััะฐ, ยฐC | 26,5 | 27,1 | 27,6 | 28 | 28,3 | 28,3 | 27,9 | 27,9 | 27,8 | 27,7 | 27 | 26,5 | 27,6 |
| ะกัะตะดะฝะธะน ัััะพัะฝัะน ะผะธะฝะธะผัะผ, ยฐC | 24,3 | 24,7 | 25 | 25,4 | 25,8 | 25,7 | 25,2 | 25,2 | 24,9 | 24,8 | 24,4 | 24,1 | 25 |
| ะะฑัะพะปััะฝัะน ะผะธะฝะธะผัะผ, ยฐC | 21,6 | 21 | 20,2 | 21,4 | 21,8 | 21,5 | 20,5 | 21,1 | 21,2 | 21 | 20 | 20,5 | 20 |
| ะะพัะผะฐ ะพัะฐะดะบะพะฒ, ะผะผ | 248 | 119 | 186 | 170 | 178 | 141 | 174 | 165 | 153 | 159 | 282 | 332 | 2307 |
| ะขะตะผะฟะตัะฐัััะฐ ะฒะพะดั, ยฐC | 26 | 27 | 29 | 30 | 31 | 31 | 30 | 30 | 30 | 30 | 28 | 27 | 29 |
| ะััะพัะฝะธะบ: ะะพะณะพะดะฐ ะธ ะบะปะธะผะฐั, ะขััะธััะธัะตัะบะธะน ะฟะพััะฐะป | |||||||||||||
ะะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัะน ัััะพะน
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะฟะฐัะปะฐะผะตะฝััะบะฐั ัะตัะฟัะฑะปะธะบะฐ. ะัะฟะพะปะฝะธัะตะปัะฝะฐั ะฒะปะฐััั ะฟัะธะฝะฐะดะปะตะถะธั ะบะฐะฑะธะฝะตัั ะผะธะฝะธัััะพะฒ ะฒะพ ะณะปะฐะฒะต ั ะฟัะตะผัะตั-ะผะธะฝะธัััะพะผ, ะฟัะตะทะธะดะตะฝั ะฒัะฟะพะปะฝัะตั ะฑะพะปััะต ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปัะฝัั ัะพะปั, ะฝะพ ะฒ ะพัะดะตะปัะฝัั ัะปััะฐัั ะผะพะถะตั ะฝะฐะปะพะถะธัั ะฒะตัะพ ะฝะฐ ะบัะธัะธัะตัะบะธะต ัะตัะตะฝะธั.
ะ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ั 1965ย ะณะพะดะฐ ะฟะพะปะธัะธัะตัะบะธ ะดะพะผะธะฝะธััะตั ะะฐััะธั ยซะะฐัะพะดะฝะพะต ะดะตะนััะฒะธะตยป (ะฐะฝะณะป.ย Peopleโs Action Party, PAP). ะัะธัะธะบะธ ะฝะฐะทัะฒะฐัั ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะดะต-ัะฐะบัะพ ะพะดะฝะพะฟะฐััะธะนะฝะพะน ัััะฐะฝะพะน ะธ ะพะฑะฒะธะฝััั ะะฐัะพะดะฝะพะต ะดะตะนััะฒะธะต ะฒ ะฟะพะดะฐะฒะปะตะฝะธะธ ะพะฟะฟะพะทะธัะธะธ. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ะฒ ะฟะฐัะปะฐะผะตะฝัะต ะฟัะตะดััะฐะฒะปะตะฝั ัะปะตะฝั ะพะฟะฟะพะทะธัะธะพะฝะฝัั ะ ะฐะฑะพัะตะน ะฟะฐััะธะธ ะธ ะฟะฐััะธะธ ยซะัะพะณัะตััะธะฒะฝัะน ะกะธะฝะณะฐะฟััยป. ะััะณะธะต ะฟะฐััะธะธ ัะฐะบะถะต ััะฐััะฒััั ะฒ ะฟะฐัะปะฐะผะตะฝััะบะธั ะฒัะฑะพัะฐั . ะ ะตะฟะพััััั ะฑะตะท ะณัะฐะฝะธั ะฒ 2005ย ะณะพะดั ััะฐะฒะธะปะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฝะฐ 140-ะต ะผะตััะพ ะฒ ะธะฝะดะตะบัะต ัะฒะพะฑะพะดั ะฟัะตััั ะธะท 167 ัััะฐะฝ[43].
ะะตัะผะพััั ะฝะฐ ััะพ, ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ัะพะทะดะฐะปะพ ะฒ ัััะฐะฝะต ะบัะฐะนะฝะต ัััะตะบัะธะฒะฝัั ะธ ะฟัะพะทัะฐัะฝัั ััะฝะพัะฝัั ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบัั ัะธััะตะผั. ะัะพะผะต ัะพะณะพ, ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ะธะผะตะตั ัะตะฟััะฐัะธั ัะตััะฝะพะณะพ ะธ ะฝะตะบะพัััะผะฟะธัะพะฒะฐะฝะฝะพะณะพ, ัะฐะทะปะธัะฝัะต ะธััะปะตะดะพะฒะฐัะตะปะธ ะฟะพััะพัะฝะฝะพ ััะฐะฒัั ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒ ะฟะตัะฒัั ะดะตัััะบั ะฝะฐะธะผะตะฝะตะต ะบะพัััะผะฟะธัะพะฒะฐะฝะฝัั ัััะฐะฝ ะฒ ะผะธัะต ะธ ะฝะฐ ะฟะตัะฒะพะต ะผะตััะพ ะฟะพ ะพััััััะฒะธั ะบะพัััะฟัะธะธ ะฒ ะะทะธะธ (ัะผ. ะะฝะดะตะบั ะฒะพัะฟัะธััะธั ะบะพัััะฟัะธะธ).
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒั ะพะดะธั ะฒ ัะพััะฐะฒ ัะฐะบะธั ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัั ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธะน, ะบะฐะบ ะกะพะดััะถะตััะฒะพ ะฝะฐัะธะน, ะะะ, ะััะพัะธะฐัะธั ะณะพััะดะฐัััะฒ ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ (ASEAN), ะะทะธะฐััะบะพ-ัะธั ะพะพะบะตะฐะฝัะบะพะต ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะพะต ัะพัััะดะฝะธัะตััะฒะพ (ะะขะญะก). ะะธะฟะปะพะผะฐัะธัะตัะบะธะต ะพัะฝะพัะตะฝะธั ั ะกะกะกะ (ะฟะพะทะถะต ะ ะพััะธะตะน) ัััะฐะฝะพะฒะปะตะฝั ะฒ 1968ย ะณะพะดั.
ะะฐะบะพะฝะพะดะฐัะตะปัััะฒะพ
ะฟัะฐะฒะธััะฃัะพะฒะตะฝั ะฟัะตัััะฟะฝะพััะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะตย โ ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผัั ะฝะธะทะบะธั ะฒ ะผะธัะต, ะฟัะธ ััะพะผ ะทะฐะบะพะฝั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะดะพััะฐัะพัะฝะพ ัััะพะฒัะต (ะฒ ัะพะผ ัะธัะปะต ะฟัะตะดััะผะพััะตะฝะฐ ะธ ะฟัะธะผะตะฝัะตััั ัะผะตััะฝะฐั ะบะฐะทะฝั). ะะตะถััะฝะธัะตัะบะธะต ะบะพะฝัะปะธะบัั ะถัััะบะพ ะบะฐัะฐัััั ะทะฐะบะพะฝะพะผ (ััะธััะฒะฐัััั ะดะฐะถะต ะดะธัะบัััะธะธ ะฒ ะะฝัะตัะฝะตัะต).
ะะตะบะพัะพััะต ะฟัะตัััะฟะปะตะฝะธั ะบะฐัะฐัััั ะฑะธัััะผ ะฟะฐะปะบะฐะผะธ. ะัะพะฑะพ ะถะตััะพะบะธะต ัะฑะธะนััะฒะฐ ะธ ัะพัะณะพะฒะปั ะฝะฐัะบะพัะธะบะฐะผะธ ะบะฐัะฐัััั ัะผะตััะฝะพะน ะบะฐะทะฝัั ัะตัะตะท ะฟะพะฒะตัะตะฝะธะต. ะ ะฟะตัะธะพะด ั 1991 ะฟะพ 2004ย ะณะพะด ะฑัะปะพ ะฟัะธะฒะตะดะตะฝะพ ะฒ ะธัะฟะพะปะฝะตะฝะธะต 420 ัะผะตััะฝัั ะฟัะธะณะพะฒะพัะพะฒ ะทะฐ ะฟัะตัััะฟะปะตะฝะธั, ัะฒัะทะฐะฝะฝัะต ั ะฝะฐัะบะพัะธะบะฐะผะธ[44]ย โ ััะพ ะพะดะธะฝ ะธะท ะฝะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒััะพะบะธั ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปะตะน ะฒ ะผะธัะต.
ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะทะฐะบะพะฝั Internal Security Act, ะดะปั ะฟัะธะณะพะฒะพัะฐ ัะปะตะฝั ััะธะฐะดั (ะผะฐัะธะพะทะฝะพะน ะณััะฟะฟะธัะพะฒะบะธ) ะดะพััะฐัะพัะฝะพ ะฑัะปะพ ะฟะพะบะฐะทะฐะฝะธะน ัััั ัะฒะธะดะตัะตะปะตะน ะพ ะฟัะธัะฐััะฝะพััะธ ะบ ััะธะฐะดะต. ะัะธ ััะพะผ ัะฒะธะดะตัะตะปะธ ะพััะฐะฒะฐะปะธัั ะฐะฝะพะฝะธะผะฝัะผะธ (ะฝะพ ะฝะต ะดะปั ะฟัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะธัะตะปัะฝัั ะพัะณะฐะฝะพะฒ), ัะฐะบ ะบะฐะบ ะฒ ะธะฝะพะผ ัะปััะฐะต ะปัะดะธ ะพัะบะฐะทะฐะปะธัั ะฑั ะดะฐะฒะฐัั ะฟะพะบะฐะทะฐะฝะธั. ะ ัะตะทัะปััะฐัะต ััะธะฐะดั ะฑัะปะธ ะปะธะบะฒะธะดะธัะพะฒะฐะฝั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต[45].
ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะัะตะธะผััะตััะฒะฐ: ะฑะปะฐะณะพะฟัะธััะฝัะน ะธะฝะฒะตััะธัะธะพะฝะฝัะน ะบะปะธะผะฐั, ัะธะปัะฝัะต ะธะฝััะธัััั, ะฒััะพะบะพะบะพะฝะบััะตะฝัะฝะฐั ััะตะดะฐ, ะฒะตะดััะธะต ะผะตััะฐ ะฒ ัะตะนัะธะฝะณะฐั ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะพะน ัะฒะพะฑะพะดั, ะฒััะพะบะพะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะฝะพะต ะธ ะดะธััะธะฟะปะธะฝะธัะพะฒะฐะฝะฝะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต, ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผัั ะฒััะพะบะธั ะฒ ะผะธัะต ััะพะฒะฝะตะน ะถะธะทะฝะธ ะธ ะดะพั ะพะดะพะฒ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั.
ะกะปะฐะฑัะต ััะพัะพะฝั: ะทะฐะฒะธัะธะผะพััั ะพั ะธะผะฟะพััะฝัั ะฟะพััะฐะฒะพะบ ะฟะพััะธ ะฒัะตะณะพ ะฟัะพะดะพะฒะพะปัััะฒะธั, ะฒะพะดั ะธ ัะฝะตัะณะธะธ. ะะตัะธัะธั ัะตััะธัะพัะธะธ.

ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะฒััะพะบะพัะฐะทะฒะธัะฐั ัััะฐะฝะฐ ั ััะฝะพัะฝะพะน ัะบะพะฝะพะผะธะบะพะน ะธ ะฝะธะทะบะธะผ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธะตะผ, ะฒ ะบะพัะพัะพะน ะฒะฐะถะฝัั ัะพะปั ะธะณัะฐัั ััะฐะฝัะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ะบะพัะฟะพัะฐัะธะธ. ะะฐะปะพะฒะพะน ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะน ะฟัะพะดัะบั ะฝะฐ ะดััั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธัย โ ะพะดะธะฝ ะธะท ัะฐะผัั ะฒััะพะบะธั ะฒ ะผะธัะต (ะฒ 2015ย ะณะพะดัย โ 85ย ััั. ะดะพะปะป. ะกะจะ ะฟะพ ะฟะฐัะธัะตัั ะฟะพะบัะฟะฐัะตะปัะฝะพะน ัะฟะพัะพะฑะฝะพััะธ). ะ ัะตะนัะธะฝะณะต ะบะพะฝะบััะตะฝัะพัะฟะพัะพะฑะฝะพััะธ ะะญะค ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะทะฐะฝัะปะฐ ะฒ 2018ย ะณะพะดั 2-ะต ะผะตััะพ (ะดะปั ััะฐะฒะฝะตะฝะธั: ะฒ 2008ย ะณะพะดัย โ 5-ะต ะผะตััะพ ะธะท 134 ัััะฐะฝ). ะะพ ะฒะตััะธะธ ะฑะธะทะฝะตั-ัะบะพะปั IMD, ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ัะฒะปัะตััั ัะฐะผะพะน ะบะพะฝะบััะตะฝัะพัะฟะพัะพะฑะฝะพะน ะฒ ะผะธัะต[46].
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟัะธะฒะปะตะบะฐัะตะปะตะฝ ะดะปั ะธะฝะฒะตััะพัะพะฒ ะธะท-ะทะฐ ะฝะธะทะบะธั ะฝะฐะปะพะณะพะฒัั ััะฐะฒะพะบ. ะัะตะณะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต 5 ะฝะฐะปะพะณะพะฒ, ะธะท ะบะพัะพััั ะพะดะธะฝ ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะฟัะธะฑัะปั, ะพะดะธะฝย โ ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะทะฐัะฐะฑะพัะฝัั ะฟะปะฐัั. ะกัะผะผะฐัะฝะฐั ััะฐะฒะบะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะฒ 27,1ย %. ะะฐะฝะธะผะฐะตั 5-ะต ะผะตััะพ ะฒ ัะตะนัะธะฝะณะต ะฝะฐะปะพะณะพะฒัั ัะธััะตะผ ะผะธัะฐ[47]. ะัะตะณะพ 4 ะฒะธะดะฐ ะธะผะฟะพััะฝัั ัะพะฒะฐัะพะฒ ะฟะพะดะปะตะถะฐั ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั ะฟัะธ ะฒะฒะพะทะต: ัะฟะธััะฝัะต ะฝะฐะฟะธัะบะธ, ัะฐะฑะฐัะฝัะต ะธะทะดะตะปะธั, ะฝะตััะตะฟัะพะดัะบัั ะธ ะฐะฒัะพะผะพะฑะธะปะธ[48].
ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฟัะธัะธัะปััั ะบ ะฒะพััะพัะฝะพะฐะทะธะฐััะบะธะผ ัะธะณัะฐะผ ะทะฐ ะฑัััััะน ัะบะฐัะพะบ ัะบะพะฝะพะผะธะบะธ ะดะพ ััะพะฒะฝั ัะฐะทะฒะธััั ัััะฐะฝ. ะ ัััะฐะฝะต ัะฐะทะฒะธัั ะฟัะพะธะทะฒะพะดััะฒะฐ ัะปะตะบััะพะฝะธะบะธ, ััะดะพัััะพะตะฝะธะต, ัะตะบัะพั ัะธะฝะฐะฝัะพะฒัั ััะปัะณ. ะะดะธะฝ ะธะท ะบััะฟะฝะตะนัะธั ะฟัะพะธะทะฒะพะดะธัะตะปะตะน CD-ะฟัะธะฒะพะดะพะฒ. ะะตะดัััั ะผะฐัััะฐะฑะฝัะต ะธััะปะตะดะพะฒะฐะฝะธั ะฒ ะพะฑะปะฐััะธ ะฑะธะพัะตั ะฝะพะปะพะณะธะน.
ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะน ั ะพะปะดะธะฝะณ Raffles ะฒะปะฐะดะตะตั ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝะพะน ัะตััั ะพัะตะปะตะน Swissotel.
ะญะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ัะธะปัะฝะพ ะทะฐะฒะธัะธั ะพั ัะบัะฟะพััะฐ, ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ะฒ ะพะฑะปะฐััะธ ะฑััะพะฒะพะน ัะปะตะบััะพะฝะธะบะธ, ะธะฝัะพัะผะฐัะธะพะฝะฝัั ัะตั ะฝะพะปะพะณะธะน, ัะฐัะผะฐัะตะฒัะธะบะธ. ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะบััะฟะฝะตะนัะฐั ัะพัะณะพะฒะฐั ะดะตัะถะฐะฒะฐ ัะตะณะธะพะฝะฐ. ะะฑััะผ ะฒะฝะตัะฝะตะน ัะพัะณะพะฒะปะธ (2008)ย โ ะพะบะพะปะพ 455,3ย ะผะปัะด ะดะพะปะป. ะกะจะ.
ะญะบัะฟะพััย โ 235,8ย ะผะปัะด ะดะพะปะป., ะฒ ัะพะผ ัะธัะปะต ะฟัะพะดัะบัะธั ัะปะตะบััะพะฝะฝะพะน ะธ ัะปะตะบััะพัะตั ะฝะธัะตัะบะพะน ะฟัะพะผััะปะตะฝะฝะพััะธ, ะฟะพััะตะฑะธัะตะปััะบะธะต ัะพะฒะฐัั, ะฟัะพะดัะบัั ะฟะตัะตัะฐะฑะพัะบะธ ะฝะฐัััะฐะปัะฝะพะณะพ ะบะฐัััะบะฐ, ะฝะตััะตะฟัะพะดัะบัั. ะ ะพัะฝะพะฒะฝะพะผ ะฝะฐะฟัะฐะฒะปัะปัั ะฒ ะะฐะปะฐะนะทะธั (12,9ย %), ะะพะฝะบะพะฝะณ (10,5ย %), ะะฝะดะพะฝะตะทะธั (9,8ย %), ะะธัะฐะน (9,7ย %), ะกะจะ (8,9ย %), ะฏะฟะพะฝะธั (4,8ย %), ะขะฐะธะปะฐะฝะด (4,1ย %) (2007ย ะณ.).
ะะผะฟะพััย โ 219,5ย ะผะปัะด ะดะพะปะป.: ะผะฐัะธะฝั ะธ ะพะฑะพััะดะพะฒะฐะฝะธะต, ัะพะฟะปะธะฒะพ, ั ะธะผะธัะตัะบะธะต ัะพะฒะฐัั, ะฟัะพะดะพะฒะพะปัััะฒะธะต. ะะปะฐะฒะฝัะต ะฟะฐััะฝััั ะฟะพ ะธะผะฟะพััั: ะะฐะปะฐะนะทะธั (13,1ย %), ะกะจะ (12,5ย %), ะะธัะฐะน (12,1ย %), ะฏะฟะพะฝะธั (8,2ย %), ะขะฐะนะฒะฐะฝั (5,9ย %), ะะฝะดะพะฝะตะทะธั (5,6ย %), ะฎะถะฝะฐั ะะพัะตั (4,9ย %) (2007).
ะ 2001 ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธัะฟัััะฒะฐะป ัะบะพะฝะพะผะธัะตัะบะธะต ัััะดะฝะพััะธ ะฒ ัะฒัะทะธ ั ะผะธัะพะฒัะผ ะบัะธะทะธัะพะผ ะฒ ะพะฑะปะฐััะธ ัะตั ะฝะพะปะพะณะธะน. ะ 2005 ัะบะพะฝะพะผะธะบะฐ ะฟะพะดะฝัะปะฐัั ัะฝะพะฒะฐ.
ะ ะตะฐะปัะฝัะน ัะพัั ะะะ ะทะฐ ะฟะตัะธะพะด ะผะตะถะดั 2004 ะธ 2007ย ะณะพะดะฐั ัะพััะฐะฒะปัะป ะฒ ััะตะดะฝะตะผ 7ย %, ะฝะพ ัะฝะธะทะธะปัั ะดะพ 1,2ย % ะฒ 2008ย ะณะพะดั ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ะณะปะพะฑะฐะปัะฝะพะณะพ ัะธะฝะฐะฝัะพะฒะพะณะพ ะบัะธะทะธัะฐ. ะะฝัะปััะธัย โ 2,3ย % (2008ย ะณ.). ะะตะทัะฐะฑะพัะธัะฐ ะฒ 2008ย ะณะพะดั ัะพััะฐะฒะธะปะฐ 2,2ย % (ะฒ 2005ย โ 3,3ย %).
ะ 2010ย ะณะพะดั ัะพัั ะะะ ัะพััะฐะฒะธะป 15,2ย %, ะพะดะฝะฐะบะพ ะฒ ะฟะพัะปะตะดัััะธะต ะณะพะดั ัะฝะธะทะธะปัั ะดะพ 2-5ย %.
ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะพะดะธะฝ ะธะท ะบััะฟะฝะตะนัะธั ะผะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัั ัะตะฝััะพะฒ ัะฐะทะฒะตะดะตะฝะธั ะดะตะบะพัะฐัะธะฒะฝัั ััะฑ ะฝะฐ ัะบัะฟะพัั. ะะฐะธะฑะพะปะตะต ะฒะฐะถะฝัะน, ะดะพะผะธะฝะธััััะธะน ะฒะธะด ะฒ ัะบัะฟะพััะต ะดะตะบะพัะฐัะธะฒะฝัั ััะฑ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐย โ Poecilia reticulata, ะดััะณะธะผะธ ะฒะฐะถะฝัะผะธ ะฒะธะดะฐะผะธ ัะฒะปััััั Pterophyllum scalare, Poecilia latipinna, Poecilia sphenops, Xiphophorus helleri, Xiphophorus maculatus, ะฑะฐัะฑััั, ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปะธ ัะตะผะตะนััะฒะฐ ั ะฐัะฐัะธะฝะพะฒัั ะธ ะณััะฐะผะธ.
ะขัะฐะฝัะฟะพัั
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะน ะฟะพัั ะฟัะธะฝะฐะดะปะตะถะธั ะบ ัะธัะปั ะบััะฟะฝะตะนัะธั ะฟะพััะพะฒ ะผะธัะฐ, ะฐ ะฟะพ ะผะฝะพะณะธะผ ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปัะผ ัะดะตัะถะธะฒะฐะตั ะฟะตัะฒะพะต ะผะตััะพ. ะะพะปััะฐั ัะฐััั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ัะฒัะทะฐะฝะฐ ะฐะฒัะพะผะพะฑะธะปัะฝัะผ ััะฐะฝัะฟะพััะพะผ, ะฒะบะปััะฐั ะพัััะพะฒะฐ ะกะตะฝัะพะทะฐ ะธ ะะถััะพะฝะณ. ะััะณะพะน ะฒะฐะถะฝะพะน ัะธััะตะผะพะน ัะฒะปัะตััั ะถะตะปะตะทะฝะพะดะพัะพะถะฝัะน ััะฐะฝัะฟะพัั, ะฒะบะปััะฐััะธะน ัะธััะตะผั ะปะตะณะบะพัะตะปััะพะฒะพะณะพ ััะฐะฝัะฟะพััะฐ ะธ ะผะตััะพ. ะกะธะฝะณะฐะฟัั ัะพะตะดะธะฝะตะฝ ั ะะฐะปะฐะนะทะธะตะน ะดะฒัะผั ะผะพััะฐะผะธ; ะััะพะฟะพัั ะงะฐะฝะณะธ ะธะณัะฐะตั ะฒะฐะถะฝัั ัะพะปั ะฒ ัะพะตะดะธะฝะตะฝะธะธ ั ะฒะฝะตัะฝะธะผ ะผะธัะพะผ.

ะะฒะธะฐัะธะพะฝะฝัะน
ะฟัะฐะฒะธััะััะฟะฝะตะนัะธะน ะฐััะพะฟะพัั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะตย โ ะะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัะน ะฐััะพะฟะพัั ะงะฐะฝะณะธ. ะะฝ ัะฒะปัะตััั ะบััะฟะฝัะผ ะฐะฒะธะฐัะธะพะฝะฝัะผ ั ะฐะฑะพะผ ะฒ ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ, ะฟะฐััะฐะถะธัะพะพะฑะพัะพัย โ ัะฒััะต 36ย ะผะปะฝ ัะตะปะพะฒะตะบ ะฒ ะณะพะด, ะณััะทะพะพะฑะพัะพัย โ ัะฒััะต 1,9ย ะผะปะฝ ัะพะฝะฝ. ะะฐั ะพะดะธััั ะฒ ัะฐะนะพะฝะต ะงะฐะฝะณะธ ะฒ 17,2ย ะบะผ ะฝะฐ ัะตะฒะตัะพ-ะฒะพััะพะบ ะพั ะบะพะผะผะตััะตัะบะพะณะพ ัะตะฝััะฐ ะธ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั ะฟัะพัััะฐะฝััะฒะพ ะฒ 13 ะบะฒะฐะดัะฐัะฝัั ะบะธะปะพะผะตััะพะฒ[49]. ะััะพะฟะพัั ัะฒะปัะตััั ั ะฐะฑะพะผ ะดะปั ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ะฟะตัะตะฒะพะทัะธะบะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐย โ ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะธั ะฐะฒะธะฐะปะธะฝะธะน. ะะฒะธะฐะบะพะผะฟะฐะฝะธั ัะฒะปัะตััั ัะปะตะฝะพะผ Star Alliance.
ะะดะผะธะฝะธัััะฐัะธะฒะฝะพ-ัะตััะธัะพัะธะฐะปัะฝะพะต ะดะตะปะตะฝะธะต
ะฟัะฐะฒะธััะะดะผะธะฝะธัััะฐัะธะฒะฝะพ ัััะฐะฝะฐ ัะฐะทะดะตะปะตะฝะฐ ะฝะฐ 5 ะพะบััะณะพะฒ[50].
ะะฐะปะพะณะธ
ะฟัะฐะฒะธััะก 2003ย ะณะพะดะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะดะตะนััะฒัะตั ะพะดะฝะพััะพะฒะฝะตะฒะฐั ัะธััะตะผะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน, ะฟัะธ ะบะพัะพัะพะน ะดะพั ะพะดั ะพะฑะปะฐะณะฐัััั ัะพะปัะบะพ ะฝะฐ ััะพะฒะฝะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน (ัะฐะฝะตะต ะดะตะนััะฒะพะฒะฐะฒัะฐั ะธะผะฟััะฐัะธะพะฝะฝะฐั ัะธััะตะผะฐ ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั, ะฟัะธ ะบะพัะพัะพะน ะธะท ะฝะฐะปะพะณะพะฒะพะน ะพะฑัะทะฐะฝะฝะพััะธ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฒััะธัะฐะปะฐัั ะฝะฐะปะพะณะพะฒะฐั ะพะฑัะทะฐะฝะฝะพััั ะฐะบัะธะพะฝะตัะฐ, ะฟะพะปััะฐััะตะณะพ ะดะธะฒะธะดะตะฝะดั, ะพัะผะตะฝะตะฝะฐ). ะะธะฒะธะดะตะฝะดั, ะฟะพะปััะตะฝะฝัะต ัััะตะดะธัะตะปัะผะธ-ัะตะทะธะดะตะฝัะฐะผะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ, ะฟะพะปะฝะพัััั ะพัะฒะพะฑะพะถะดะฐัััั ะพั ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั.
ะะฐะปะพะณะพะพะฑะปะฐะณะฐะตะผะฐั ะฟัะธะฑัะปั ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ (ะดะพั ะพะดั ะทะฐ ะฒััะตัะพะผ ัะฐัั ะพะดะพะฒ) ะพะฑะปะฐะณะฐะตััั ะฟะพ ะตะดะธะฝะพะน ััะฐะฒะบะต 17 ะฟัะพัะตะฝัะพะฒ, ะฒะฝะต ะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ัะฒะปัะตััั ะบะพะผะฟะฐะฝะธั ะผะตััะฝะพะน ะธะปะธ ะธะฝะพัััะฐะฝะฝะพะน (ะะฐะบะพะฝ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะพ ะฝะฐะปะพะณะต ะฝะฐ ะฟัะธะฑัะปั)[51]. ะะพั ะพะด ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะน ะฝะตัะตะทะธะดะตะฝัะฝะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ, ะฟะพะปััะตะฝะฝัะน ะธะท ะธะฝะพัััะฐะฝะฝัั ะธััะพัะฝะธะบะพะฒ, ะธ ะฝะต ะฟะตัะตะฒะตะดัะฝะฝัะน ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะฒะพะพะฑัะต ะฝะต ะฟะพะดะปะตะถะธั ะฝะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธั ะฟะพะดะพั ะพะดะฝัะผ ะฝะฐะปะพะณะพะผ. ะะตัะตะฒะพะด ะฟัะธะฑัะปะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะพะทะฝะฐัะฐะตั ะบะฐะบ ะฟะตัะตะฒะพะด ััะตะดััะฒ ะฝะฐ ััะตัะฐ ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธ ะฒะฒะพะท ะฒ ะฒะธะดะต ะฝะฐะปะธัะฝัั , ัะฐะบ ะธ ะฟัะธะพะฑัะตัะตะฝะธะต ะฝะฐ ััั ะฟัะธะฑัะปั ะธะผััะตััะฒะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะปะธะฑะพ ะธะผััะตััะฒะฐ, ะบะพัะพัะพะต ะฑัะดะตั ะฒะฒะตะทะตะฝะพ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะฐ ัะฐะบะถะต ะฟะพะณะฐัะตะฝะธะต ะธะท ะฟัะธะฑัะปะธ ะพะฑัะทะฐัะตะปัััะฒ, ะฒะพะทะฝะธะบัะธั ะธะท ะฟัะฐะฒะพะพัะฝะพัะตะฝะธะน ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต. ะะพ ััะพะผั ะฟัะธะฝัะธะฟั ัะตััะธัะพัะธะฐะปัะฝะพััะธ ะฝะฐะปะพะณะพะฒะฐั ัะธััะตะผะฐ ะฟะพั ะพะถะฐ ะฝะฐ ัะธััะตะผั ะะธะฑัะฐะปัะฐัะฐ ะธ ะะพะฝะบะพะฝะณะฐ, ั ะพัั ะธ ะธะผะตะตั ะฝะตะบะพัะพััะต ะพัะปะธัะธั[52].
ะะพะผะธะผะพ ะบะพัะฟะพัะฐัะธะฒะฝะพะณะพ ะฟะพะดะพั ะพะดะฝะพะณะพ ะฝะฐะปะพะณะฐ ะธ ะฝะฐะปะพะณะฐ ะฝะฐ ัะพะฒะฐัั ะธ ััะปัะณะธ, ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ ัะฟะปะฐัะธะฒะฐัั ะฝะฐะปะพะณ ะฝะฐ ะธะผััะตััะฒะพ, ะฐ ัะฐะบะถะต ะณะตัะฑะพะฒัะต ัะฑะพัั. ะะฐะปะพะณะพะฒะพะต ะฐะดะผะธะฝะธัััะธัะพะฒะฐะฝะธะต ะพัััะตััะฒะปัะตััั ะกะปัะถะฑะพะน ะฒะฝัััะตะฝะฝะธั ะดะพั ะพะดะพะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ[53][54].
ะะฐะปะพะณะธ ะฝะฐ ะฝะตะดะฒะธะถะธะผะพะต ะธะผััะตััะฒะพ ะดะปั ัะธะทะธัะตัะบะธั ะปะธั ัะพััะฐะฒะปััั 3.7ย % ะพั ะฟะพัะตะฝัะธะฐะปัะฝะพะน ััะพะธะผะพััะธ ะฐัะตะฝะดั (ะดะปั ัะพะฑััะฒะตะฝะฝะธะบะพะฒ, ะฟัะพะถะธะฒะฐััะธั ะฒ ัะฒะพัะผ ะดะพะผะต) ะธ 10ย % ะดะปั ะถะธะปัั, ัะดะฐััะตะณะพัั ะฒ ะฐัะตะฝะดั.
ะะฐัะตะปะตะฝะธะต
ะฟัะฐะฒะธัั
ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะฒัะพัะฐั ะฒ ะผะธัะต ัััะฐะฝะฐ ะฟะพ ะฟะปะพัะฝะพััะธ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะฟะพัะปะต ะะพะฝะฐะบะพ. ะะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต, ะฟะพ ัะพััะพัะฝะธั ะฝะฐ ะธัะปั 2021ย ะณะพะดะฐ, ัะพััะฐะฒะปัะตั 5ย 866ย 139ย ัะตะปะพะฒะตะบ (ะฒ 2005ย ะณะพะดัย โ 4,3 ะผะธะปะปะธะพะฝะฐ) ะธ ะพัะปะธัะฐะตััั ะฟะพ ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝะพะผั ัะพััะฐะฒั ะพั ัะพัะตะดะฝะตะน ะะฐะปะฐะนะทะธะธ[5].
ะะพ ัะพััะพัะฝะธั ะฝะฐ 2020ย ะณะพะด, ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะพััะฐะฒะปััั ะบะธัะฐะนััย โ 74,3ย %. ะะฐะปะฐะนัั[ะฐะฝะณะป.] ัะฐะทะฝะพะณะพ ะฟัะพะธัั ะพะถะดะตะฝะธั ัะพััะฐะฒะปััั 13,5ย %. ะัั ะพะดัั ะธะท ะะฝะดะธะธ[ะฐะฝะณะป.] ัะพััะฐะฒะปััั 9ย %, ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพ ะธะท ะบะพัะพััั ย โ ัะฐะผะธะปั, ะฒ ะผะตะฝััะตะผ ะบะพะปะธัะตััะฒะตย โ ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะฟะตะฝะดะถะฐะฑัั ะธ ะฑะตะฝะณะฐะปััั. ะััะฐะปัะฝัะต 3,2ย % ัะพััะพัั ะธะท ัะพะฒะตััะตะฝะฝะพ ัะฐะทะฝัั ะฝะตะฑะพะปััะธั ััะฝะธัะตัะบะธั ะณััะฟะฟ: ะฐะฝะณะปะธัะฐะฝะต, ะฐัะฐะฑั, ะตะฒัะตะธ, ัะฐะนัั, ะฐัะผัะฝะต ะธย ั.ย ะด.[5][55][56], ัะฟะพะฝัั ะธ ะผะตัะธัั (ะตะฒัะพะฐะทะธะฐัั). ะะพ ัะพััะพัะฝะธั ะฝะฐ 2019ย ะณะพะด, ะฟะพ ะพัะตะฝะบะฐะผ ะะะ, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะฟัะพะถะธะฒะฐะปะพ 2,2 ะผะธะปะปะธะพะฝะฐ ะธะผะผะธะณัะฐะฝัะพะฒ, ะธะปะธ 37,1ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัััะฐะฝั[57].
ะฏะทัะบะธ
ะฟัะฐะฒะธััะะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะผ ัะทัะบะพะผ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฟะพ ะธััะพัะธัะตัะบะธะผ ะฟัะธัะธะฝะฐะผ ัะฒะปัะตััั ะผะฐะปะฐะนัะบะธะน, ะธ ะณะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัะน ะณะธะผะฝ Majulah Singapura ะธัะฟะพะปะฝัะตััั ะฝะฐ ะฝัะผ. ะัะพะผะต ะผะฐะปะฐะนัะบะพะณะพ, ะพัะธัะธะฐะปัะฝัะผะธ ัะทัะบะฐะผะธ ะณะพััะดะฐัััะฒะฐ ัะฒะปััััั ัะตะฒะตัะฝะพะบะธัะฐะนัะบะธะน (ะบะธั.ย ๅ่ฏญ; ั ัะฐัะน), ัะฐะผะธะปััะบะธะน ะธ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน[1][58]. ะก ะผะพะผะตะฝัะฐ ะพะฑัะตัะตะฝะธั ะฝะตะทะฐะฒะธัะธะผะพััะธ ะฒะปะฐััะธ ะธ ะพัะธัะธะฐะปัะฝัะต ัััะตะถะดะตะฝะธั ะฒัั ะฑะพะปััะต ะธ ะฑะพะปััะต ะฟะพะปัะทััััั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะผ ัะทัะบะพะผ. ะะฝะพะณะธะต ะพะฑััะฒะปะตะฝะธั, ะณะฐะทะตัั ะธ ะธะทะดะฐะฝะธั ะฟะตัะฐัะฐัััั ัะพะปัะบะพ ะฝะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะผ ะธ ะบะธัะฐะนัะบะพะผ (ัะตะฒะตัะฝะพะบะธัะฐะนัะบะพะผ).
ะััะพัะธัะตัะบะธ ะบะธัะฐะนัะบะธะต ะธะผะผะธะณัะฐะฝัั ะดะตะปัััั ะฝะฐ ะฝะตัะบะพะปัะบะพ ะณััะฟะฟ ะธ ะธัะฟะพะปัะทััั ะฝะตัะบะพะปัะบะพ ะดะธะฐะปะตะบัะพะฒ, ะฝะฐััะพะปัะบะพ ัะฐะทะปะธัะฝัั , ััะพ ะธั ะฝะพัะธัะตะปะธ ะดััะณ ะดััะณะฐ ะฝะต ะฟะพะฝะธะผะฐัั: ััะพ ั ะพะบะบะธะตะฝ, ะธะปะธ ั ะพะบ-ะบัะตะฝั (ะบะธั.ย ็ฆๅปบ่ฉฑ; Fรบjiร nhuร , ัััะทัะฝััะบะธะน ะธะปะธ ัะถะฝะพะผะธะฝััะบะธะน), ัั, ะธะปะธ ะบะฐะฝัะพะฝัะบะธะน (ะบะธั.ย ็ฒค่ฏญ, Yueyu), ั ะพะบัั (ะบะธั.ย ็ฆๅท่ฉฑ, fuzhouhuร , ัััะถะพััะบะธะน), ัะฐะพัะฐะฝััะบะธะน (ะบะธั.ย ๆฝฎๅท่ฏ, Chรกozhลuhuร , ะฐะฝะณะป.ย Teochew), ั ะฐะบะบะฐ (ะบะธั.ย ๅฎขๅฎถ่ฏ, Kรจjiฤhuร ) ะธ ั ะฐะนะฝะฐะฝััะบะธะน (ะบะธั.ย ๆตทๅ่ฉฑ, Hวinรกnhuร ). ะจะธัะพะบะพะผะฐัััะฐะฑะฝะฐั ะบะฐะผะฟะฐะฝะธั ยซSpeak Mandarin Campaign[ะฐะฝะณะป.]ยป โะะพะฒะพัะธัะต ัะพะปัะบะพ ะฟะพ-ัะตะฒะตัะฝะพะบะธัะฐะนัะบะธโ ะฑัะปะฐ ะฟัะพะฒะตะดะตะฝะฐ ะดะปั ะพะฑัะตะดะธะฝะตะฝะธั ะฝะพัะธัะตะปะตะน ะฒัะตั ะดะธะฐะปะตะบัะพะฒ ะบะธัะฐะนัะบะพะณะพ ัะทัะบะฐ, ะฝะฐ ะบะพัะพััั ะณะพะฒะพััั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต.
ะะฝะตะดััะฝะฝัะน ัะตัะตะท ัะบะพะปั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ะฟัะธะพะฑััะป ัะฐะบะถะต ัะปะธัะฝัั ัะพัะผัย โ ัะฐะบ ะฝะฐะทัะฒะฐะตะผัะน ยซัะธะฝะณะปะธัยป (ะฐะฝะณะป.ย Singlish), ะบ ะบะพัะพัะพะผั ะตัั ะผะพะถะฝะพ ะดะพะฑะฐะฒะธัั ัะผะตัะฐะฝะฝัะน ะผะฐะปะฐะนัะบะพ-ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ยซะผะฐะฝะณะปะธัยป. ะขะตะผ ะฝะต ะผะตะฝะตะต ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะปะธัะตัะฐัััะฐ ะธ ะพัะธัะธะฐะปัะฝัะต ัััะตะถะดะตะฝะธั ะฟะพะปัะทััััั ะฝะพัะผะฐัะธะฒะฝัะผ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะผ.
ะะพะปั ะถะธัะตะปะตะน ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ, ะธัะฟะพะปัะทัััะธั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ะดะพะผะฐ ะฒ ะบะฐัะตััะฒะต ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ัะทัะบะฐ, ะฒััะพัะปะฐ ั 32ย % ะฒ 2010ย ะณะพะดั ะดะพ 48ย % ะฒ 2020ย ะณะพะดั. ะขะฐะบะธะผ ะพะฑัะฐะทะพะผ, ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ััะฐะป ะฑะพะปะตะต ัะฐัะฟัะพัััะฐะฝัะฝะฝัะผ, ัะตะผ ะบะธัะฐะนัะบะธะน (39ย % ะฒ 2020ย ะณะพะดั). ะะฐ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะผ ะดะพะผะฐ ัะฐะทะณะพะฒะฐัะธะฒะฐะปะธ ะฒ 2020ย ะณะพะดั 9ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั, ะฝะฐ ัะฐะผะธะปััะบะพะผย โ ะฒัะตะณะพ 2,5ย %[59][60].
ะ ะตะปะธะณะธั
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะผะฝะพะณะพะบะพะฝัะตััะธะพะฝะฐะปัะฝะฐั ัััะฐะฝะฐ. ะะพ ัะพััะพัะฝะธั ะฝะฐ 2020ย ะณะพะด 31,1ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ะธัะฟะพะฒะตะดััั ะฑัะดะดะธะทะผ, 20ย % ัะฒะปััััั ะฝะตัะตะปะธะณะธะพะทะฝัะผะธ, 18,9ย % ะฟัะธะดะตัะถะธะฒะฐัััั ั ัะธััะธะฐะฝััะฒะฐ, 15,6ย %ย โ ะธัะปะฐะผะฐ, 8,8ย %ย โ ะดะฐะพัะธะทะผะฐ ะธ ะบะธัะฐะนัะบะธั ะฒะตัะพะฒะฐะฝะธะน, 5,0ย %ย โ ะธะฝะดัะธะทะผะฐ, 0,6ย %ย โ ะฟัะพัะธะต[5]. ะ ะฟะพัะปะตะดะฝะธะต 20 ะปะตั ัะพัะปะฐ ะปะธัั ะดะพะปั ะฝะตัะตะปะธะณะธะพะทะฝัั ะปัะดะตะน, ั ัะธััะธะฐะฝ ะธ ะผัััะปัะผะฐะฝ, ะดะพะปั ะฟัะตะดััะฐะฒะธัะตะปะตะน ะฟัะพัะธั ะบะพะฝัะตััะธะน ะฟะพััะตะฟะตะฝะฝะพ ัะผะตะฝััะฐะตััั. ะะพะปััะธะฝััะฒะพ ะบะธัะฐะนัะบะพะณะพ ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั ัะปะตะดััั ััะฐะดะธัะธะพะฝะฝัะผ ะฒะตัะพะฒะฐะฝะธัะผ, ัะพัะตัะฐััะธะผ ะดะฐะพัะธะทะผ, ะบะพะฝัััะธะฐะฝััะฒะพ, ะฑัะดะดะธะทะผ ะธ ะดัะตะฒะฝะธะน ะฐะฝะธะผะธะทะผ. ะะพะปััะธะฝััะฒะพ ะผัััะปัะผะฐะฝย โ ะผะฐะปะฐะนัั, ะฝะพ ะธัะปะฐะผ ะธัะฟะพะฒะตะดััั ะธ ะดััะณะธะต ะฝะฐัะพะดั. ะกัะตะดะธ ั ัะธััะธะฐะฝ ะฟัะตะดััะฐะฒะปะตะฝั ะบะฐะบ ะบะฐัะพะปะธัะตััะฒะพ, ัะฐะบ ะธ ะดััะณะธะต ะบะพะฝัะตััะธะธ, ะฒ ัะฐััะฝะพััะธ, ะผะตัะพะดะธะทะผ, ะฟัะตัะฒะธัะตัะธะฐะฝััะฒะพ, ะััะฐะผะฑะปะตะธ ะะพะณะฐ, ะกะฒะธะดะตัะตะปะธ ะะตะณะพะฒั, ะัะผัะฝัะบะฐั ะะฟะพััะพะปััะบะฐั ะฆะตัะบะพะฒั, ัะฐะบะถะต ะธะผะตะตััั ะฟัะฐะฒะพัะปะฐะฒะฝะฐั ะพะฑัะธะฝะฐ. ะะฝะดัะธะทะผ ะฟัะตะพะฑะปะฐะดะฐะตั ััะตะดะธ ะฒัั ะพะดัะตะฒ ะธะท ะฎะถะฝะพะน ะะฝะดะธะธ (ัะฐะผะธะปะพะฒ, ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะบะฐะฝะฝะฐัะฐ ะธ ัะตะปัะณั), ะบะพัะพััะต ัะพััะฐะฒะปััั ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพ ะฒ ะธะฝะดะธะนัะบะพะน ะพะฑัะธะฝะต ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ. ะะพะดะฐะฒะปัััะตะต ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพ ะธะฝะดัะธััะพะฒ ัะฒะปััััั ะฟะพัะปะตะดะพะฒะฐัะตะปัะผะธ ัะธะฒะฐะธะทะผะฐ (ััะตะดะธ ัะฐะผะธะปะพะฒ ัะธัะพะบะพ ัะฐัะฟัะพัััะฐะฝัะฝ ะบัะปัั ะปะธะฝะณะฐะผะฐ), ะพััะฐะปัะฝัะตย โ ัะฐะบัะธะทะผะฐ (ะพัะพะฑะตะฝะฝะพ ะผะฐะปะฐัะปะธ, ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะฟัะตะดััะฐะฒะปะตะฝั ะฟะพะดัะตะบัั ัะฐะบัะธะทะผะฐ ะฒะฐะผะฐัะฐัะฐ ะธ ะดะฐะบัะธะฝะฐัะฐัะฐ) ะธ ะฒะธัะฝัะธะทะผะฐ. ะะปั ะผะตััะฝัั ะธะฝะดัะธััะพะฒ ั ะฐัะฐะบัะตัะฝะฐ ัะปะฐะฑะฐั ะฟัะธะฒะตัะถะตะฝะฝะพััั ะบ ัะพะฑะปัะดะตะฝะธั ะบะฐััะพะฒัั ะทะฐะฟัะตัะพะฒ ะธ ะพะณัะฐะฝะธัะตะฝะธะน[61]. ะััั ะฟะพัะปะตะดะพะฒะฐัะตะปะธ ัะธะบั ะธะทะผะฐ, ะดะถะฐะนะฝะธะทะผะฐ ะธ ะทะพัะพะฐัััะธะทะผะฐ.
ะ ะตะปะธะณะธะพะทะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบั ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ั ะฐัะฐะบัะตัะธะทะพะฒะฐะป ัะปะตะดัััะธะผ ะพะฑัะฐะทะพะผ: ยซะบะพะณะดะฐ ะกะฐัะดะพะฒัะบะฐั ะัะฐะฒะธั ััะฐะปะฐ ะฟัะพะดะฒะธะณะฐัั ะฒะฐั ั ะฐะฑะธะทะผ, ะผั, ะบ ััะฐัััั, ะฝะต ะฟัััะธะปะธ ะธั ะบ ะฝะฐะผ, ะฝะฐัะฐะฒ ัััะพะธัั ัะฒะพะธ ะผะตัะตัะธ. ะะฐะผ ะฝะต ะฝัะถะฝั ะธั ะดะตะฝัะณะธ ะธะปะธ ะธั ะฟัะพะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะธยป. ะะพ ะตะณะพ ัะปะพะฒะฐะผ, ััะพ ัะฒะปัะตััั ยซะฒะผะตัะฐัะตะปัััะฒะพะผ ะฒ ะดะตะปะฐ ะดััะณะธั ัััะฐะฝ ะธ ะฟะพะฟััะบะพะน ัะฐัะฟัะพัััะฐะฝะตะฝะธั ะธัะปะฐะผะฐ ั ะฟะพะผะพััั ะฝะตัััะฝัั ะดะตะฝะตะณยป, ะฐ ยซะฒะฐั ั ะฐะฑะธะทะผ ะพัะดะตะปัะตั ัะตะฑั ะพั ะฒัะตั ะพััะฐะปัะฝัั ะธ ะพัะฑัะฐััะฒะฐะตั ะฝะฐะทะฐะด, ะฒ VIIย ะฒะตะบยป[62].
ะะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝะฐั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะะพะปะธัะธะบะฐ ยซะฝะฐัะธะตัััะพะธัะตะปัััะฒะฐยป ะฒ ััะปะพะฒะธัั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฝะฐะฟัะฐะฒะปะตะฝะฐ ะฝะฐ ัะพะทะดะฐะฝะธะต ะธะผะตะฝะฝะพ ะณัะฐะถะดะฐะฝัะบะพะน ะธะดะตะฝัะธัะฝะพััะธ ยซัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะณะพ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐยปย โ ะพะฑัะตะดะธะฝะตะฝะธะต ะฟะพะด ัะณะธะดะพะน ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะน ะฝะฐัะธะธ ะฒัะตั ััะฝะธัะตัะบะธั ะณััะฟะฟ, ัะพััะฐะฒะปัััะธั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ััะพะณะพ ะณะพััะดะฐัััะฒะฐ. ะ ัััะฐะฝะต ะถะธะฒัั ัะตัััะต ะพัะฝะพะฒะฝัะต ััะฝะธัะตัะบะธะต ะณััะฟะฟัย โ ะบะธัะฐะนัั, ะผะฐะปะฐะนัั, ะธะฝะดะธะนัั ะธ ยซะฟัะพัะธะตยป[63].
ะะพ ัะปะพะฒะฐะผ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ััะฟะตัะฝะพ ะพะฑัะตะดะธะฝัะตั ยซะฒัะต ัะตะปะธะณะธะธ ะธ ะฝะฐัะพะดั, ะบัะพะผะต ะธัะปะฐะผะฐยป (ะฟะพ ะตะณะพ ะฝะฐะฑะปัะดะตะฝะธัะผ, ยซะฒ ะดััะณะธั ัะพะพะฑัะตััะฒะฐั ะพะฑัะตะดะธะฝะตะฝะธะต ะฟัะพะธัั ะพะดะธั ะปะตะณัะตย โ ะดััะถะฑะฐ, ัะผะตัะฐะฝะฝัะต ะฑัะฐะบะธ ะธย ั.ย ะด., ะธะฝะดะธะนัั ั ะบะธัะฐะนัะฐะผะธ, ะบะธัะฐะนัั ั ะธะฝะดะธะนัะฐะผะธ, ะฝะพ ะฝะต ั ะผัััะปัะผะฐะฝยป). ะะพ ะผะฝะตะฝะธั ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะฝะพะฒะพะต ะฟะพะบะพะปะตะฝะธะต ะผะฐะปะฐะนัะตะฒ ะฑะพะปะตะต ะธัะปะฐะผะธะทะธัะพะฒะฐะฝะพ ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ยซะฒะพะปะฝั, ะธะดััะตะน ะพั ะฐัะฐะฑัะบะธั ะณะพััะดะฐัััะฒยป. ะะฐะบ ััะธัะฐะป ััะบะพะฒะพะดะธัะตะปั ัััะฐะฝั, ยซะะพัะปะตะดััะฒะธัย โ ััะพ ะฑะฐััะตั ะฒ ะพะฑัะตััะฒะต, ะธ, ะดัะผะฐั, ััะพ ะดะตะปะฐะตััั ะฝะฐะผะตัะตะฝะฝะพ, ะธัะปะฐะผ ัััะตะผะธััั ะพัะดะตะปะธััััยป. ะะผะผะธะณัะฐัะธะพะฝะฝะฐั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ ะฝะต ะฟะพะพัััะปะฐ ัะพััะฐ ะดะพะปะธ ะผัััะปัะผะฐะฝ ะฒ ััััะบัััะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั, ะฐ ะฒะฝัััะตะฝะฝัั ะฟะพะปะธัะธะบะฐ ััะธะผัะปะธัะพะฒะฐะปะฐ ะผะฐะปะฐะนัะตะฒ ะธัะฟะพะปัะทะพะฒะฐัั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน ัะทัะบ ะฒ ะบะฐัะตััะฒะต ะพัะฝะพะฒะฝะพะณะพ ััะตะดััะฒะฐ ะพะฑัะตะฝะธั. ะะพ ะฝะฐะฑะปัะดะตะฝะธัะผ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ, ะผะฐะปะฐะนัั, ะธัะฟะพะปัะทัััะธะต ะดะพะผะฐ ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน, ะฝะฐัะตะปะตะฝั ะฝะฐ ยซะฟัะตััะฟะตะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะฑัะตััะฒะตยป ะธ ะฝะต ะฟะพะดะฒะตัะถะตะฝั ัะบัััะตะผะธัััะบะธะผ ะธะดะตัะผ[62].
ะะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธะต
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ัััะตะบัะธะฒะฝัั ัะธััะตะผั ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั, ะฝะตัะผะพััั ะฝะฐ ะดะพััะฐัะพัะฝะพ ะฝะธะทะบะธะต ะฑัะดะถะตัะฝัะต ัะฐัั ะพะดั ะฟะพ ััะฐะฒะฝะตะฝะธั ั ัะฐะทะฒะธััะผะธ ัััะฐะฝะฐะผะธ[64]. ะัะตะผะธัะฝะฐั ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธั ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั ะฟะพะผะตัะฐะตั ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฝะฐ ัะตััะพะต ะผะตััะพ ะฒ ะผะธัะต ะฒ ัะฒะพัะผ ะพััััะต[65]. ะญัะพ ะดะพััะธะณะฐะตััั ัะตะผ, ััะพ ัะฒััะต 20ย % ัะฐัั ะพะดะพะฒ ะฝะฐ ะปะตัะตะฝะธะต ะพะฟะปะฐัะธะฒะฐะตััั ัะฐะผะธะผะธ ะฟะฐัะธะตะฝัะฐะผะธ (ัะฒะตัั ัััะฐั ะพะฒะบะธ), ะบะพัะพััะต ะฒ ัะตะทัะปััะฐัะต ะทะฐะธะฝัะตัะตัะพะฒะฐะฝั ะฒ ัะบะพะฝะพะผะธะธ ััะตะดััะฒ[66].
ะ ัะตะปะพะผ, ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ัะฐะผัะน ะฝะธะทะบะธะน ััะพะฒะตะฝั ะดะตััะบะพะน ัะผะตััะฝะพััะธ ะฒ ะผะธัะต ะทะฐ ะฟะพัะปะตะดะฝะธะต 20 ะปะตั[67]. ะกัะตะดะฝัั ะพะถะธะดะฐะตะผะฐั ะฟัะพะดะพะปะถะธัะตะปัะฝะพััั ะถะธะทะฝะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะตย โ 81ย ะณะพะด ะดะปั ะผัะถัะธะฝ ะธ 85,5 ะดะปั ะถะตะฝัะธะฝ, ะฟะพ ััะพะผั ะฟะพะบะฐะทะฐัะตะปั ัััะฐะฝะฐ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั 4-ะต ะผะตััะพ ะฒ ะผะธัะพะฒะพะผ ัะตะนัะธะฝะณะต. ะะพััะธ ะฒัั ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะธะผะตะตั ะดะพัััะฟ ะบ ะบะฐัะตััะฒะตะฝะฝะพะน ะฒะพะดะต ะธ ะบะฐะฝะฐะปะธะทะฐัะธะธ. ะะถะตะณะพะดะฝะพ ะพั ะกะะะะฐ ะฒ ัััะฐะฝะต ัะผะธัะฐะตั ะผะตะฝะตะต 10 ัะตะปะพะฒะตะบ ะฝะฐ 100ย 000. ะััะพะบ ััะพะฒะตะฝั ะธะผะผัะฝะธะทะฐัะธะธ. ะะพะบะฐะทะฐัะตะปั ะพะถะธัะตะฝะธั ะฒะพ ะฒะทัะพัะปะพะผ ะฒะพะทัะฐััะตย โ ะผะตะฝะตะต 10ย %[68].
ะกะธััะตะผะฐ ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั ะพัะฝะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ ัััั ะฟัะธะฝัะธะฟะฐั ยซMยป:
- ยซะะตะดะธัะฐะฝะดยป (ะฐะฝะณะป.ย Medifund)ย โ ะพะฑะตัะฟะตัะธะฒะฐะตั ะทะฐัะธัั ะดะปั ัะตั , ะบัะพ ะฝะต ะผะพะถะตั ะฟะพะทะฒะพะปะธัั ัะตะฑะต ะผะตะดะธัะธะฝัะบะพะต ะพะฑัะปัะถะธะฒะฐะฝะธะต;
- ยซะะตะดะธััะนะฒยป (ะฐะฝะณะป.ย Medisave)ย โ ะพะฑัะทะฐัะตะปัะฝะฐั ัั ะตะผะฐ ะผะตะดะธัะธะฝัะบะธั ัะฑะตัะตะถะตะฝะธะน, ะบะพัะพัะฐั ะพั ะฒะฐััะฒะฐะตั ะพะบะพะปะพ 85ย % ะฝะฐัะตะปะตะฝะธั;
- ยซะะตะดะธัะธะปะดยป (ะฐะฝะณะป.ย Medishield)ย โ ัั ะตะผะฐ ะผะตะดะธัะธะฝัะบะพะณะพ ัััะฐั ะพะฒะฐะฝะธั, ะฒ ะทะฝะฐัะธัะตะปัะฝะพะน ััะตะฟะตะฝะธ ัะธะฝะฐะฝัะธััะตะผะฐั ะณะพััะดะฐัััะฒะพะผ, ะดะปั ัะผะตััะตะปัะฝะพ ะพะฟะฐัะฝัั ะฑะพะปะตะทะฝะตะน, ััะตะฑัััะธั ะดะพัะพะณะพััะพััะตะณะพ ะปะตัะตะฝะธั[64].
ะะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัะต ะฑะพะปัะฝะธัั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธะผะตัั ะฐะฒัะพะฝะพะผะธั ะพัะฝะพัะธัะตะปัะฝะพ ัะฟัะฐะฒะปะตะฝัะตัะบะธั ัะตัะตะฝะธะน ะธ ะบะพะฝะบััะธัััั ะทะฐ ะฟะฐัะธะตะฝัะพะฒ. ะะปั ะปะธั ั ะฝะธะทะบะธะผะธ ะดะพั ะพะดะฐะผะธ ัััะตััะฒััั ัั ะตะผั ััะฑัะธะดะธะน[69]. ะ 2008ย ะณะพะดั ัะธััะตะผะฐ ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั ะฑัะปะฐ ะฟัะพัะธะฝะฐะฝัะธัะพะฒะฐะฝะฐ ะฝะฐ 31,9ย %, ััะพ ัะพััะฐะฒะปัะตั ะฟัะธะผะตัะฝะพ 3,5ย % ะพั ะะะ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ[70].
ะัะปััััะฐ
ะฟัะฐะฒะธัั
ะะพัะตะฝะฝะพะต ะผะฐะปะฐะนัะบะพะต ะฝะฐัะตะปะตะฝะธะต ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ัะพััะฐะฒะปัะตั ะปะธัั ะฝะตะฑะพะปััะพะน ะฟัะพัะตะฝั, ะฐ ะฑะพะปััะธะฝััะฒะพย โ ะบะธัะฐะนัะบะธะต, ะธะฝะดะธะนัะบะธะต ะธะปะธ ะฐัะฐะฑัะบะธะต ะธะผะผะธะณัะฐะฝัั. ะ ะบะฐัะตััะฒะต ะฝะพัะธัะตะปะตะน ะพัะธะณะธะฝะฐะปัะฝะพะน ะบัะปััััั ะธะฝะพะณะดะฐ ะฒัะดะตะปััั ะตะฒัะฐะทะธะนัะบะธั ัะธะฝะณะฐะฟัััะตะฒ ะธ ะฟะตัะฐะฝะฐะบะฐะฝะพะฒ (ะฟะพัะพะผะบะพะฒ ะบะธัะฐะนัะบะธั ะธะผะผะธะณัะฐะฝัะพะฒ ะธ ะธั ะผะฐะปะฐะนัะบะธั ะถัะฝ).
ะะปะฐะณะพะฟะพะปััะฝะฐั ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝะฐั ัะธััะฐัะธั ะฟัะธะฒะตะปะฐ ะบ ะดะธัััะทะธะธ ัะฐะทะฝัั ะบัะปัััั, ะธ ะทะฐ ะบะพัะพัะบะพะต ะฒัะตะผั ะฒะพะทะฝะธะบะปะฐ ะฟัะธัััะฐั ัะพะปัะบะพ ะกะธะฝะณะฐะฟััั ัะฐะผะพะฑััะฝะพััั.
ะ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะตััั ััะด ััะฝะธัะตัะบะธั ัะฐะนะพะฝะพะฒ, ัะฐะบะธั ะบะฐะบ ะะธัะป-ะะฝะดะธั (ยซะผะฐะปะตะฝัะบะฐั ะะฝะดะธัยป) ะธ ยซะงะฐะนะฝะฐ-ัะฐัะฝยป. ะ ะฐะนะพะฝั ะฟะพัะฒะธะปะธัั ะบะฐะบ ัะตะทัะปััะฐั ะฟะปะฐะฝะฐ ะ ะฐััะปะทะฐ ะฟะพ ะฐะดะฐะฟัะฐัะธะธ ะฝะพะฒัั ะธะผะผะธะณัะฐะฝัะพะฒ ัะตัะตะท ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ะณะตััะพ. ะกะตะนัะฐั ััะธ ัะฐะนะพะฝั ัััะฐัะธะปะธ ัะฒะพั ะฑัะปะพะต ะทะฝะฐัะตะฝะธะต, ะฝะพ ะพััะฐัััั ะบัะปััััะฝัะผะธ ัะตะฝััะฐะผะธ, ะณะดะต ะฟัะพะดะฐัััั ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ัะพะฒะฐัั ะธ ัะฐะฑะพัะฐัั ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะต ัะตััะพัะฐะฝั.
ะัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะพ ัะปะตะดะธั ะทะฐ ัะพะฑะปัะดะตะฝะธะตะผ ะฟัะธะฝัะธะฟะฐ ัะพะปะตัะฐะฝัะฝะพััะธ, ะฒ ัะพะผ ัะธัะปะต ะทะฐ ัะฒะพะฑะพะดะพะน ะฒะตัะพะธัะฟะพะฒะตะดะฐะฝะธั. ะ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะธะผะตัััั ะฝะตัะบะพะปัะบะพ ะธะฝะดัะธัััะบะธั , ะฑัะดะดะธะนัะบะธั ะธ ะดะฐะพััะบะธั ั ัะฐะผะพะฒ, ะฐ ัะฐะบะถะต ะผะตัะตัะตะน ะธ ั ัะธััะธะฐะฝัะบะธั ัะตัะบะฒะตะน. ะัะธัััััะฒััั ะธ ะฝะตะพััะพะดะพะบัะฐะปัะฝัะต ัะตะปะธะณะธะพะทะฝัะต ะณััะฟะฟั.

ะะพัะผะพะฟะพะปะธัะธัะตัะบะฐั ะฝะฐะฟัะฐะฒะปะตะฝะฝะพััั ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะพะน ะบัะปััััั ะฟัะธะฒะตะปะฐ ะบ ัะฐะทะฝะพะพะฑัะฐะทะธั ะปะธัะตัะฐัััั[71], ะฒะธะดะพะฒ ะธัะบััััะฒะฐ, ะผัะทัะบะธ ะธ ัะตะฐััะฐ. ะะฐะถะฝะพะต ะผะตััะพ ะทะฐะฝะธะผะฐัั ะฟะธัะฐัะตะปะธ, ะฟะธัััะธะต ะฝะฐ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะผ ัะทัะบะต: ะะฐัััะธ ะก. ะ., ะะพั ะฐะผะตะด ะะฐะธะผ ะะฐะธะฟะธ, ะญัะฝะพั ะฑะธะฝ ะัะฐั , ะัะผะฐั ะะฐะธะปะธ ะธ ะดััะณะธะต. ะ 2003ย ะณะพะดั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะฑัะป ะฟะพัััะพะตะฝ ะธ ะพัะบััั ะฝะพะฒัะน ัะตะฐัั ยซะญัะฟะปะฐะฝะฐะดะฐยป (ะฟะพ ัะพัะผะต ะฝะฐะฟะพะผะธะฝะฐััะธะน ะผะตััะฝัะน ัััะบั ะดััะธะฐะฝ) ะฝะฐ ะฑะพะปััะพะต ะบะพะปะธัะตััะฒะพ ะผะตัั, ะฒ ะบะพัะพัะพะผ ะฟัะพะฒะพะดัััั ัะฟะตะบัะฐะบะปะธ ะธ ะฟัะตะดััะฐะฒะปะตะฝะธั. ะะพัะพะด ัะบัะฐัะฐัั ะผะฝะพะณะพัะธัะปะตะฝะฝัะต ัะบัะปัะฟัััั, ะฒ ัะพะผ ัะธัะปะต ยซะัััะพะฝยป ะกะฐะปัะฒะฐะดะพัะฐ ะะฐะปะธ.
ะัั ะฝั
ะฟัะฐะฒะธััะัั ะธัะตะบัััะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธะต
ะฟัะฐะฒะธััะกะธะฝะณะฐะฟัั ะธะผะตะตั ะณะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัั ัะธััะตะผั ะพะฑัะฐะทะพะฒะฐะฝะธั, ะพะดะฝั ะธะท ะปัััะธั ะฒ ะผะธัะต. ะะปะฐะฒะฝัะผ ัะทัะบะพะผ ะพะฑััะตะฝะธั ะฟัะธะฝัั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะธะน, ั ัะตะปัั ัะบัะตะฟะธัั ะผะฝะพะณะพะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝะพะต ะณะพััะดะฐัััะฒะพ ะธ ัะบะพัะตะต ะฒะปะธัััั ะฒ ะณะปะพะฑะฐะปัะฝัะน ะผะธั. ะ ัััะฐะฝะต ะดะตะนััะฒััั 6 ะผะตััะฝัั ะฒัะทะพะฒ, ะฒ ัะพะผ ัะธัะปะต ะณะพััะดะฐัััะฒะตะฝะฝัะน ะะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะน ัะฝะธะฒะตััะธัะตั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ.
ะะตะณะตะฝะดั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะะตัะปะฐะนะพะฝ (ะฐะฝะณะป.ย Merlion, ะฒ ะดััะณะพะน ััะฐะฝัะบัะธะฟัะธะธ ะะตัะปะธะพะฝ)ย โ ะผะธัะธัะตัะบะพะต ะถะธะฒะพัะฝะพะต, ัะพะดััะฒะตะฝะฝะพะต ะณัะธัะพะฝะฐะผ ะธ ะดัะฐะบะพะฝะฐะผ,ย โ ะฒัััะตัะฐะตััั ะฒ ะฝะตัะบะพะปัะบะธั ั ัะดะพะถะตััะฒะตะฝะฝัั ััะฐะดะธัะธัั . ะะทะพะฑัะฐะถะตะฝะธะต ัััะตััะฒะฐ ั ะณะพะปะพะฒะพะน ะปัะฒะฐ ะธ ััะฑัะธะผ ั ะฒะพััะพะผ, ะบะพัะพัะพะต ัะบะพะฑั ะพั ัะฐะฝัะปะพ ะดัะตะฒะฝะธะน ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะธัะฟะตะฟะตะปัั ะตะณะพ ะฒัะฐะณะพะฒ ะบัะฐัะฝัะผ ะพะณะฝะตะฝะฝัะผ ะฒะทะพัะพะผ, ะผะพะถะฝะพ ัะฒะธะดะตัั ะฒ ะะฝะดะธะธ, ะฝะฐ ััะตะฝะฐั ะฒ ั ัะฐะผะต ะะดะถะฐะฝัะต ะธ ะะฐัั ััะต, ะฝะฐ ะดัะตะฒะฝะธั ััััััะบะธั ะผะพะฝะตัะฐั ะฟะตัะธะพะดะฐ ัะปะปะธะฝะธะทะผะฐ, ะฐ ัะฐะบะถะต ะฝะฐ ะณะตัะฑะฐั ะฐะฝะณะปะธะนัะบะพะณะพ ะณัะฐัััะฒะฐ ะะพััะพะปะบ, ะณะพัะพะดะฐ ะะฐะฝะธะปะฐ (ะคะธะปะธะฟะฟะธะฝั) ะธ ะัั-ะะฝะดะธะนัะบะพะน ะบะพะผะฟะฐะฝะธะธ.
ะกะพะณะปะฐัะฝะพ ะปะตะณะตะฝะดะต, ะดะฐะฒะฝัะผ-ะดะฐะฒะฝะพ ะทะดะตัั ะพะฑะธัะฐะปะพ ััะดะธัะต ั ะณะพะปะพะฒะพะน ะปัะฒะฐ ะธ ััะปะพะฒะธัะตะผ ััะฑั, ะบะพัะพัะพะต ะฒััะฐะฒะฐะปะพ ะฝะฐ ะทะฐัะธัั ะผะตััะฝัั ะถะธัะตะปะตะน. ะัะธ ะฒะธะดะต ะฒัะฐะณะฐ ั ะฝะตะณะพ ะทะฐะณะพัะฐะปะธัั ะณะปะฐะทะฐ ะบัะฐัะฝัะผ ัะฒะตัะพะผ ะธ ะธัะฟะตะฟะตะปัะปะธ ะฝะตะฟัะธััะตะปะตะน. ะัะปะธ ะฑัะป ัะธะปัะฝัะน ััะพัะผ, ัะพ ะพะฝ ะฒัั ะพะดะธะป ะธะท ะฒะพะดั ะธ ัะฟะฐัะฐะป ะปัะดะตะน ะพั ะณะธะฑะตะปะธ. ะ ะฒ ะฟะฐะผััั ะพ ัะฟะฐัะธัะตะปะต ะฒััััะพะตะฝ ัะพะฝัะฐะฝ ะฒ ะฒะธะดะต ะฟะพะปัััะฑั-ะฟะพะปัะปัะฒะฐ. ะะณะพ ะฒััะพัะฐ 8,6ย ะผ, ะฒะตั 70 ัะพะฝะฝ ะธ ััะพะธะผะพััั 165ย ััั. ัะธะฝะณะฐะฟัััะบะธั ะดะพะปะปะฐัะพะฒ. ะะฒัะพั-ัะบัะปัะฟัะพั ะะธะผ ะะฐะฝะณ ะกะตะฝะณ. ะะพัััะพะตะฝ ะฒ 1972ย ะณะพะดั.
ะ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะน ะปะตัะพะฟะธัะธ ยซะกัะปะฐะปะฐั-ัั-ัะฐะปะฐัะธะฝยป (ะะฐะปะฐะนัะบะธะต ัะพะดะพัะปะพะฒะธั)[72] ะฟัะธะฝัะฐ ะผะฐะปะฐะนัะตะฒ ะฟะพ ะธะผะตะฝะธ ะกะฐะฝะณ ะะธะปะฐ ะฃัะฐะผะฐ, ะฟัะฐะฒะธะฒัะตะณะพ ะฟัะธะผะตัะฝะพ ั 1299 ะฟะพ 1347ย ะณะพะดะฐั , ััะฝะต ะธะฝะดะธะนัะบะพะณะพ ะฟัะธะฝัะฐ ะ ะฐะดะถะธ ะัะปะฐะฝะฐ ะธ ะฟะพะดะฒะพะดะฝะพะน ะฟัะธะฝัะตััั. ะฃะฒะธะดะตะฒ ะฝะตะพะฑััะฝะพะต ะถะธะฒะพัะฝะพะต ะฝะฐ ะพัััะพะฒะต ะขะฐะผะฐัะตะบ (Temasek) ััะพ ะพะทะฝะฐัะฐะปะพ ยซะณะพัะพะด ั ะผะพััยป, ะฟัะธะฝั ััะฐะป ะฒัััะฝััั ั ัะฒะพะธั ะฟะพะดัะธะฝัะฝะฝัั ะพ ะตะณะพ ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะธ. ะะธะบัะพ ะฝะต ะทะฝะฐะป, ะธ ัะพะปัะบะพ ะพะดะธะฝ ะผัะดัะตั ัะผะพะณ ัะฐัะฟะพะทะฝะฐัั ะปัะฒะฐ (ั ะพัั ะปัะฒั ะทะดะตัั ะฝะธะบะพะณะดะฐ ะฝะต ะฒะพะดะธะปะธัั). ะญัะพ ัะฐะบ ะฒะฟะตัะฐัะปะธะปะพ ะฟัะธะฝัะฐ, ััะพ ะพะฝ ัะตัะธะป ะฟะตัะตะธะผะตะฝะพะฒะฐัั ะพัััะพะฒ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะฒ ัะตััั ะณัะฐัะธะพะทะฝะพะณะพ ะถะธะฒะพัะฝะพะณะพ.
ะะพััะพะฟัะธะผะตัะฐัะตะปัะฝะพััะธ
ะฟัะฐะฒะธััะกัะตะดะธ ะดะพััะพะฟัะธะผะตัะฐัะตะปัะฝะพััะตะน ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ:
- ะััะพะฟะพัั ะงะฐะฝะณะธ[73]
- ะะปัะถ ะกะธะปะพัะพ[74]
- ะกัะฐััั ะะตัะปะฐะนะพะฝ (ะปะตะฒ-ัััะฐะปะบะฐ, ัะธะผะฒะพะป ะณะพัะพะดะฐ)
- ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะน ะฑะพัะฐะฝะธัะตัะบะธะน ัะฐะด, ะฟัะธะทะฝะฐะฝ ะฎะะะกะะ ะพะฑัะตะบัะพะผ ะัะตะผะธัะฝะพะณะพ ะฝะฐัะปะตะดะธั; ะก 2013 ะณะพะดะฐ ะทะฐะฝะธะผะฐะตั ะฟะตัะฒะพะต ะผะตััะพ ะฒ ะะทะธะธ ััะตะดะธ ะฟะฐัะบะพะฒัั ะดะพััะพะฟัะธะผะตัะฐัะตะปัะฝะพััะตะน ะฟะพ ะฒะตััะธะธ TripAdvisor.
- ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะธะน ะทะพะพะฟะฐัะบ, ะฒ ะบะพัะพัะพะผ ะถะธะฒะพัะฝัะต ัะพะดะตัะถะฐััั ะฒ ะฟัะธัะพะดะฝัั ััะปะพะฒะธัั
- ะัะธัะพะดะฝัะน ะฟะฐัะบ ยซะกะฐะดั ั ะะฐะปะธะฒะฐยป
- ะขะตะฐััั ะญัะฟะปะฐะฝะฐะดัย โ ัะตะฝัั ะธัะฟะพะปะฝะธัะตะปััะบะธั ะธัะบััััะฒ
- Marina Bay Sandsย โ ะบััะพััะฝัะน ัะตะฝัั (ะพัะตะปั, ะฒัััะฐะฒะพัะฝัะน ัะตะฝัั, ะบะฐะทะธะฝะพ) ั ะพะฑะทะพัะฝะพะน ะฟะปะพัะฐะดะบะพะน ะฝะฐ ะบัััะต ะธ ะฒะธะดะพะผ ะฝะฐ ะทะฐะปะธะฒ ะะฐัะธะฝะฐ-ะะตะน
- ะัะตะปั ะ ะฐััะปะท
- ะฟะฐัะบ ะฟัะธั ะะถััะพะฝะณ, ะฟะปะพัะฐะดัั 20 ะณะตะบัะฐัะพะฒ, ะณะดะต ะพะฑะธัะฐะตั ะผะฝะพะถะตััะฒะพ ััะพะฟะธัะตัะบะธั ะฟัะธั.
- ะัััะพะฒ ัะฐะทะฒะปะตัะตะฝะธะน ะกะตะฝัะพัะฐย โ ั Universal Studio, ะะบะตะฐะฝะฐัะธัะผะฐะผะธ, ะฐัััะฐะบัะธะพะฝะฐะผะธ ะดะปั ะดะตัะตะน ะธ ะฒะทัะพัะปัั , ั ะฟะพะปัะผะธ ะดะปั ะณะพะปััะฐ.
- ะะฐะฟะพะฒะตะดะฝะธะบ ยซะัะบะธั ะขะธะผะฐั ยปย โ 70 ะณะตะบัะฐัะพะฒ ะฝะตััะพะฝััะพะณะพ ััะพะฟะธัะตัะบะพะณะพ ะปะตัะฐ
- ะะฐะฑะตัะตะถะฝะฐั ะะปะฐั-ะะธ ะฟะพะปััะธะปะฐ ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะต ะฒ ัะตััั ัััะฐ ะญะฝะดัั ะะปะฐัะบะฐ, ะฒัะพัะพะณะพ ะณัะฑะตัะฝะฐัะพัะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ. ะะดะพะปั ะฟัะธัะฐะปะฐ ััะฝัะปะธัั ะฟะฐะบะณะฐัะทั XIXย ะฒะตะบะฐ, ะฟัะธะฝะฐะดะปะตะถะฐะฒัะธะต ะฒ ะพัะฝะพะฒะฝะพะผ ะบะธัะฐะนัะฐะผ. ะ ะฝะฐัะฐะปะต 1990-ั ะณะพะดะพะฒ ััะฐ ะทะพะฝะฐ ะฟัะธะฒะปะตะบะปะฐ ะฒะฝะธะผะฐะฝะธะต ะณัะฐะดะพัััะพะธัะตะปะตะน ะธ ะฑัะปะฐ ะฟัะตะฒัะฐัะตะฝะฐ ะฒ ะบะพะผะฟะฐะบัะฝัะน ะบะพะผะฟะปะตะบั ะผะฐะณะฐะทะธะฝะพะฒ, ะฟะฐะฑะพะฒ, ะฟะปะฐะฒััะธั ัะตััะพัะฐะฝะพะฒ ะธ ัะตะผะตัะปะตะฝะฝัั ะปะฐะฒะพะบ. ะก ััะพะน ะฝะฐะฑะตัะตะถะฝะพะน ะพัะณะฐะฝะธะทะพะฒัะฒะฐัััั ัะบัะบัััะธะธ ะฟะพ ัะตะบะต ะฝะฐ ะฟัะพะณัะปะพัะฝัั ะบะฐัะตัะฐั .
-
ะะฐะฑะตัะตะถะฝะฐั ะะปะฐั-ะะธ
-
ะะปะฐั-ะะธ
-
ะ ะธะฒะตััะฐะนะด-ะะพะนะฝั
ะกะฟะพัั
ะฟัะฐะฒะธััะก 1948ย ะณะพะดะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟัั ััะฐััะฒัะตั ะฒ ะปะตัะฝะธั ะะปะธะผะฟะธะนัะบะธั ะธะณัะฐั .
ะก 2008ย ะณะพะดะฐ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะฟัะพะฒะพะดะธััั ะฝะพัะฝะพะน ััะฐะฟ ะคะพัะผัะปั-1. ะัะฐะฝ-ะฟัะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ 2008ย ะณะพะดะฐ ััะฐะป ะฟะตัะฒัะผ ะฒ ะธััะพัะธะธ ะคะพัะผัะปั-1 ะฝะพัะฝัะผ ััะฐะฟะพะผ.
ะ 2010ย ะณะพะดั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะฟัะพัะปะธ ะฟะตัะฒัะต ัะฝะพัะตัะบะธะต ะะปะธะผะฟะธะนัะบะธะต ะธะณัั.
ะ 2014ย ะณะพะดั ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต ะพัะบััั ะบััะฟะฝะตะนัะธะน ะฒ ัะตะณะธะพะฝะต ยซะะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะน ััะฐะดะธะพะฝยป, ะฒะผะตััะธะผะพัััั 55ย ััั. ัะตะปะพะฒะตะบ.
ะกะผ. ัะฐะบะถะต
ะฟัะฐะฒะธัั- ะะธัะฝะตะนะปะตะฝะด ัะพ ัะผะตััะฝะพะน ะบะฐะทะฝัั
- ะะฐะฟัะตั ะฝะฐ ะฟัะพะดะฐะถั ะถะตะฒะฐัะตะปัะฝะพะน ัะตะทะธะฝะบะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต
ะัะธะผะตัะฐะฝะธั
ะฟัะฐะฒะธัั- โ 1 2 3 Official languages and national language - Constitution of the Republic of Singapore (ะัะธัะธะฐะปัะฝัะต ัะทัะบะธ ะธ ะฝะฐัะธะพะฝะฐะปัะฝัะน ัะทัะบ - ะะพะฝััะธัััะธั ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะธ ะกะธะฝะณะฐะฟัั)ย (ะฐะฝะณะป.). sso.agc.gov.sg (9 ะฐะฒะณัััะฐ 1965). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 15 ะผะฐั 2025. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 22 ะพะบััะฑัั 2022 ะณะพะดะฐ.
- โ Kevin Y. L. Tan. Is Singapore an Authoritarian Constitutional Regime? So What If It Is?ย // Authoritarian Legality in Asia: Formation, Development and Transition / Hualing Fu, Weitseng Chen.ย โ Cambridge: Cambridge University Press, 2020.ย โ ะก. 187โ202.ย โ ISBN 978-1-108-49668-1. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 13ย ะฝะพัะฑัั 2023ย ะณะพะดะฐ.
- โ ะัะปะฐั ะผะธัะฐ: ะะฐะบัะธะผะฐะปัะฝะพ ะฟะพะดัะพะฑะฝะฐั ะธะฝัะพัะผะฐัะธั / ะ ัะบะพะฒะพะดะธัะตะปะธ ะฟัะพะตะบัะฐ: ะ. ะ. ะััะฝะตะฒ, ะ. ะ. ะัะธัะฒะพัะพะฒ.ย โ ะะพัะบะฒะฐ: ะะกะข, 2017.ย โ ะก.ย 58.ย โ 96ย ั.ย โ ISBN 978-5-17-10261-4.
- โ Statistics Singapore. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 29 ะธัะฝั 2018. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ะธัะปั 2019 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 3 4 file-icon. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 2 ะพะบััะฑัั 2021. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 20 ะผะฐััะฐ 2021 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 3 4 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Singapore). www.imf.org. ะะตะถะดัะฝะฐัะพะดะฝัะน ะฒะฐะปััะฝัะน ัะพะฝะด (ะพะบััะฑัั 2024). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 17 ะฝะพัะฑัั 2024. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 8 ะดะตะบะฐะฑัั 2024 ะณะพะดะฐ.
- โ Human Development Report 2025ย (ะฐะฝะณะป.). ะัะพะณัะฐะผะผะฐ ัะฐะทะฒะธัะธั ะะะ (6 ะผะฐั 2025). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 6 ะผะฐั 2025. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 6 ะผะฐั 2025 ะณะพะดะฐ.
- โ ะกะธะฝะณะฐะฟัฬัย // ะกะปะพะฒะฐัั ะณะตะพะณัะฐัะธัะตัะบะธั ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธะน ะทะฐััะฑะตะถะฝัั ัััะฐะฝย / ะพัะฒ. ัะตะด. ะ.ย ะ.ย ะะพะผะบะพะฒ.ย โ 3-ะต ะธะทะด., ะฟะตัะตัะฐะฑ. ะธ ะดะพะฟ.ย โ ะ.ย : ะะตะดัะฐ, 1986.ย โ ะก.ย 336.
- โ Cost of Living City Ranking 2023ย (ะฐะฝะณะป.). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 10 ะผะฐั 2024. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 10 ะผะฐั 2024 ะณะพะดะฐ.
- โ Tokyo is the worldโs safest city, according to the Economist Intelligence Unitย (ะฐะฝะณะป.). World Economic Forum. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 27 ะพะบััะฑัั 2020. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 31 ะพะบััะฑัั 2020 ะณะพะดะฐ.
- โ Tokyo stays on top for third year, with Osaka No. 3 in ranking of worldโs safest citiesย (ะฐะฝะณะป.). The Japan Times (30 ะฐะฒะณัััะฐ 2019). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 27 ะพะบััะฑัั 2020. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 31 ะพะบััะฑัั 2020 ะณะพะดะฐ.
- โ ะะพัะฟะตะปะพะฒ, 2002, ั.ย 384.
- โ Founding and Early Years. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 14 ะธัะฝั 2018. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 3 ะฝะพัะฑัั 2016 ะณะพะดะฐ.
- โ First rubber trees are planted in Singapore. History of Singapore. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 14 ะธัะฝั 2018. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 14 ะธัะฝั 2018 ะณะพะดะฐ.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒะฐ ยซะัะฟัะฐะฒะปัััั ะฒ ะพะดะธะฝะพัะฝะพะน ะฟะปะฐะฒะฐะฝะธะตยป.
- โ 1 2 ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒะฐ ยซะัะถะธะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะดะธะฝะพัะบัยป.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒะฐ ยซะะพััะฑะฐ ั ะบะพัััะฟัะธะตะนยป.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒะฐ ยซะะธัะธะถัั ะพัะบะตัััะฐยป.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒั ยซะัะถะธะฒะฐะฝะธะต ะฒ ะพะดะธะฝะพัะบัยป ะธ ยซะะฝะพะณะพ ะฝะฐัะตัะธะนย โ ะพะดะธะฝ ัะทัะบยป.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐ ะฒ ะฟะตัะฒัะน. ะ.: 2005. ะะปะฐะฒะฐ ยซะกะฟัะฐะฒะตะดะปะธะฒะพะต ะพะฑัะตััะฒะพ, ะฐ ะฝะต ะณะพััะดะฐัััะฒะพ ะฒัะตะพะฑัะตะณะพ ะฑะปะฐะณะพะดะตะฝััะฒะธัยป.
- โ ะะพััะดะฐัััะฒะพย โ ััะพ ะพะฝ: ะบะฐะบ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ัะพะทะดะฐะป ะฟัะพัะฒะตัะฐััะธะน ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 15 ะดะตะบะฐะฑัั 2019 ะฝะฐ Wayback Machine, ะ ะะ, 23 ะผะฐััะฐ 2015ย ะณ.
- โ Erosion of good governance the reason for starting new political party: Tan Cheng Bock. Business Times. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 12 ะฐะฒะณัััะฐ 2019. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 12 ะฐะฒะณัััะฐ 2019 ะณะพะดะฐ.
- โ Tan Cheng Bock says new party will be 'unifying alternative' for Singapore. CNA. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 12 ะฐะฒะณัััะฐ 2019. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 4 ะฐะฒะณัััะฐ 2019 ะณะพะดะฐ.
- โ Singapore Taps Finance Chief Wong as Heir Apparent to PM Lee ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 9 ะผะฐั 2022 ะฝะฐ Wayback Machine, Bloomberg, 14 ะฐะฟัะตะปั 2022ย ะณะพะดะฐ.
- โ Transcript of PM Lee Hsien Loongโs Q&A session at the 27th International Conference on the Future of Asia on Thursday, 26 May 2022. PM Lee was on a working visit to Japan from 24 to 27 May 2022. ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 26 ะผะฐั 2022 ะฝะฐ Wayback Machine ะะฝัะตัะฒัั ะะธ ะกัะฝัะปัะฝะฐ 26 ะผะฐั 2022ย ะณะพะดะฐ.
- โ Singapore Missions Worldwide. Ministry of Foreign Affairs, Singapore (10 ะฐะฒะณัััะฐ 2012). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 10 ะฐะฟัะตะปั 2007 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 3 4 5 6 B. Desker and M. N. M. Osman. S Rajaratnam on Singapore: from ideas to realityย (ะฐะฝะณะป.).ย โ Singapore: World Scientific Publishing, 2006.ย โ ISBN 981-270-457-4.
- โ President unhappy with Singapore, says AWSJ. The Straits Times. 5 ะฐะฒะณัััะฐ 1998.
- โ John Wong. Sino-Singapore Relations: Looking Back and Looking Forward. Singapore China Friendship Association. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 1 ะผะฐััะฐ 2017 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 Singaporeย โ China. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 11 ัะฝะฒะฐัั 2016 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 3 Singapore military ties now a `threat'ย โ Taipei Times. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 8 ะพะบััะฑัั 2012 ะณะพะดะฐ.
- โ Singapore set to move training facilities from Taiwan to China. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 20 ะธัะฝั 2010 ะณะพะดะฐ.
- โ ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะฝะฐั ะบะพะฟะธั. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 4 ัะตะฒัะฐะปั 2012 ะณะพะดะฐ.
- โ Xinhua. Singapore exports benefit from FTA with China. http://www.china.org.cn/+(9 ะธัะปั 2010). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะผะฐั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 22 ัะฝะฒะฐัั 2011 ะณะพะดะฐ.
- โ Freeman, Donald B. (2003). The Straits of Malacca: Gateway or Gauntlet? ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 5 ะผะฐััะฐ 2016 ะฝะฐ Wayback Machine http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/08/200981993714453320.html ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 5 ะธัะฝั 2011 ะฝะฐ Wayback Machine]
- โ Strait of Malaccaย โ World Oil Transit Chokepoints, Energy Information Administration, U.S. Department of Energy. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท [www.eia.doe.gov/emeu/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Malacca.html ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ] 25 ะผะฐั 2012 ะณะพะดะฐ.
- โ World Oil Transit Chokepoints, Energy Information Administration, US Department of Energy. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท [www.eia.doe.gov/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Full.html ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ] 1 ะฐะฒะณัััะฐ 2012 ะณะพะดะฐ.
- โ Savage, Victor R.; Yeoh, Brenda S.A. Toponymics: A Study of Singapore's Street Namesย (ะฐะฝะณะป.).ย โ Singapore: Eastern Universities Press, 2004.ย โ ISBN 978-981-210-364-2.
- โ Bukit Timah Hill. Heritage Trails. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะฐะฟัะตะปั 2010. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 20 ะผะฐั 2011 ะณะพะดะฐ.
- โ Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report. Ministry of the Environment and Water Resources. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 22 ะฐะฟัะตะปั 2010. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 23 ะธัะฝั 2011 ะณะพะดะฐ.
- โ 1 2 Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore. Earthshots. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 18 ัะตะฒัะฐะปั 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ Interesting facts of our Garden City. National Parks Board. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 31 ะธัะปั 2012. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ Reporters sans frontiรจres. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 25 ะดะตะบะฐะฑัั 2005 ะณะพะดะฐ.
- โ Russian girl free after 4 mths in Singapore jail for ecstasy use. 18/04/2007 ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 3 ะฐะฒะณัััะฐ 2014 ะฝะฐ Wayback Machine // Ria Movosti
- โ ะะธะบะฒะธะดะฐัะธั ะฟัะตัััะฟะฝะพััะธ ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะต. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑัั 2019. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 24 ะฝะพัะฑัั 2020 ะณะพะดะฐ.
- โ ะกะจะ ะฟะตัะตััะฐะปะธ ะฑััั ัะฐะผะพะน ะบะพะฝะบััะตะฝัะพัะฟะพัะพะฑะฝะพะน ัะบะพะฝะพะผะธะบะพะน ะผะธัะฐ ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 29 ะผะฐั 2019 ะฝะฐ Wayback Machine, ะ ะะ, 29 ะผะฐั 2019ย ะณ.
- โ PricewaterhouseCoopers. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑัั 2019. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 6 ะพะบััะฑัั 2014 ะณะพะดะฐ.
- โ PricewaterhouseCoopers. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 5 ะดะตะบะฐะฑัั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 25 ะดะตะบะฐะฑัั 2014 ะณะพะดะฐ.
- โ AIP SINGAPORE WSSS AD 2-1 10 MAY 07 ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 28 ัะตะฝััะฑัั 2020 ะฝะฐ Wayback Machine, AIP SINGAPORE WSSS AD 2-11 18 JAN 07 ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 27 ะผะฐััะฐ 2009 ะฝะฐ Wayback Machine, AIP SINGAPORE WSSS AD 2-31 20 DEC 07 ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 28 ัะตะฝััะฑัั 2020 ะฝะฐ Wayback Machine
- โ ะกะผ. ยซะััะณะพัะฒะตัยป ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 13 ะฐะฒะณัััะฐ 2010 ะฝะฐ Wayback Machine
- โ Income Tax Act (Chapter 134). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 9 ะฐะฟัะตะปั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ะฐะฟัะตะปั 2014 ะณะพะดะฐ.
- โ ะะฝัะพะณัะฐัะธะบะฐ ยซะกะธะฝะณะฐะฟัั vs ะะพะฝะบะพะฝะณ. ะะฐะปะพะณะพะพะฑะปะพะถะตะฝะธะต ะบะพะผะฟะฐะฝะธะน.ยปย โ TAX-TODAY.COM. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 9 ะฐะฟัะตะปั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 13 ะฐะฟัะตะปั 2014 ะณะพะดะฐ.
- โ Inland Revenue Authority of Singaporeย โ ะัะธัะธะฐะปัะฝัะน ัะฐะนั. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 28 ะฝะพัะฑัั 2019. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 24 ะดะตะบะฐะฑัั 2019 ะณะพะดะฐ.
- โ ะ.ย ะก.ย ะะฐั ะฐัะพะฒ. ััะฐััั ยซะะฐะบ ัะบะพะฝะพะผะธัั, ะธัะฟะพะปัะทัั ะฝะฐะปะพะณะพะฒัะต ะปัะณะพัั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐยป ะฒ ะถััะฝะฐะปะต ยซะัะฐะบัะธัะตัะบะพะต ะฝะฐะปะพะณะพะฒะพะต ะฟะปะฐะฝะธัะพะฒะฐะฝะธะตยป ะทะฐ ัะตะฒัะฐะปั 2009 ะณะพะดะฐ. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐัั 2012 ะณะพะดะฐ.
- โ Armenian Church of St. Gregory the Illuminator Singapore. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 20 ะผะฐั 2009. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 10 ะฐะฟัะตะปั 2010 ะณะพะดะฐ.
- โ Respected Citizens the History of Armenians in Singapore and Malaysia. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 20 ะผะฐั 2009. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 1 ะผะฐััะฐ 2018 ะณะพะดะฐ.
- โ United Nations Maintenance Page. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 25 ะฝะพัะฑัั 2020. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 8 ะผะฐััะฐ 2021 ะณะพะดะฐ.
- โ Lee Kuan Yew. Many tongues, One languageย // From Third World to First: The Singapore Story: 1965โ2000.ย โ HarperCollins, 2000.ย โ ISBN 0-06-019776-5.
- โ Literacy & Home Language ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 10 ะธัะฝั 2023 ะฝะฐ Wayback Machine, ะดะฐะฝะฝัะต ััะฐัะธััะธัะตัะบะพะน ัะปัะถะฑั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ.
- โ English gaining ground as the language most used at home: Census 2020 ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 10 ะธัะฝั 2023 ะฝะฐ Wayback Machine, Channel NewsAsia, 16 ะธัะฝั 2021ย ะณะพะดะฐ.
- โ ะะตะฝัะธั ะจะฟะฐะถะฝะธะบะพะฒ, 1980, ั.ย 137.
- โ 1 2 ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ: ยซะะฐะผ ะฝะต ะฝัะถะฝั ะธั ะดะตะฝัะณะธ ะธะปะธ ะธั ะฟัะพะฟะพะฒะตะดะฝะธะบะธ. ะะฐัะฐ ัะพัะผะฐ ะธัะปะฐะผะฐ ะฝะต ะพะฑัะฐัะฐะตััั ะบ ะฟัะพัะปะพะผัยป ะัั ะธะฒะฝะฐั ะบะพะฟะธั ะพั 26 ะผะฐััะฐ 2017 ะฝะฐ Wayback Machine, ะธะฝัะตัะฒัั ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ ะฒ 2009ย ะณะพะดั.
- โ ะััะฐััะตะฒะฐ ะ. ะ. ะะตะบะพัะพััะต ะฐัะฟะตะบัั ะฟะพะปะธัะธะบะธ ยซะะฐัะธะตัััะพะธัะตะปัััะฒะฐยป ะฒ ะกะธะฝะณะฐะฟััะตย // ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะฐั ะะทะธั: ะฐะบััะฐะปัะฝัะต ะฟัะพะฑะปะตะผั ัะฐะทะฒะธัะธั.ย โ 2010.
- โ 1 2 Tucci, John. The Singapore health system โ achieving positive health outcomes with low expenditure. Towers Watson (2010). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 16 ะผะฐััะฐ 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ WHO. World Health Report. WHO (2000). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 2 ะฝะพัะฑัั 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ ะะธ ะัะฐะฝ ะฎ. ะกะธะฝะณะฐะฟัััะบะฐั ะธััะพัะธั: ะธะท ยซััะตััะตะณะพ ะผะธัะฐยปย โ ะฒ ยซะฟะตัะฒัะนยป (1965โ2000). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 4 ะผะฐั 2017. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 17 ะผะฐั 2017 ะณะพะดะฐ.
- โ Key annual indicators. Singapore Department of Statistics (2011). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 2 ะธัะปั 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ Singapore: Health Profile. ะัะตะผะธัะฝะฐั ะพัะณะฐะฝะธะทะฐัะธั ะทะดัะฐะฒะพะพั ัะฐะฝะตะฝะธั (13 ะฐะฒะณัััะฐ 2010). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 14 ัะตะฝััะฑัั 2014. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ The World Health Report 66. World Health Organisation (2000). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 16 ะผะฐััะฐ 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 19 ัะฝะฒะฐัั 2013 ะณะพะดะฐ.
- โ Core Health Indicators Singapore. World Health Organisation (May 2008). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 16 ะผะฐััะฐ 2011. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ ะธะท ะพัะธะณะธะฝะฐะปะฐ 9 ะธัะปั 2011 ะณะพะดะฐ.
- โ ะะฐัะฝะธะบะตะปั, ะ. ะ. ะ ะฟะพะธัะบะฐั ัะฒะพะตะณะพ ะปะธัะฐ // ะกะพะฒัะตะผะตะฝะฝะฐั ะฟัะพะทะฐ ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ. ะกะพัั. ะ. ะะปะฐะณะธะฝะฐ. ะ.: ยซะ ะฐะดัะณะฐยป, 1989. ะก. 3-16
- โ ะ ะตะฒัะฝะตะฝะบะพะฒะฐ ะ.ย ะ.ย ะกัะปะฐะปะฐั-ัั-ัะฐะปะฐัะธะฝ: ะผะฐะปะฐะนัะบะฐั ััะบะพะฟะธัั ะััะทะตะฝััะตัะฝะฐ ะธ ะตั ะบัะปััััะฝะพ-ะธััะพัะธัะตัะบะพะต ะทะฝะฐัะตะฝะธะต. ะก-ะะฑ., 2008.ย โ (ะะฐะบะปะฐะตะฒัะบะธะน ัะฑ.; ะัะฟ. 3)
- โ Best Places to Visit In Singapore | ArrestedWorldย (ะฐะผะตั. ะฐะฝะณะป.)ย (ะฝะตะดะพัััะฟะฝะฐั ัััะปะบะฐย โ ะธััะพัะธั). arrestedworld.com (9 ัะตะฒัะฐะปั 2019). ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 29 ะฐะฟัะตะปั 2021.
- โ Best Beaches To Visit In Singapore | ArrestedWorldย (ะฐะผะตั. ะฐะฝะณะป.). arrestedworld.com. ะะฐัะฐ ะพะฑัะฐัะตะฝะธั: 29 ะฐะฟัะตะปั 2021. ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 29 ะฐะฟัะตะปั 2021 ะณะพะดะฐ.
- โ ะผะฐะปะฐะนัะบ.ย Republik Singapura, ะบะธั. ัะฟั. ๆฐๅ ๅกๅ ฑๅๅฝ, ะฟะธะฝัะธะฝั Xฤซnjiฤpล Gรฒnghรฉguรณ, ะฟะฐะปะป. ะกะธะฝััะทัะฟะพ ะัะฝั ัะณะพ, ัะฐะผ. เฎเฎฟเฎเฏเฎเฎชเฏเฎชเฏเฎฐเฏ เฎเฏเฎเฎฟเฎฏเฎฐเฎเฏ Ciลkappลซr Kudiyarasu, ะฐะฝะณะป.ย Republic of Singapore
- โ ะขะตััะธัะพัะธั ะฝะฐ ะธัะฝั 2025 ะณะพะดะฐ
ะะธัะตัะฐัััะฐ
ะฟัะฐะฒะธััะะฐ ััััะบะพะผ ัะทัะบะต
- ะกะธะฝะณะฐะฟััย โ ะฟะตัะตะบััััะพะบ ะผะฐะปะฐะนัะบะพะณะพ ะผะธัะฐ. ะะะ, ะฒัะฟ. VII. ะ., 1996. 92 ั.
- ะะพะณะฐะดะฐะตะฒ, ะ.ย ะ.ย ะะฐะปะฐะนัะบะธะน ะผะธั (ะััะฝะตะน, ะะฝะดะพะฝะตะทะธั, ะะฐะปะฐะนะทะธั, ะกะธะฝะณะฐะฟัั). ะะธะฝะณะฒะพัััะฐะฝะพะฒะตะดัะตัะบะธะน ัะปะพะฒะฐัั. ะกะฒััะต 9000 ัะปะพะฒะฐัะฝัั ััะฐัะตะน / Pogadaev, V.A. Dunia Melayu (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapura). Kamus Lingua-Budaya / Pogadaev, V.A. Malay World (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore). Lingua-Cultural Dictionary). ะ.: ะะพััะพัะฝะฐั ะบะฝะธะณะฐ, 2012 ISBN 978-5-7873-0658-3
- ะะพัะฟะตะปะพะฒ ะ. ะ. ะะตะพะณัะฐัะธัะตัะบะธะต ะฝะฐะทะฒะฐะฝะธั ะผะธัะฐ. ะขะพะฟะพะฝะธะผะธัะตัะบะธะน ัะปะพะฒะฐัั / ะพัะฒ. ัะตะด. ะ . ะ. ะะณะตะตะฒะฐ.ย โ 2-ะต ะธะทะด., ััะตัะตะพัะธะฟ.ย โ ะ.: ะ ัััะบะธะต ัะปะพะฒะฐัะธ, ะัััะตะปั, ะะกะข, 2002.ย โ 512ย ั.ย โ 3000 ัะบะท.ย โ ISBN 5-17-001389-2.
- ะจะฟะฐะถะฝะธะบะพะฒ ะ. ะ. ะ ะตะปะธะณะธะธ ัััะฐะฝ ะฎะณะพ-ะะพััะพัะฝะพะน ะะทะธะธ.ย โ ะะพัะบะฒะฐ: ะะฐัะบะฐ, 1980.ย โ 247ย ั.
- ะกะธะฝะณะฐะฟัั, ะณะพัะพะด // ะญะฝัะธะบะปะพะฟะตะดะธัะตัะบะธะน ัะปะพะฒะฐัั ะัะพะบะณะฐัะทะฐ ะธ ะััะพะฝะฐย : ะฒ 86ย ั. (82ย ั. ะธ 4ย ะดะพะฟ.).ย โ ะกะะฑ., 1890โ1907.
ะะฐ ะดััะณะธั ัะทัะบะฐั
- Hill, Michael. The Politics of Nation Building and Citizenship in Singaporeย (ะฐะฝะณะป.) / Kwen Fee Lian.ย โ Routledge, 1995.ย โ ISBN 978-0-415-12025-8.
- King, Rodney. The Singapore Miracle, Myth and Reality.ย โ Insight Press, 2008.ย โ ISBN 978-0-9775567-0-0.
- Mauzy, Diane K.; Milne, R.S. Singapore Politics: Under the People's Action Partyย (ะฐะฝะณะป.).ย โ Routledge, 2002.ย โ ISBN 978-0-415-24653-8.
- Tan, Kenneth Paul. Renaissance Singapore? Economy, Culture, and Politicsย (ะฐะฝะณะป.).ย โ NUS Press[ะฐะฝะณะป.], 2007.ย โ ISBN 978-9971-69-377-0.
- Worthington, Ross. Governance in Singapore.ย โ Routledge/Curzon, 2002.ย โ ISBN 978-0-7007-1474-2.
- Leow Bee Geok. Census of Population (2000).ย โ Singapore: Department of Statistics, 2002.ย โ ISBN 978-981-04-6158-4. โ [ะัั ะธะฒะธัะพะฒะฐะฝะพ 27ย ะฝะพัะฑัั 2007ย ะณะพะดะฐ.]
ะกััะปะบะธ
ะฟัะฐะฒะธัั- ะัะธัะธะฐะปัะฝัะน ะฟะพััะฐะป ะฟัะฐะฒะธัะตะปัััะฒะฐ ะ ะตัะฟัะฑะปะธะบะธ ะกะธะฝะณะฐะฟััย (ะฐะฝะณะป.)
- ะกะธะฝะณะฐะฟัั ะฒ ะบะฐัะฐะปะพะณะต ัััะปะพะบ Curlie (dmoz)
- ะัะพัะธะปั ะกะธะฝะณะฐะฟััะฐ ะฝะฐ BBC Newsย (ะฐะฝะณะป.)
ย ะะธะบะธัะบะปะฐะด:ย ะัะปะฐั:ย ะกะธะฝะณะฐะฟััย








